Κυριακή, 13 Αυγούστου 2017

Αρχαιολατρεία και παρασιτισμός..




Πρόσφατα συνάντησα ένα κύριο, ο οποίος με ρώτησε αν ασχολούμαι με την αρχαία Ελλάδα. Στην καταφατική μου απάντηση, μου είπε πως είναι μυημένος και "μαθητής" του νεο - Πυθαγόρειου ( ; ) Λάσκου , (δείχνοντας μου ταυτόχρονα κάποια χαϊμαλιά με τον παρεξηγημένο όπως μου είπε "μαίανδρο", ο οποίος ήταν περίοπτα κρεμασμένος στο δασύτριχο στέρνο του). Όταν του απάντησα πως δεν  γνωρίζω τον δάσκαλο του Λάσκο, έδειξε να απορεί. Ερευνώντας αργότερα, κατάλαβα ποιόν εννοούσε. Αφορμής δοθείσης λοιπόν, ας τα πάρουμε από την αρχή.

Το κίνημα της λεγόμενης «επανελληνίσεως» ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’80 αρχές της δεκαετίας του ’90, και αποτέλεσε εξ αρχής δυστυχώς ένα συνονθύλευμα ετερόκλητων στοιχείων, με αναφορές στο αρχαίο κλέος μπερδεμένο με την Ορθοδοξία, το υπερφυσικό, την παραφιλολογία, τον Εθνικισμό, και το «υπερφυσικό», συγκροτώντας έναν ευρύτερα ανορθολογικό χώρο, με έντονα συνωμοσιολογικά, και φυσικά αντισημιτικά, χαρακτηριστικά.

Η ανάγκη επανασύνδεσης με το λαμπρό παρελθόν της αρχαίος Ελλάδος, προέκυψε ως μία ανάγκη σε μία μεταβατική εποχή, όταν όμως δυστυχώς, οι Νέο Έλληνες είχαν αποκοπεί από την κλασσική παιδεία αλλά και την μυθολογία, συνεπώς και τον τρόπο σκέψης και κυρίως δράσης των προγόνων τους.

Από αυτόν τον παράδοξο «Ελληνοκεντρικό» χώρο, προέκυψαν θεωρίες, περί γονιδιακής υπεροχής των Ελλήνων, σύνδεσης τους (των αρχαίων Ελλήνων ή των Θεών) με εξωγήινους πολιτισμούς, υπέρ- ομάδες Έψιλον με εξελιγμένα υπερόπλα, και άλλα ευφάνταστα.. Σε ένα τέτοιο « πλαίσιο», τα πάντα στον πλανήτη Γη ( ίσως και εκτός), ήταν ή προέρχονταν από τους αρχαίους Έλληνες και μόνο.

Εννοείται πως για πείσεις κάποιον πως είναι γενετικά ανώτερος, δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει φιλοσοφία, Πυθαγόρα, Πλάτωνα ή Αριστοτέλη, παρόλο που ο Σωκράτης έλεγε πως το σημαντικότερο που έχει να επιτύχει ένας άνθρωπος στην ζωή του, είναι να μάθει να σκέφτεται και να ερευνά.... Στην περίπτωση των νεο Ελλήνων, αρκεί να κάνει μια δήλωση ένας αυτόκλητος ειδήμων, παραθέτοντας, μία συρραφή αποσπασμάτων ή παραθέτοντας με τρόπο αποσπασματικό τον κατά γενική ομολογία (κατά τα άλλα), εξαιρετικό αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό. Όπως χαρακτηριστικά γράφει στο άρθρο του, «Αρχαιολατρεία και παρασιτισμός », ο Κώστας Παπαγιώργης (εφημερίδα ο κόσμος του επενδυτή 26/2/2005)  : «Αν η κίνηση επανελλήνισις προϋπόθετε δίψα για μάθηση, τότε οι εκδόσεις κάκτος θα ξεπουλούσαν, και πιθανώς να είχαμε μία πολιτιστική επανάσταση εκ των κάτω».

Κύριοι αντιπρόσωποι της κίνησης αυτής ήταν μορφές όπως ο Ιωάννης Φουράκης, ο Ανέστης Κεραμυδάς, ο Γεώργιος Πάλμος, και διάφοροι άλλοι, οι οποίοι αερολογούσαν σε εκπομπές τύπου «τα παιδιά της νύχτας», του Κώστα Μυλωνά, όπως ο Λάσκος (* ο δάσκαλος τον οποίο μου ανέφερε ο άγνωστος κύριος στην αρχή του άρθρου, δείτε σχετικά βίντεο στο youtube), ο Παναγιώτης Τουλάτος, αλλά και άλλοι, σε μεγαλύτερα κανάλια και εκπομπές όπως του Κώστα Χαρδαβέλα, κ.λπ. Οι τηλεοπτικές εκπομπές αυξάνονταν συν το χρόνω, Ελληνοκεντρικά περιοδικά εμφανίστηκαν, σεμινάρια, μαθήματα, και μία νέα αγορά ξεκίνησε...

Περίπου την ίδια χρονική στιγμή ξεκίνησαν επίσης την δράση τους ομάδες «Ελλήνων Εθνικών», οι οποίες προσπάθησαν να αναβιώσουν τις αρχαίες Ελληνικές λατρευτικές συνήθειες και τελετουργίες. Και εδώ λόγω έλλειψης λατρευτικής συνέχειας και σύνδεσης με το αρχαίο παρελθόν, ο κάθε ένας ερμήνευε κατά το δοκούν ή μονοπωλιακά την θεολογία και τις τελετουργίες/μυσταγωγίες των αρχαίων Ελλήνων, η οποία φυσικά στην αρχαία Ελλάδα ΔΕΝ αφορούσε μία στατική κατάσταση, αλλά μεταβάλλονταν συν το χρόνω, όπως συμβαίνει με κάθε θρησκεία και δόγμα εξάλλου.

Αποτέλεσμα; Και εδώ, έριδες, διαιρέσεις, αντιθέσεις, η εκδίκηση της χλαμύδας, και σε κάποιες περιπτώσεις μία ετερόκλητη φολκλόρ, κίτς αισθητική, η οποία σύντομα άρχισε να ξεφουσκώνει. Και εκεί που θα περίμενε κανείς να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα, την σκυτάλη πήραν ο Λιακόπουλος, ο Βελόπουλος, και ο Αρτέμης Σώρρας, μπερδεύοντας, τα πάντα με τους πάντες, από την αρχαία Ελλάδα, έως τον μαρμαρωμένο Βασιλιά, από προφητείες ορθοδόξων ασκητών μοναχών ή τις κηραλοιφές τους, έως τον Σείριο, υποχθόνιους, επιχθόνιους, ρυπαρά έθνη, Νεφελίμ και Χερουβείμ, πύλες που σφράγισε ο Μέγας Αλέξανδρος (για αυτό έφτασε στις Ινδίες ώστε να μην βγουν από τα λαγούμια τους οι υποχθόνιοι), χλαμύδα και ράσο, χρήματα με την σέσουλα.

Αποτιμώντας τα χρόνια αυτά, φυσικά και υπήρξαν σοβαρές και φωτεινές προσπάθειες, οι οποίες όμως δυστυχώς αποτέλεσαν και αποτελούν μία τραγική μειοψηφία. Και η παραφιλολογία και η ανοησία συνεχίζεται, και ακόμα κάποιοι πονηροί βγάζουν χρήματα, όσο υπάρχουν ακόμα θύματα.

Στον κόσμο της «αναζήτησης», τα ίδια και χειρότερα. Δάσκαλοι παντού, μαθητές αναζητούνται. Είναι μάλλον πιο εποικοδομητικό και σίγουρα λιγότερο ψυχοφθόρο, να ασχολείται κάποιος με την κηποτεχνία, και να διαβάζει στον ελεύθερο χρόνο του κλασσικούς και αναγνωρισμένους ερευνητές οι οποίοι στην συντριπτική πλειοψηφία τους δεν είναι, και μάλλον δεν πρέπει να είναι, - για το δικό μας καλό -, το γένος Έλληνες..!

Διαβάστε σχετικά προηγούμενο άρθρο μου : " Η κρίση ταυτότητας του Έλληνα στον 21ο αιώνα".


Σάββατο, 12 Αυγούστου 2017

Η σύγχυση του κηρυκείου του Ερμή με τη ράβδο του Ασκληπιού


Στην φωτογραφία η ιατρική γνώση που συμβολίζεται με το κηρύκειο του θεού Ερμή, απωθεί τον θάνατο (εικ. 1) . 

εικ. 1. Κnowledge of medicine keeps away Death. Located on the front of the Fulton County Department of Public Health and Wellness (Building 1) in Atlanta, Georgia, built in around 1950. Sculptor , Julian Hoke Harris (1906-1987). {Scuptor confuses the rod of Asclepius with caduceus}.

Στην πραγματικότητα όμως, η ράβδος του Ασκληπιού δεν έχει σχέση με το κηρύκειο του Ερμή, καθώς ο Ασκληπιός, θεός της Υγείας και της Ιατρικής, έφερε μία ράβδο στην οποία ήταν τυλιγμένο ένα μόνο φίδι (εικ. 2).

εκ. 2.  Aσκληπιός, Αρχαιολογικό Μουσείο Επιδαύρου.

Η ράβδος αυτή χρησιμοποιείται σήμερα όπως και το κηρύκειο του Ερμή λαθεμένα, ως σύμβολο στην Ιατρική και στις υπηρεσίες υγείας και περίθαλψης, ίσως λόγω του ότι περιέλιξη των δύο φιδιών θυμίζει περισσότερο τη διπλή έλικα του DNA... !!

Από τότε που ο Ασκληπιός θεοποιήθηκε η ράβδος, ο ιερός όφις του συμβολίζει το ιατρικό επάγγελμα έως σήμερα. Το ραβδί χονδρό στο κάτω μέρος του και πιο λεπτό προς τα πάνω, συμβολίζει την εξουσία και το στήριγμα που χρειάζεται ο νέος ιατρός κατά την διάρκεια της άσκησης του επαγγέλματος του.

Το φίδι υπήρξε αρχαίο σύμβολο της επούλωσης, της ίασης, της μακροζωίας και της ανανέωσης διότι περιοδικά αλλάζει το δέρμα του. Η περιστροφική κίνηση του φιδιού γύρω από την ράβδο σχηματίζει τρία ημικύκλια, τα οποία συμβολίζουν την αλήθεια, την σωφροσύνη, και την ευφυΐα που χαρακτηρίζουν τον συνεπή πρός τον όρκο του Ιπποκράτη ιατρό.

Το φίδι υπήρξε αρχαίο σύμβολο της επούλωσης, της ίασης, της μακροζωίας και της ανανέωσης διότι περιοδικά αλλάζει το δέρμα του. Η περιστροφική κίνηση του φιδιού γύρω από την ράβδο σχηματίζει τρία ημικύκλια, τα οποία συμβολίζουν την αλήθεια, την σωφροσύνη, και την ευφυΐα που χαρακτηρίζουν τον συνεπή προς τον όρκο του Ιπποκράτη ιατρό.

Σύμφωνα με μία από τις μυθολογικές αναφορές, ο Ασκληπιός ως ιατρική θεότητα ήταν τέκνο του Απόλλωνα και της Κορωνίδας κόρης του Βασιλέα Φλεγύα. Ενώ ήταν έγκυος με τον Θεό Απόλλωνα στον Ασκληπιό, ερωτεύθηκε κάποιο Θεσσαλό ηγεμόνα πράγμα που επέσυρε τη μήνη του Απόλλωνα και την καταδικη της δια πυράς σε θάνατο.

Ο Ερμής βγάζει ζωντανό τον Ασκληπιό απο την κοιλιά της. Ο Απόλλωνας τον παραδίδει στον Χείρωνα Κένταυρο στο Πήλιο που του έμαθε ιατρική τόσο καλά ώστε επανέφερε νεκρούς στην ζωή.

Ο Ερμής βγάζει ζωντανό τον Ασκληπιό από την κοιλιά της. Ο Απόλλωνας τον παραδίδει στον Χείρωνα Κένταυρο στο Πήλιο που του έμαθε ιατρική τόσο καλά ώστε επανέφερε νεκρούς στην ζωή. πελατείας στο υποχθόνιο Βασίλειο του.
Αγανακτισμένος τότε ο Δίας τον κατακεραύνωσε ως εκπρόσωπο της ιατρικής τέχνης, ο οποίος τάραξε τους φυσικούς νόμους ώστε να αφαιρεθεί το δικαίωμα της αθανασίας από τους ανθρώπους και τον τοποθέτησε μεταξύ των αστερισμών με το όνομα Οφιούχος ή κατά άλλους με τους θεούς στον Όλυμπο (υπάρχουν και άλλες παραλλαγές του μύθου).

Σε αντίθεση με την ράβδο του Ασκληπιού, το κηρύκειο (κηρύκειον) του θεού Ερμή, κηρύκειο αποτελείται από μία λεπτή ράβδο από ξύλο δάφνης ή ελιάς, γύρω από την οποία είναι τυλιγμένα δύο φίδια που τα κεφάλια τους συναντώνται αντικριστά. Πάνω από τα κεφάλια των φιδιών, στην κορυφή της ράβδου, υπάρχουν δύο φτερούγες (Αυτή η μορφή είναι νεότερη).

Σε αγγειογραφίες από την αρχαία Ελλάδα τα δύο φίδια βρίσκονται στην κορυφή και σχηματίζουν κύκλο, ενώ τα κεφάλια τους σχηματίζουν δύο «κέρατα» επάνω από τον κύκλο αυτό. Οι φτερούγες συνήθως παραλείπονται. Με την προσθήκη ενός σταυρού στο κάτω μέρος του κύκλου και την αφαίρεση της υπόλοιπης ράβδου, προέκυψε το αστρονομικό και αστρολογικό σύμβολο για τον πλανήτη Ερμή.

Ο μύθος για το πώς προήλθε το κηρύκειο αναφέρει ότι κάποτε ο Ερμής διαχώρισε με το ραβδί του δύο φίδια που πάλευαν άγρια μεταξύ τους. Από τότε λοιπόν το ραβδί με τα δυο φίδια, στολισμένο και με τις φτερούγες του «φτεροπόδαρου» θεού Ερμή, έγινε σύμβολο της ομόνοιας και της καταπαύσεως της διχόνοιας (όπως και στον παρόμοιο μύθο του μάντη Τειρεσία).

Στην αρχαία Ελλάδα το χρησιμοποιούσαν ως διακριτικό έμβλημα οι πρέσβεις και οι κήρυκες, ώστε να προστατεύονται από εχθρικές προς αυτούς ενέργειες της εξουσίας.

Για αιώνες και για λόγους πολλούς το σύμβολο της ιατρικής είχε ξεχαστεί. Την περίοδο της Αναγέννησης, όταν η κλασσική αρχαιότητα ήρθε εκ νέου στο προσκήνιο, η ράβδος του Ασκληπιού, επανήλθε ως το σύμβολο της ιατρικής.
Ως έμβλημα της ιατρικής ιδιότητας η Γαλλία υιοθέτησε τον ιερό όφι του Ασκληπιού το 1798. Στην Ελλάδα αφού πρώτα είχε εκπατριστεί και διεθνοποιηθεί, θεσπίστηκε μετά τα πρώτα απελευθερωτικά χρόνια το 1833. Στην Γερμανία το 1868. Ακολούθησε η Αγγλία το 1898 και στην συνέχεια και άλλες χώρες.

Σχετικά με τον συμβολισμό του κηρυκείου του Ερμή παλαιότερο άρθρο μου εδώ: http://xletsos-basilhs.blogspot.gr/2010/09/e.html



Κυριακή, 30 Ιουλίου 2017

Μέγας Αλέξανδρος και Βουκαφάλας



Αλέξανδρος και Βουκεφάλας, Εδιμβούργο, Σκωτία, Ηνωμένο Βασίλειο *


Όταν κάποτε ο Φιλόνικος ο Θεσσαλός έφερε στον Φίλιππο τον Βουκεφάλα, για να τον αγοράσει για τριάντα τάλαντα, κατέβηκαν στην πεδιάδα για να δοκιμάσουν το άλογο που φαινόταν ότι ήταν άγριο και τελείως ατίθασο, γιατί ούτε αναβάτη δεχόταν ούτε υπάκουε στη φωνή κανενός από τους ανθρώπους του Φιλίππου, αλλά αγρίευε σε όλους. 

Τότε ο Φίλιππος θύμωσε και διέταξε να απομακρύνουν το άλογο, επειδή πίστευε ότι ήταν τελείως άγριο και αδάμαστο· ο Αλέξανδρος όμως που ήταν μπροστά στη σκηνή είπε «τι άλογο χάνουν, επειδή δεν έχουν την ικανότητα και το θάρρος να το δαμάσουν!». Στην αρχή ο Φίλιππος παρέμεινε σιωπηλός· επειδή όμως ο Αλέξανδρος συνεχώς μουρμούριζε και δυσανασχετούσε του είπε: «Επικρίνεις τους μεγαλυτέρους σου, νομίζοντας ότι γνωρίζεις κάτι περισσότερο από αυτούς ή ότι είσαι ικανότερος να δαμάσεις ένα άλογο;» «Αυτό το άλογο» είπε ο Αλέξανδρος «σίγουρα θα μπορούσα να το δαμάσω καλύτερα από κάθε άλλον». «Κι αν δεν τα καταφέρεις, ποια θα είναι η τιμωρία για το θράσος σου;» «Μα τον Δία» είπε «θα πληρώσω την αξία του αλόγου». 

Τα λόγια αυτά προκάλεσαν γέλια· έπειτα, αφού συμφώνησαν μεταξύ τους το ύψος του ποσού, ο Αλέξανδρος έτρεξε αμέσως στο άλογο και παίρνοντας στα χέρια του τα χαλινάρια το έστρεψε προς τον ήλιο, γιατί κατάλαβε, όπως φαίνεται, ότι το άλογο τρόμαζε, επειδή έβλεπε τη σκιά του (*) να πέφτει μπροστά του και να σαλεύει. Κι αφού έτρεξε για λίγο στο πλάι του και το χάιδεψε, όταν είδε ότι ήταν γεμάτο δύναμη και ορμή, έβγαλε ήσυχα τη χλαμύδα του και με ένα πήδημα το καβάλησε με ασφάλεια. 

Έπειτα τραβώντας ελαφρά με τα λουριά το χαλινάρι, χωρίς να το πληγώνει ή να το πονά, το κρατούσε υπό τον έλεγχό του· μόλις όμως είδε ότι το άλογο έπαψε να είναι άγριο κι αδημονούσε να τρέξει, το άφησε να καλπάσει προτρέποντάς το με δυνατή φωνή και χτυπώντας το με το πόδι του. Στην συντροφιά του Φιλίππου επικράτησε στην αρχή αγωνία και σιωπή· όταν όμως ο Αλέξανδρος έκανε στροφή και επέστρεψε ασφαλής κοντά τους, περήφανος και χαρούμενος, τότε οι άλλοι όλοι ξέσπασαν σε κραυγές χαράς, ενώ ο πατέρας του λένε ότι δάκρυσε κιόλας από την χαρά του κι όταν ο Αλέξανδρος κατέβηκε από το άλογο τον φίλησε και του είπε: «Παιδί μου, αναζήτησε βασίλειο αντάξιό σου, γιατί η Μακεδονία δεν σε χωράει».
Πλούταρχος,  λέξανδρος (6.1-8)

(**) . Ο Αλέξανδρος, αντιλήφθηκε πως η σκιά φόβιζε το Άλογο του [βλέπε προηγούμενη ανάρτηση σχετικά με το άλογο και το παράλογο]... Ο Αλέξανδρος επίλεξε το συγκεκριμένο άλογο. Ας δούμε τι αναφέρει ο Κάρλ Γιουνγκ πως ερμηνεύει ψυχολογικά τον όρο σκιά, στους ανθρώπους φυσικά...Η συσχέτιση της σκιάς του Βουκεφάλα με την προσωπικότητα του Αλεξάνδρου, είναι αυθαίρετη (από τον γράφοντα), ίσως όμως όχι και τυχαία... Η Σκιά (shadow) είναι το άθροισμα των πλευρών ενός ανθρώπου με τις οποίες αυτός βρίσκεται σε ρήξη/άρνηση. 

Η σκιά συνεχώς σαμποτάρει τις ενσυνείδητες αποφάσεις του ατόμου και, επιπλέον, προβάλλεται πάνω στους υπόλοιπους ώστε να εξισορροπήσει την απογοήτευση, και ταυτόχρονα να κρύψει την πραγματική πηγή των αποτυχιών (που είναι η ρήξη με τον εαυτό). Η αντιπαράθεση του ατόμου με άλλους, που έχουν τις ιδιότητες με τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε ρήξη, εξορκίζει την πιθανότητα να τις κατέχει κι ο ίδιος. Η λύση βρίσκεται στην συμφιλίωση με τις πλευρές του εαυτού, με τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε ρήξη. Το πρώτο βήμα για τη λύση φυσικά είναι η αναγνώριση της Σκιάς. 

Η Σκιά γίνεται αντιληπτή μέσω μιας κύριας ένδειξης: Της αυτόματης, αντανακλαστικής συναισθηματικής αντίδρασης (αντίθεση, αποστροφή) απέναντι σε συγκεκριμένες καταστάσεις, ανθρώπους ή γεγονότα. Στις περιπτώσεις αυτές συνήθως η Σκιά έχει προβληθεί πάνω στον εκάστοτε εξωτερικό παράγοντα, δίνοντας στον εξωτερικό (συνήθως) παρατηρητή και την ένδειξη του ποιοί είναι οι παράγοντες ρήξης από τους οποίους αποτελείται η Σκιά. Ουσιώδης σημείωση: Η Σκιά δεν αποτελείται απαραίτητα από αντικειμενικώς μη-επιθυμητά χαρακτηριστικά (ειδικά σε άτομα με χαμηλή αυτοπεποίθηση). 

Για παράδειγμα η αυταρχικότητα κάποιου μπορεί να είναι ο πόλεμος του υποσυνείδητού του απέναντι στην (υποτιθέμενη ή μη) ευαισθησία και αδυναμία άλλων, ώστε να αποκρυφτεί η αδυναμία και ευαισθησία του ίδιου του υποκειμένου και να επιβεβαιωθεί η διάστασή του από αυτήν. Ο Γιούνγκ λέει ότι όσο λιγότερο αναγνωρίζει ενσυνείδητα το άτομο την Σκιά του και όσο λιγότερο ενσωματωμένη είναι στην ενσυνείδητη ζωή του, τόσο πιο σκοτεινή και παχιά είναι η Σκιά. Και όσο πιο σκοτεινή και παχιά γίνεται, τόσο περισσότερη δύναμη αποκτάει, δηλαδή τόσο περισσότερο είναι σε θέση να πραγματώνεται δια της προβολής. 

Και όσο συμβαίνει αυτό, τόσο μεγαλώνει το χάσμα μεταξύ Εγώ και Πραγματικότητας. Η Σκιά όμως αναγνωρίζεται από τον Γιούνγκ και ως δημιουργική δυναμική. Προφανώς η ένταση που δημιουργεί το χάσμα Εγώ – Πραγματικότητας θα εξωτερικευθεί: Μπορεί στην τέχνη, μπορεί στον πόλεμο.

* Παρ - άλογο. Άλλοι έχουν την ιστορία, άλλοι εμπνέονται και άλλοι την διαφημίζουν. Tο "Ζωή χωρίς παιδεία και καλαισθησία δεν άξιζε να ζει κάποιος", του Ευριπίδη φαντάζει τόσο ξένο πρός τον σύγχρονο Ελληνικό τρόπο σκέψης και ζωής..


Η λέξη Άλογο (λογική και παρ- άλογο)




Η λέξη «άλογο» είναι επίθετο που σημαίνει το άνευ λογικής ή λόγου (ομιλίας). Χρησιμοποιήθηκε στο στρατό για να διακρίνει το έμψυχο υλικό σε στρατιώτες και άλογα [ζώα] = ίππους. Ο καθ. Γ. Χατζηδάκις, επεξηγεί σχετικά:

"Για τη λέξη αυτή ειπώθηκε πως δεν μπορεί να σχετιστεί με το αρχαίο επίθετο άλογος γιατί ο ίππος είναι πολύ έξυπνο ζώο και άλλα ζώα όπως το πρόβατο και το βόδι είναι πολύ πιο άλογα από τον ίππο. φαίνεται λοιπόν κατ΄ αρχην παράλογο να χαρακτηρίζεται ο ίππος άμυαλος. Δεν είναι όμως. Γιατί η ονομασία αυτή δόθηκε στον ίππο από ανθρώπους που είχαν στενή σχέση μονό με αυτόν: τους στρατιώτες. Άλογον λοιπόν, κατ΄ αντιδιαστολήν προς τον έλλογο, τον λογικό άνθρωπο. Στη στρατιωτική ζωή γινόταν συχνά λόγος για ανθρώπους και άλογα: «ανάπαυσιν του τε στρατού και των αλόγων". (Θεοφάνης - Χρονογραφια - 317.17)[279.142]

Υ.Γ. Δικαιολογημένα βέβαια κάποιος θα σκεφτεί ποιος λογικός άνθρωπος θα πήγαινε σε πόλεμο; Στο ζωικό βασίλειο εξ όσων γνωρίζουμε, τα ζώα σκοτώνουν μόνο για να τραφούν...Οι λογικοί άνθρωποι για ποιο λόγο ακριβώς σκοτώνουν άλλους ανθρώπους;  
Είπαμε όμως,  μέτρο  πάντων, ο άνθρωπος...!

Παρασκευή, 21 Ιουλίου 2017

Η ατραπός του αναζητητή..






Ενα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά του "αναζητητή", είναι η συνειδητή απόφαση για το βάδισμα της ατραπού, η οποία ίσως οδηγήσει στην αυτο-ανακάλυψη και την αυτο- γνωσία..

Για κάποιους είναι αναπόφευκτο, να αναζητούν στον εσωτερικό τους κόσμο τις αιτίες που κρύβονται πίσω από τα φαινόμενα. Η αναζήτηση αυτή, κρύβει πολύ περισσότερα από όσα μπορούμε να φανταστούμε, καθώς ο άνθρωπος-μικρόκοσμος είναι μια αντανάκλαση του Σύμπαντος-Μακρόκοσμου. Αυτή και μόνο η συνειδητοποίηση, είναι αρκετή για να οδηγήσει εκείνον που ψάχνει τον εαυτό του σε μια έρευνα και σε μια γνώση κοσμική, καθώς τα πάντα είναι Έν-α.
Αν καταφέρουμε να σπάσουμε στερεότυπα, προκαταλήψεις επιδιώκοντας να "δούμε" την μεγάλη εικόνα, μέσα από το καλειδοσκόπιο τόσο της καρδίας όσο και του Νού, τότε ίσως υποστούμε την μαγική εκείνη συνειδησιακή μεταμόρφωση η οποία είναι ικανή να μας αποκαλύψει ένα κόσμο απείρως αλληλο -συνδεόμενο και αλληλο-εξαρτώμενο.

Σε μία τέτοια "συνάρτηση", όσο η συνείδηση διευρύνεται, ο αναζητητής, αγκαλιάζει νοητά και βιωματικά, όλο μεγαλύτερα τμήματα του σύμπαντος. Κατ' αυτόν τον τρόπο, απαγκιστρώνεται από το γεωκεντρισμό, από τον ανθρωποκεντρισμό, και αντιλαμβάνεται αβίαστα πως αποτελεί ένα απειροελάχιστο αναπόσπαστο κομμάτι του κόσμου, και όχι κάτι ανεξάρτητο και ξένο προς αυτόν.

Από τη στιγμή που συνειδητοποιεί αυτή την εικόνα, αγωνίζεται να την πραγματώσει αξίες αιώνιες, αρχετυπικές γνώσεις και ιδέες προαιώνιες, στην καθημερινότητα. Ο καθηγητής Δανέζης, μας προειδοποιεί πως μία τέτοια γνώση:

«.. δεν είναι πάντοτε ευτυχία! Η γνώση τις περισσότερες φορές είναι πόνος. Η γνώση είναι μοναξιά. Είναι απομόνωση. Είναι η ανάγκη της μοναξιάς όντας μέσα σε πολύ κόσμο. Να είσαι μέσα σ’ ένα άγριο πλήθος και να νιώθεις μόνος. Είναι η εσωτερική μοναξιά. Όχι με την κακή έννοια –μια εποικοδομητική μοναξιά».

Από την άλλη βέβαια : 

«Κάποιος που έχει μια πολύ ελεύθερη σκέψη, που αγκαλιάζει ολόκληρο το Σύμπαν, δεν έχει τη δυνατότητα να ενσωματωθεί σε μικρά πράγματα. Από τη στιγμή που ανακαλύπτεις το μυστικό ενός ολόκληρου Ολόκληρη η Γη είναι πάρα πολύ μικρή! α πάντα μέσα στο Σύμπαν είναι ένας ωκεανός συνεχόμενης ενέργειας. Τα πάντα ενώνονται μέσα στο Σύμπαν. Είναι Ένα..»

Η αυτογνωσία είναι βασική προϋπόθεση για την ατομική αλλά και συλλογική αλλαγή. Δεν μπορούν να αλλάξουν οι κοινωνίες εάν δεν αλλάξει το άτομο. Ο οραματιστής αναζητητής, γνωρίζει πως δεν μπορεί να σμιλέψει ένα καλύτερο αύριο για την ανθρωπότητα, αν πρώτα δε σμιλέψει την ίδια του την προσωπικότητα, η οποία αποτελεί έναν καθρέφτη του συνόλου. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Πλωτίνος:

«..Μην παύεις να ‘λαξεύεις’ το δικό σου ‘άγαλμα’ έως ότου αστράψει πάνω του η θεϊκή λάμψη της αρετής, έως ότου δεις ‘τη Σωφροσύνη να έχει ανέβει στο ιερό της βάθρο…»

Βλέποντας την αρμονία και το Θεϊκό κάλλος πίσω από τα φαινόμενα, σταδιακά, ο αναζητητής οφείλει να γίνει μια πηγή φωτός για το περιβάλλον του, ως ζωντανό παράδειγμα....

Και μην ξεχνάτε η αγάπη, οι ιδέες, και η γνώση, έχουν αξία μόνο όταν μοιράζονται και πολλαπλασιάζονται...

Πέμπτη, 20 Ιουλίου 2017

Κουκονήσι ένα άγνωστο νησάκι με εξαιρετικά σημαντικό αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον.

Στο υπό έκδοση μυθιστορήματος μου: "Γλαύκος και Νηρηίδα", εξιστορώ την ιστορία του του δωδεκάχρονου  Γλαύκου στην αρχαία Λήμνο (εποχή Πελοποννησιακού πολέμου),  το νησί του Ηφαίστου του Θεού ύπνου, και των Καβείρων.  Η περιπέτεια ξεκινά, από το νησάκι Κουκονήσι, το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά στο χωριό καταγωγής μου,  τα Λύχνα, Λήμνου.   Ιστορικά, Μυθολογικά (και φανταστικά) στοιχεία  για το Κουκονήσι, εντάσσονται στην ιστορία, εκεί  όπου  ο μικρός ήρωας του βιβλίου έχοντας ως πρότυπα τους ήρωες της Αρχαίας Ελλάδος θέλει να γνωρίσει το βασίλειο του Ποσειδώνα. Κάτι  που επιτυγχάνει τελικά με την βοήθεια των Θεών, της όμορφης Νηρηίδας Πρωτομέδειας και του μαγικού της  φίλτρου.  

Άρτι αφιχθείς λοιπόν από την  Ανεμόεσσα Λήμνο όπου ανάμεσα στα άλλα, εξερεύνησα το Κουκονήσι. Πριν διαβάσετε   ιστορικά στοιχεία για το Κουκονήσι, παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα από το μυθιστόρημα μου, το οποίο αφορά το Κουκονήσι από όπου ξεκινά η ιστορία του μικρού Γλαύκου. Ακολουθεί, απόσπασμα από το μυθιστόρημα «Ο Γλαύκος και η Νηρηίδα».

Ο ΘΡΥΛΟΣ

Σε μία από τις  συζητήσεις που είχε ο πατέρας του  με τον παππού του και άλλους φίλους τους, είχε  ακούσει για έναν θρύλο που αφορούσε το νησάκι Κουκονήσι, που βρισκόταν απέναντι από χωριό του παππού του. Παλαιότερα έλεγαν πως στο Κουκονήσι κατοικούσαν οι Κούκονες, οι οποίοι ήταν πελώριοι, άγριοι και ζούσαν απομονωμένοι στο νησάκι, δίχως να έχουν σχέσεις με τους υπόλοιπους κατοίκους της Λήμνου.

Κάποτε  οι  Κούκονες αποφάσισαν να κλειστούν στα σπίτια τους και να μην ξαναβγούν. Τότε όμως, ξαφνικά, ένα πρωινό της εικοστής πρώτης του μηνός Σκιροφοριών (Ιουνίου)  εξαφανίστηκαν, και δεν τους ξαναείδε ποτέ πια κανείς. Λέγανε πως αυτό έγινε λόγω της υπεροψίας τους απέναντι στον Ποσειδώνα, καθώς υπερηφανεύονταν με έπαρση πώς ήταν τόσο δυνατοί  - αλλά πολύ πιο έξυπνοι  - όσο ο κύκλωπας Πολύφημος, ο γιος του Ποσειδώνα, τον οποίον τύφλωσε ο Οδυσσέας. Για αυτόν τον λόγο, ο Ποσειδώνας διέταξε τον Άδη να φυλακίσει για πάντα τις ψυχές τους στα Τάρταρα. Έτσι εξαφανίστηκαν όλοι εκτός της Κυμοπόλειας, ιέρειας και κόρης του Ποσειδώνα που προσπαθούσε μάταια να τους συνετίσει.

Όταν ο Ποσειδώνας τους επέβαλε τη σκληρή αυτή τιμωρία, η Κυμοπόλεια προσπάθησε να μεταπείσει τον πατέρα της. Αυτός όμως ήταν ανένδοτος, καθώς η ύβρις επιφέρει πάντα την Νέμεση.  Από τότε η απαρηγόρητη Κυμοπόλεια έβαλε σκοπό της ζωής της να βοηθάει τους ταπεινούς και σεβάσμιους ανθρώπους και πήγε να ζήσει στη θάλασσα ως θαλάσσια νύμφη.   

Σύμφωνα με τον ίδιο θρύλο, αν κάποιος τολμούσε να βρεθεί την εικοστή πρώτη του Σκιροφοριών (Ιουνίου) στο νησί, η Κυμοπόλεια, αν αυτός ήταν άνθρωπος ειλικρινής και ταπεινός, τότε θα του πραγματοποιούσε την μεγαλύτερη του επιθυμία. Σε διαφορετική όμως περίπτωση, η ψυχή του θα φυλακίζονταν για πάντα στα Τάρταρα, όπως των  Κουκόνων.

Από τότε πολλοί επιχείρησαν να πάνε στο νησί αυτήν την ημερομηνία,  αλλά οι περισσότεροι δεν γύρισαν ποτέ πίσω. Κι όσοι γύρισαν είχαν χάσει τα λογικά τους.  Για αυτό τον λόγο απαγορεύτηκε με νόμο, να επισκέπτονται οι Λήμνιοι αυτήν την ημερομηνία το νησάκι. 

Για να προστατευτούν μάλιστα οι κάτοικοι του νησιού από τα «κακά πνεύματα» των  Κουκόνων, έχτισαν στο νησάκι σύμφωνα με χρησμό του μαντείου των Δελφών ένα ναό αφιερωμένο στον προστάτη του Νησιού, τον Ήφαιστο. Έτσι τώρα  εκτός από τα ερείπια των μεγάλων σπιτιών των Κουκόνων υπήρχε ο ναός του Ηφαίστου και των Καβείρων που προστάτευαν τους ναυτικούς. Από τότε λοιπόν αυτή την ημερομηνία το νησί επισκέπτονταν μόνο σε ειδικές περιπτώσεις λίγοι μόνο ιερείς του Ηφαίστου, οι οποίοι έκαναν κάποιες «μυστικές» όπως έλεγαν τελετουργίες. Ο ναός αυτός δεν ήταν φυσικά τόσο σημαντικός και μεγάλος όσο αυτός της Ηφαίστειας, αλλά και εδώ γίνονταν τελετές με συμμετοχή του κόσμου.

Αυτό γινόταν κάθε χρόνο τη δέκατη πέμπτη ημέρα του Βοηδρομιών (Σεπτέμβρη), όταν και εκεί πήγαινε κόσμος για να γιορτάσει την τελετή της Πυρφoρίας, την «Έλευση της ιερής φλόγας» από την Δήλο, τον εορτασμό της Μεγάλης μητέρας και την γέννηση του πρώτου ανθρώπου, του «Πρατόλαου» όπως έλεγαν. Η πιθανότητα να μπορέσει να πραγματοποιηθεί η ευχή του και να γίνει πραγματικότητα το όνειρο που έβλεπε συχνά στον ύπνο του, να  γίνει δηλαδή ο ήρωας του βυθού, του γέννησε την παράτολμη ιδέα να επισκεφτεί το νησί στην απαγορευμένη ημερομηνία.

Ήξερε πως αυτό ήταν λάθος, και παρόλο που δεν συνήθιζε να παρακούει τις εντολές των γονιών του,  θα το έκανε. Αυτήν τη φορά το είχε πάρει απόφαση. Δεν θα το καταλάβαινε  κανείς εξάλλου, θα ήταν το μεγάλο του μυστικό, αν φυσικά επέστρεφε! Περίμενε λοιπόν με ανυπομονησία πότε θα έρθει το καλοκαίρι ώστε να πάει με τους γονείς του να μείνουν στο σπίτι του παππού του, που βρισκόταν πολύ κοντά στο Κουκονήσι.

ΣΤΟ  ΚΟΥΚΟΝΗΣΙ

Το πρωί εκείνης της χρονιάς της εικοστής πρώτης Σκιροφοριών (Ιουνίου), όταν οι γονείς του έφυγαν από το σπίτι  του παππού του για δουλειές, έτρεξε στην παραλία όπου ήταν δεμένη η βάρκα τους. Με ένα πήδημα βρέθηκε μέσα κι άρχισε να κωπηλατεί κάτω από τον πρωινό ήλιο. Η θάλασσα ήταν ήρεμη καθώς δεν φύσαγε καθόλου.

Ο θαλασσινός αέρας γέμιζε τα πνευμόνια του Γλαύκου, η καρδία του  όμως πήγαινε να σπάσει από την αγωνία. Κοίταζε συνέχεια πίσω προς την παραλία και το σπίτι, ελπίζοντας πως δεν θα ακούσει κάποια φωνή να του φωνάζει να γυρίσει αμέσως πίσω.

Ο χρόνος μέχρι το Κουκονήσι του φάνηκε αιωνιότητα, παρότι καθώς κωπηλατούσε γρήγορα. Το μέτωπο του είχε γεμίσει με κεχριμπαρένιες σταγόνες ιδρώτα, τις  οποίες σκούπιζε κάθε τόσο με την αναστροφή της παλάμης του. Σε λίγο το Κουκονήσι ήταν πολύ κοντά πια, τα είχε καταφέρει. Πήδηξε στην παραλία και έδεσε την βάρκα του σε μία μεγάλη πέτρα. Αποφάσισε να πάει αμέσως στο ιερό του Ηφαίστου και των Καβείρων, που βρισκόταν σε ένα  πλάτωμα στο κέντρο του νησιού. 

Σε λίγο βρισκόταν μπροστά από την κεντρική είσοδο. Πάνω από την πόρτα έγραφε : «Αμύητον μη εισιέναι», δηλαδή «μη φυτρώνεις εκεί που δεν σε σπέρνουν» !

Η πόρτα ήταν κλειδωμένη φυσικά. Πήγε αμέσως στο πλαϊνό παράθυρο και σκαρφάλωσε ώστε να μπορέσει να κοιτάξει μέσα. Το μόνο που είδε ήταν τα αγάλματα των τριών Καβείρων  του Άλκωνα, του Όννη, του Αιτναίου,  και του πατέρα τους, του Ηφαίστου.

Μπροστά από τον ναό υπήρχε ο βωμός και γύρω του υπήρχαν τρία δέντρα επάνω στα οποία είχε κρεμάσει ο κόσμος κορδέλες, αγαλματάκια και ξύλινες μικρές εικόνες με παρακλήσεις για υγεία. 

Ο Γλαύκος είχε φέρει μαζί του μέλι, αλεύρι και καρπούς για να τα προσφέρει στους Θεούς και στην Κυμοπόλεια. Θα έπρεπε να γίνουν όλα σωστά και με σεβασμό προς τους Θεούς εάν ήθελε να πραγματοποιηθεί η ευχή του, που δεν  ήταν άλλη, από το να μπορέσει να εξερευνήσει τον βυθό της θάλασσας, κάτι αδύνατο φυσικά για έναν άνθρωπο. Αλλά για τους Θεούς τίποτα δεν είναι αδύνατο εάν το επιθυμούν.»


Ακολουθεί προσωπικό φωτογραφικό υλικό από την πρόσφατη επίσκεψη μου στο Κουκονήσι, αλλά και ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία . Το νησί είναι  γεμάτο θραύσματα από αγγεία, μάλλον ήταν οχυρωμένο κατα μήκος της παραλίας , ενώ το λιμάνι υποθέτω προς ήταν προς την μεριά του Μούδρου (Ανατολικά). Στην παραλία διασώζεται τμήμα λιθόστρωτου δρόμου. 


  Μία στενή λωρίδα γης,  ενώνει το Κουκονήσι με το νησί της Λήμνου.













Το Κουκονήσι είναι μια νησίδα στον κόλπο του Μούδρου της Λήμνου, στην οποία έχει εντοπιστεί σημαντικός προϊστορικός οικισμός. Παραδοσιακά οι κάτοικοι του Μούδρου και των γύρω χωριών, αναφερόμενοι στο Κουκονήσι, το αποκαλούν συνήθως ν’σούδ’ (>νησούδι, δηλαδή νησάκι). Σύμφωνα με έναν τοπικό θρύλο σ’ αυτά κατοικούσαν οι Κούκονες, οι οποίοι ήταν πελώριοι και άγριοι και ζούσαν απομονωμένοι στο νησάκι χωρίς να έχουν σχέσεις με τους υπόλοιπους κατοίκους της Λήμνου. Κάποτε αποφάσισαν να κλειστούν στα σπίτια τους και να μην ξαναβγούν. Έτσι εξαφανίστηκαν. 

Ο θρύλος έχει ενδιαφέρον, αν συνδυαστεί με τους Κίκονες, λαό της Θράκης, τους οποίους αναφέρει ο Όμηρος (Ιλιάδα Β 846, Οδύσσεια ι 39) ως συμμάχους των Τρώων και ο Ηρόδοτος ως τους πρώτους αμπελουργούς της Θράκης. Γενάρχης τους θεωρείτο ο Κίκων, γιος του Απόλλωνα και της Ροδόπης. Δεδομένου ότι θρακικά φύλα είχαν εγκατασταθεί στο νησί, ίσως στο τοπωνύμιο και στο θρύλο επιβιώνει η ανάμνηση της παρουσίας του αρχαίου αυτού θρακικού φύλου στη Λήμνο.

Σε παλαιότερες ξένες χαρτογραφήσεις της Λήμνου η νησίδα σημειώνεται με το όνομα Ispatho, Ispatha, δηλαδή η Σπάθα, όπως πιστοποιούν και αντίστοιχες ελληνικές χαρτογραφήσεις. Στην ερμηνεία του το τοπωνύμιο αυτό θα πρέπει να νοηθεί αναλογικά προς τον συνήθη σχηματισμό ελληνικών τοπωνυμίων επί τη βάσει ομοιοτήτων με διάφορα αντικείμενα (Αγκίστρι, Τηγάνι, Δρέπανον κτλ.). Και πράγματι, ιδωμένη η χθαμαλή νησίδα από τα δυτικά, από τη μεριά δηλαδή της θάλασσας, ή από τα ανατολικά, ήτοι από τη στεριά του Μούδρου, προσφέρει μια επιμήκη εικόνα που θα μπορούσε να παρομοιασθεί με σπαθί. Το ίδιο εξάλλου τοπωνύμιο (Σπάθα, Σπαθί), σχετικά συχνό στον αιγαιακό χώρο, έχει δοθεί κυρίως σε ακρωτήρια αλλά και σε βουνοκορφές ή βραχονησίδες.

Λιγότερο αυτονόητη είναι, αντίθετα, η ονομασία Κουκονήσι. Οι ντόπιοι, εκτός από απλοϊκές ετυμολογήσεις που θα δούμε παρακάτω, δεν θυμούνται πώς πήρε το όνομά της η νησίδα. Από τις πιθανές ετυμολογικές εκδοχές ας αναφερθεί εδώ η πλέον εύλογη: να προέρχεται δηλαδή η ονομασία από τη λέξη κούκ(κ)ος στη μεταφορική χρήση της στο λημνιακό αγροτικό ιδίωμα με τη σημασία των λιθοσωρών που στήνονται στα αγροτεμάχια ως οροθέσια ή κατά τον καθαρισμό τους από τις σκόρπιες πέτρες για απρόσκοπτη καλλιέργεια. 

Η ιδιαζόντως λημνιακή αυτή εκδοχή έχει το πλεονέκτημα να στηρίζεται στη χαρακτηριστική πληθώρα σκόρπιων λίθων της συγκεκριμένης νησίδας, που προέρχονται από την αναμόχλευση με την άροση των αρχαίων οικοδομικών λειψάνων. Έτσι, Κουκονήσι θα σήμαινε η νησίδα με τους πολλούς λιθοσωρούς, τους κούκους. 

Ενισχυτική της άποψής μας έρχεται επιπλέον η ονομασία Κούκονος –ως μεγεθυντικό ή επιτατικό της λέξης κούκος– που δίνουν οι ντόπιοι στο βορειοανατολικό υψηλότερο πλάτωμα της νησίδας, όπου τα οικοδομικά κατάλοιπα απαντούν σε ακόμη μεγαλύτερη πυκνότητα λόγω των εκεί επάλληλων οικιστικών φάσεων.

Αξίζει να παρατεθούν δύο παρετυμολογικές ερμηνείες των ντόπιων που κατέγραψα το φθινόπωρο του 1992 κατά την πρώτη δοκιμαστική ανασκαφή: Ένας μπέης του γειτονικού Μούδρου, σύμφωνα με τη μία, είχε εγκαταστήσει στη νησίδα, τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τις κοκόνες του, τις γυναίκες δηλαδή του χαρεμιού του (κοκόνα> Κοκονήσι> Κουκονήσι). 

Περισσότερο γλαφυρή η δεύτερη παρετυμολογία διά στόματος του γέροντα αγρότη Δημήτρη Γρατσώνη, που έχει σιτοχώραφα στο Κουκονήσι, αντλεί άμεσα από το αρχαιολογικό παρελθόν της νησίδας, όπως το αναμόχλευε το άροτρο των Μουδρινών. «Ζούσε», του διηγιόταν ο παππούς του, «τον πολύ παλιό καιρό εδώ στο ν’σούδ’ ένας λαός αντρειωμένος. Κούκονες τ’ς λέγαν. Κι ήταν παράξεν’. Όλ’ τ’ς τρέμαν, γιατί δεν ήταν συνηθισμέν’ ανθρώπ’. Πελώριοι ήταν κι αψείς. Περάσαν όμως τα χρόνια, κι αυτοί πάρε δώσε δεν είχαν με κανέναν στ’ Λήμνο. 

Κλειστήκαν μια μέρα στα σπίτια τ’ς αυτοί οι Κούκονες και δε ξαναβγήκαν. Σιγά σιγά πεθάναν όλ’. Να, οι πέτρες όταν ζευγαρίζουμ’ απ’ τα σπίτια τ’ς είναι». 
Η παράδοση προϋποθέτει ερείπια, όπως παρατηρούσε εύστοχα ο Albin Lesky.

Ο Αργοναυτικός και Τρωικός κύκλος ως μυθική προβολή πραγματικών γεγονότων και μακραίωνων ναυτικών εμπειριών ανακρατούν ανάγλυφη αυτήν τη σημασία της Λήμνου. Στην πλεύση τους από την Ιωλκό προς Κολχίδα οι Αργοναύτες σταθμεύουν επί μακρόν στο νησί, πριν διεισδύσουν στον Ελλήσποντο. Από την ερωτική συνεύρεση της τότε βασίλισσας της Λήμνου Υψιπύλης με τον Ιάσονα θα γεννηθούν δύο γιοι, ο Θόας και ο Εύνηος (ή Εύνεος), ο οποίος και θα διαδεχθεί αργότερα τη μητέρα του στη βασιλική εξουσία. Στη Λήμνο θα αγκυροβολήσει και ο ενωμένος στόλος των Αχαιών πριν κατευθυνθεί στην αντικρινή Τροία, κι όσο κρατούσε η πολιορκία, μαθαίνουμε από την Ιλιάδα (Η 467-475), ο βασιλιάς Εύνηος ανέπτυξε ζωηρές εμπορικές δοσοληψίες με τους Αχαιούς πολιορκητές.

Όταν με τις ανασκαφές στην Τροία ο Σλήμαν έδινε ιστορική υπόσταση στο έπος, με τον ίδιο ενθουσιασμό που θα τον έφερνε στις Μυκήνες, την Τίρυνθα και τον Ορχομενό, δεν υποπτευόταν ασφαλώς ότι άνοιγε ένα πολυσήμαντο κεφάλαιο στην ιστορία του ΒΑ Αιγαίου. Μπορεί η Τροία, στο μεταίχμιο των κόσμων του Αιγαίου και της Ανατολής, να αναδείχθηκε στο σημαντικότερο κέντρο της περιοχής, δεν ήταν όμως το μόνο. 

Στον άμεσα γειτονικό νησιωτικό της χώρο αναπτύχθηκαν πολυάριθμοι οικισμοί, προπάντων κατά την Πρώιμη Χαλκοκρατία, συναπαρτίζοντας γεωγραφικά αλλά και από την άποψη του υλικού πολιτισμού τον λεγόμενο παρατρωικό πολιτισμικό κύκλο. Με τις ιταλικές, ειδικότερα, ανασκαφές στην Πολιόχνη, στην ανατολική ακτή της Λήμνου, απέναντι ακριβώς από την Τροία, καταφάνηκε η κεφαλαιώδης σημασία της Λήμνου κατά την 3η χιλιετία π.Χ., εποχή που με την υιοθέτηση και τη διάδοση της μεταλλοτεχνίας, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση εμπορίου και ναυσιπλοΐας, σημάδεψε αποφασιστικά τη μετέπειτα πορεία του αιγαιακού κόσμου (βλ. και παρακάτω). 

Έχοντας η Πολιόχνη σαφή χαρακτηριστικά πρώιμης αστικοποίησης οδήγησε πολλούς μελετητές να την χαρακτηρίσουν ως την αρχαιότερη πόλη της Ευρώπης. Χαρακτηριστικά όμως πρώιμης αστικοποίησης εμφάνιζαν, ως φαίνεται, και μερικά από τα άλλα μεγάλα οικιστικά κέντρα της Πρώιμης Χαλκοκρατίας, όπως η πρόσφατα μερικώς ανασκαμμένη Μύρινα (περιοχή Ρηχά Νερά) στη δυτική ακτή του νησιού, αλλά και το Κουκονήσι, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα ανασκαφικές ενδείξεις.


Περισσότερα για το Κουκονήσι στην Μυθαγωγία  


Κυριακή, 11 Ιουνίου 2017

Η μυθολογία ως «ατραπός μύησης».


Απόσπασμα από σχετική ραδιοφωνική εκπομπή φιλοσοφικές αναζητήσεις με την Αρσινόη Δεληγιάννη δημοσιογράφο- σύμβουλο ψυχικής υγείας, η οποία μεταδόθηκε στις 16/5/2017. Ολόκληρη η συνέντευξη εδώ:



Α.Δ : Πότε και γιατί ξεκίνησε η ενασχόληση σας με την αρχαία Ελληνική μυθολογία;

(X.B) .Το ενδιαφέρον για τα μυστήρια της φύσεως και του ανθρώπου το είχα από μικρός, ως γνήσιος ιχθύς. Το έναυσμα όμως για περαιτέρω μελέτη το έδωσε μία τυχαία (;) συνάντηση σε ένα πλοίο σε ένα ταξίδι πολλών ωρών σε ηλικία 22-23 ετών (1990-91) .

Είχαμε πάει τότε με ένα καλό φίλο, στην Κω για καλοκαιρινές διακοπές, και στην επιστροφή το ένα από τα δύο καράβια που θα απέπλεε για Πειραιά,  είχε βλάβη, με αποτέλεσμα όλος ο κόσμος να επιβιβαστεί στο  μόνο που μπορούσε να πραγματοποιήσει το ταξίδι της επιστροφής.  Εγώ και ο φίλος μου βρήκαμε μία μικρή γωνία πίσω από μία πόρτα και δίπλα από σκάλες για να βάλουμε το sleeping bag μας.

Κάποια στιγμή ένας άγνωστος νεαρός μας ρώτησε αν μπορεί να καθίσει δίπλα μας αναζητώντας απεγνωσμένα όπως όλοι, χώρο για το πολύωρο βραδινό ταξίδι. Ήταν ένας Ελληνοβραζιλιάνος νεαρός επιστήμονας και καθηγητής 30 ετών, ο οποίος τότε εργαζόταν για την Ν.Α.Σ.Α όπως μας είπε αργότερα, και ο οποίος μας καθήλωσε με τις γνώσεις και τις απόψεις του κατά την διάρκεια του ταξιδιού… Είναι χαρακτηριστικό πως κάποια στιγμή είχαμε μαζευτεί περίπου 10 άγνωστα μεταξύ τους άτομα, καθώς οι περαστικοί κάτι άκουγαν από την συζήτηση μας όπως ανέβαιναν ή κατέβαιναν τις σκάλες, και ήθελαν να συμμετέχουν….

Όταν φτάσαμε στον Πειραιά μετά από ένα άκρως ενδιαφέρων πολύωρο ταξίδι, ρώτησα τον συνταξιδιώτη μας, τι θα μπορούσα να διαβάσω ώστε να αποκτήσω γνώσεις σαν αυτές που μας αποκάλυπτε όλο το βράδυ. Ο Γιώργος λοιπόν, - αυτό ήταν το όνομα του -, μου πρότεινε να διαβάσω ένα βιβλίο της παντελώς άγνωστης σε εμένα ANNIE BESANΤ. Φυσικά έτρεξα να το αγοράσω αμέσως. Το βιβλίο αφορούσε την ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ  ΣΚΕΨΗΣ, και τα «επτά σώματα» του ανθρώπου.. Περιττό να αναφέρω πως δεν κατάλαβα τίποτα, από το βιβλίο, απογοητεύτηκα. Ορολογίες, και γνώσεις παντελώς άγνωστες σε εμένα. Σήμερα θα έλεγα πως ήταν άστοχη η συμβουλή του, εγώ δεν θα συμβούλευα σε ένα αρχάριο αυτό το βιβλίο.

Μετά όμως από 2 χρόνια υπηρετώντας την στρατιωτική μου θητεία, και έχοντας πολύ ελεύθερο χρόνο, σκέφθηκα πως ίσως άξιζε να δώσω μία δεύτερη ευκαιρία στην υπόδειξη του παράξενου συνταξιδιώτη μας του Γιώργου, ο οποίος τριγύριζε με μία σκηνή και τον σκύλο του σε απομονωμένα Ελληνικά νησιά, για να καταγράψει τις επιπτώσεις της απομόνωσης των κατοίκων τους...Αυτή ήταν η αποστολή του από την Ν.Α.Σ.Α…!

Την δεύτερη φορά λοιπόν κατάλαβα περισσότερα από ότι στην πρώτη ανάγνωση…. Η συνέχεια ήταν η αγορά και άλλων βιβλίων της ANNIE BESANΤ, και η ανακάλυψη στην συνέχεια της Θεοσοφίας της Μπλαβάτσκυ και της ανθρωποσοφίας του Ρούντολφ Στάινερ. Ότι όμως και εάν διάβαζα πάντα έβρισκα αναφορές στους αρχαίους Έλληνες κλασσικούς. Σκέφτηκα λοιπόν πως είναι παράδοξο ως Έλληνας να έχω άγνοια για τους αρχαίους και να τους διαβάζω μέσω αποσπασμάτων τρίτων, και έτσι ξεκίνησα την μελέτη των Αρχαίων Ελλήνων κλασσικών. Και το ένα έφερε το άλλο, έως ότου συνάντησα την Φιλοσοφία του Πλωτίνου η οποία με συνεπήρε.

Στην διαδρομή αυτή δεν είχα δασκάλους ή συνοδοιπόρους, συνεπώς η κατανόηση της γνώσης και η έλλειψη γνωσιολογικού υποβάθρου έκανε την διαδρομή αυτή εξαιρετικά επίπονη. Η ψυχική όμως ανάταση κάθε νέας γνώσης η οποία αποκάλυπτε μία ακατανόητη προηγούμενη, υπερέβαινε τον κόπο. Για να μπορώ να διαχειρίζομαι τον όγκο των γνώσεων αποφάσισα να καταγράφω ότι θεωρούσα σημαντικό για τις έρευνες μου. Αυτό όμως δεν το έκανα μόνο για εμένα. Ήθελα με τις σημειώσεις μου αυτές, να μπορέσω να βοηθήσω όποιον ενδεχομένως είχε τις ίδιες αναζητήσεις με εμένα, και δεν είχε βοήθεια όπως και εγώ. Εγώ είχα αρχίσει την ιχνηλάτιση του μονοπατιού, θα μπορούσα να επισημάνω λοιπόν κάποιες βασικές πληροφορίες στον επόμενο που θα ζητούσε την βοήθεια μου. Πόσο μάλλον δε, σε ένα χώρο με τόσους καιροσκόπους ,  και δήθεν.....

Το διαδίκτυο στάθηκε εξαιρετικός αρωγός γνώσεων. Βίωσα την γέννηση του διαδικτύου, για αυτό τον λόγο και αρχικά όλα τα αρχεία τα οποία διάβαζα, και όλες οι ομάδες στις οποίες συμμετείχα ήταν ξενόγλωσσες, το Ελληνικό διαδίκτυο ακόμα ήταν τότε ακόμη στα σπάργανα..

Στην συνέχεια ξεκίνησε και το Ελληνικό διαδίκτυο να εμπλουτίζεται. Συμμετείχα στο forum Βουλευτήριο, και στην συνέχεια στο esoterica για πολλά χρόνια ως συντονιστής. Οι σημειώσεις μου εν τω μεταξύ είχαν πυκνώσει και είχαν αρχίσει να σχηματοποιούνται δίνοντας ασυναίσθητα στον Νου μου μία κατεύθυνση προς την αρχαία Ελλάδα, μπολιασμένη με τον εσωτερισμό. Ήταν η στιγμή που δειλά δειλά άρχισε το κίνημα του Ελληνοκεντρισμού αρχές του 1990. .

Τότε δημοσίευσα στο esoterica τις σημειώσεις μου υπό τον τίτλο « Η χαμένη κιβωτός της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας και των μυστηρίων». Η δημοσίευση έτυχε απρόσμενα θετικής υποδοχής. Επικοινώνησαν πολλοί μαζί μου περιοδικά, ένθετα εφημερίδων, και έγινε αναπαραγωγή των κειμένων μου στο διαδίκτυο, κάτι που με χαροποίησε φυσικά εξαιρετικά.

Σκέφθηκα πως ίσως θα μπορούσαν οι σημειώσεις να γίνουν βιβλίο, καθώς λειτουργούσα και εξακολουθώ και λειτουργώ με το πρότυπο της αρχαίο Ελληνικής υστεροφημίας. Επισκέφθηκα λοιπόν τον νυν εκδότη μου,  τον επίσης νεαρό τότε, Άδωνι Γεωργιάδη, και του έδειξα το βιβλίο το όποιο είχα μόνος μου εκτυπώσει βιβλιοδετήσει και εικονογραφήσει τις δύσκολες και ατελείωτες βράδυνες βάρδιες στην εργασία μου. Ο Άδωνις ενθουσιάστηκε και μου είπε το εκδίδουμε άμεσα. Η χαρά μου φυσικά απερίγραπτη. 

Όπως όταν επίσης απερίγραπτη ήταν η χαρά μου όταν είδα για πρώτη φορά στο περίπτερο το πρώτο μου άρθρο στο Ιχώρ το 2001, με τίτλο: « ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ. ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ».

Το πρώτο βιβλίο μου εκδόθηκε το 2003, και το νερό μπήκε στο αυλάκι. Άρχισα να αρθογραφώ συστηματικά στο περιοδικό «Ελληνική αγωγή», να συμμετέχω σε ομιλίες και τηλεοπτικές εκπομπές.Πάντα όμως έγραφα για το κέφι μου. Έγραφα ότι ενδιέφερε εμένα, ελπίζοντας φυσικά πως θα ενδιαφέρονται και άλλοι για αυτά που γράφω. Γνωρίζοντας επίσης πως θα θέματα που με ενδιαφέρουν έχουν λίγους φίλους.

Κάθε συγγραφέας μπαίνει συνειδητά σε ένα αρχικό κανάλι, το οποίο όμως από ένα σημείο και μετά, ουσιαστικά σε οδηγεί ασυναίσθητα από μόνο του στο ιδιαίτερο μονοπάτι που θα ακολουθήσεις. Η γνώση και η έμπνευση σου "αποκαλύπτονται" σταδιακά. Τα βιβλία και τα άρθρα μου ακολουθιών αυτή την διαδρομή. Καλύπτουν προσωπικές ανάγκες και αγωνίες.

Το πρώτο ήταν το «βάπτισμα» στην παλαιά και ξεχασμένη γνώση της Αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας, για όλους τους Νέο Έλληνες. Το δεύτερο αφορούσε μία συνοπτική παρουσίαση των παγκόσμιων θρησκειών, και των «μυστικιστικών ατραπών» μέσω των οποίων οι πιστοί οδηγούνται στην γνώση του θειου στην μυστικιστική ένωση, την εκστατική εκείνη κατάσταση που ενώνει τον άνθρωπο με τον Θεό. Αυτό που ονομάστηκε «θέωση», «μέθεξη»,«φώτιση», «Νιρβάνα»..

Το τρίτο αφορούσε την κατανόηση της πραγματικής φύσης του ανθρώπου και της σχέσης του με την φύση, σε μία εποχή που ο οικολογικός κίνδυνος είναι τεράστιος.Το τέταρτο το οποίο ακόμα δεν έχει εκδοθεί και δεν γνωρίζω πότε και εάν θα εκδοθεί, είναι ένα μυθιστόρημα βασισμένο σε αρχαίους Ελληνικούς μυθολογικούς χαρακτήρες. Η Ελληνική μυθολογία είναι μία αστείρευτη πηγή αρχετυπικών γνώσεων και αποκάλυψη του συλλογικής μνήμης της ανθρωπότητας. Οι ήρωες αποτελούν πρότυπα αλτρουισμού και υπέρβασης της θνητότητας. Οι εικόνες και οι ιστορίες τους εμπνέουν και αποκαλύπτουν στον αναζητητή πανανθρώπινα ερωτήματα και ανησυχίες…

Α.Δ : Ποιά η σχέση αρχαίας Ελληνικής μυθολογίας και φιλοσοφίας;

(X.B) .Ο μύθος  λειτουργεί ως μία πρωτόγονη φιλοσοφία στην πιο ακατέργαστη μορφή του, σε μία εποχή που η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως μία ολότητα. Είναι η  προφορική μετάδοση της συλλογικής μνήμης, της  εμπειρίας και της γνώσης σε μία εποχή  που ακόμα οι ανθρώπινες κοινότητες δεν έχουν αναπτύξει την φιλοσοφία και τις επιστήμες.  

Η μετάδοση της γνώσης είναι εξαιρετικά σημαντική για την συνέχεια της κοινότητας. Έτσι  για να είναι θελκτική και κατανοητή από τα νεαρότερα μέλη της κοινότητας,  δημιουργείται ο  μύθος καθώς η δύναμη των εικόνων είναι ισχυρότερη του λόγου.  Η μετάδοση της γνώσης αρχικά γινόταν με τη μίμηση. Η μιμητική αναπαράσταση ήταν ζωντανό παράδειγμα.  Ο άνθρωπος έπαιρνε το ξύλο ή την πέτρα και έδειχνε στους άλλους πώς να την επεξεργαστούν. Το παράδειγμα ήταν ζωντανό και άμεσα κατανοητό. 

Το ίδιο γινόταν και στο κυνήγι. Χρειάστηκε όμως να διατυπωθούν όλα αυτά σε λογικές κατηγορίες, σε λογικές έννοιες και να εκφραστούν ως τέτοιες. Δεν μπορεί να υπάρξει λογική χωρίς την έκφρασή της. Αυτή η αναπαράσταση της συγκεκριμένης πράξης με το μύθο, με λογικές εικόνες, θα αλλάξει ριζικά τη συμπεριφορά και τη ζωή του ανθρώπου. Από την απλή αναπαράσταση – μίμηση, όπου ο νέος πρακτικά  έβλεπε, περνάει στην αναπαράσταση με λόγια (με μύθο). Κάπου εδώ αρχίζει η μυθική έκφραση.

Η παιδευτική αξία των μύθων – και ιδιαίτερα των αρχαίων Ελληνικών – θα πρέπει να αναζητηθεί στη σημασία που έχουν ή που μπορούν να πάρουν, όταν τους προσεγγίζει κανείς στο συναισθηματικό  «φορτίο»που μεταφέρουν και στην καλλιέργεια της ανθρώπινης φαντασίας που προσφέρουν.  Η  μελέτη των αρχαίων ελληνικών μύθων  μας αποκαλύπτει  αρχέτυπα, που εξακολουθούν να  έχουν την δύναμη να φωτίζουν τα  βαθύτερα μυστήρια της ύπαρξης μας,  παράλληλα με την προ- ιστορία του τόπου μας.

Ο μύθος μεταφέρει στον πυρήνα του ιστορικές αλήθειες, περιγράφοντας  πολύ συχνά πραγματικά γεγονότα. Για αυτό τον λόγο υπάρχουν διαχρονικά κοινά πολιτισμικά μοτίβα, που συναντώνται σε όλες τις μυθολογίες, αν και κάτω από διαφορετικές μορφές.  Έτσι π.χ. ο παγκόσμιος κατακλυσμός είναι ένας Μύθος που περιγράφεται σε διαφορετικούς  πολιτισμούς. Η Ιλιάδα επίσης ήταν ένας μύθος έως ότου ανακαλύφθηκε η Τροία από τον Σλήμαν.

Η μυθολογία επιγραμματικά, αποτελεί την κωδικοποιημένη συσσωρευμένη εμπειρία του παρελθόντος. Ο μύθος ήταν πάντα το κλειδί για το «επέκεινα»,  ήταν πάντα ένα εργαλείο ερμηνείας και κατανόησης του κόσμου.

Ο μύθος ανάμεσα στα άλλα,  ποιούσε ήθος. Η σπουδαιότητα των μύθων, ο μυθαγωγικός και μυσταγωγικός  τους χαρακτήρα, αποδεικνύεται από την καθολική, και συμβολική τους χρήσης κατά την τέλεση των  αρχαίων μυστηρίων.

Για αυτό τον λόγο, σε ένα δεύτερο  επίπεδο οι μύθοι,  περιγράφουν  εξιδανικευμένες ιστορίες ηρώων και Θεϊκών δυνάμεων χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα αρχέτυπα με τους ανάλογους συμβολισμούς , ώστε να μας οδηγήσουν ασυνείδητα ή συνειδητά σε ανώτερες συνειδησιακές καταστάσεις.  Οι μυθολογικές αναφορές εμπεριέχουν  διαχρονικά αρχετυπικά σύμβολα και αλήθειες, που εάν κάποιος καταφέρει να τις  αποσυμβολίσει,  τότε  ο μύθος αποτελεί τη  «πύλη» για μία άλλη οπτική της ιστορίας της ανθρωπότητας και του συλλογικού ασυνείδητου.  

Στην αρχαία Ελλάδα  συντελέστηκε  ένα ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός για τον ανθρώπινο πολιτισμό. Αυτό έγινε όταν ο μυθολογικός λόγος, συνάντησε τον φιλοσοφικό, όταν αυτός εμφανίστηκε στην Ιωνία, κατά τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ.  Ακόμα και τότε όμως ο  μύθος εξακολουθεί να χρησιμοποιείται παράλληλα με το λόγο – όπως για παράδειγμα στα ομηρικά έπη – αλλά σιγά σιγά χάνει τη θέση του και κυριαρχεί απόλυτα ο λόγος ως στοιχείο της λογικής. Καθώς χάνει τη θέση του στην καθημερινή χρήση, ο μύθος κερδίζει μιαν άλλη θέση. Προσδιορίζει την παλιά γνώση που είχε συσσωρευτεί στον Αιγιακό κόσμο ως τη στιγμή που χρησιμοποιείται ο λόγος.

Αν θέλαμε να  ξεκινήσουμε από την ετυμολογία της λέξης, η απάντηση είναι απλή:  Φιλοσοφία είναι η αγάπη για τη σοφία, όπως την όρισε ο Πυθαγόρας.Η Φιλοσοφία   έμαθε τον άνθρωπο να σκέφτεται λογικά, πέρα από τα όρια, δόγματα και προκαταλήψεις, αναζητώντας να δώσει ερωτήματα, στη  προέλευση του κόσμου, και του ανθρώπου. 

Η Φιλοσοφία αποτελεί δημιούργημα συγκεκριμένων ατόμων (ή και ομάδων), για  αυτό η παραγωγή και η μετάδοσή του απαιτεί πολιτισμό γραφής και προϋποθέτει την ύπαρξη εξατομικευμένης κοινωνίας.  Η Φιλοσοφία είχε και έχει ως στόχο την γνώση, μία γνώση όμως που προϋπόθετε συνέπεια λόγων και πράξεων.  Για αυτό τον λόγο οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ζούσαν βίο που αποτελούσε πρότυπο για την κοινωνία και καθιέρωνε πρότυπα συμπεριφοράς για την κοινωνία των πολιτών. 

Παρά  τα διακριτικά τυπολογικά χαρακτηριστικά τους, μύθος και Φιλοσοφία επιτελούν την ίδια λειτουργία. Συνθέτουν ερμηνείες του κόσμου, κοσμοεικόνες, και για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό τα ίδια εργαλεία, με βασικότερο τη διάκριση δύο επιπέδων πραγματικότητας: θεϊκός-ανθρώπινος κόσμος, ουσία-φαινόμενο, δέον-είναι· διάκριση πάνω στην οποία βασίζουν την οντολογία και την ηθική τους. Η παρουσία του μύθου είναι αισθητή στην  φιλοσοφική σκέψη, κυρίως στις περιπτώσεις φιλοσόφων με μυστικιστικές τάσεις, όπως οι Πυθαγόρειοι,  ο Εμπεδοκλής, ο Πλάτωνας, οι Στωικοί,  που αποδέχονται τη εγκυρότητα του περιεχομένου κάποιων μυθικών αφηγήσεων. Ο Πλούταρχος στο έργο του Πλούταρχος, «Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς», αναφέρει πως  : 

«Έργο της φιλοσοφίας είναι να ζητεί, να απορεί και να θαυμάζει. Τα σχετικά με το θεό μοιάζουν σαν να έχουν κρυφτεί μέσα σε αινίγματα τα οποία χρειάζονται εξήγηση και διδασκαλία της προελεύσεως». 

Συνεπώς Μύθος και φιλοσοφία σχετίζονται μεταξύ τους. Ο Ιεροκλής σε υπόμνημα στα χρυσά Έπη του Πυθαγόρα 1.1 – 2.1, αναφέρει:   

«Η φιλοσοφία είναι κάθαρση και τελείωση της ανθρώπινης ζωής. Κάθαρση από την υλική αλογία και του θνητού σώματος τελείωση ως ανάκτηση της κατάλληλης ευδαιμονίας η οποία και οδηγεί στην ομοίωση με το θείο.»

 Α.Δ : Υπάρχει κάποιο στοιχείο σας έκανε να ξεχωρίσετε την αρχαία Ελληνική μυθολογία από τις υπόλοιπες μυθολογικές παραδόσεις;

(X.B) .Οι μυθικές φιγούρες που παρουσιάζουν οι ελληνικοί μύθοι είναι τόσο ζωντανές και κατανοητές που ακόμα και σήμερα, εάν και  δεν αποτελούν πλέον μοντέλα συμπεριφοράς, μπορούν να γίνουν για όσους έρθουν σε επαφή μαζί τους  πρότυπα ανθρωπισμού, ηθικής και ηρωισμού, στην αυθεντική τους μορφή. Εάν οι μύθοι υπήρξαν οδηγοί της ανθρώπινης ζωής, αυτό το έκαναν αβίαστα και με πνεύμα ελευθερίας, χωρίς προσπάθεια επιβολής. Συντέλεσαν και συντελούν στη διαμόρφωση του ανθρώπινου χαρακτήρα προβάλλοντας τη θέση του ανθρώπου απέναντι στους Θεούς και στο Σύμπαν.

Πρώτοι οι Έλληνες, έκαναν τους θεούς κατ’ εικόνα και ομοίωση τους. Ο ελληνικός κόσμος της αρχαιότητας, μολονότι είχε έναν ιδιότυπο σεβασμό στους 12 θεούς που είχαν πάθη ανθρώπινα, τιμούσε -σε βάρος του Διος- τον Προμηθέα.Σύμφωνα με τον μύθο, γνωρίζοντας και αυτός το τέλος του, συνειδητά, μπήκε στη διαδικασία της Θυσίας, θεωρώντας πως το φως που έδινε, ήταν ανώτερο αυτού. Άρα η Θυσία, ήταν δίκαια..(..).....O Σωκράτης, στο πρόβλημα συνείδησης του καλού και του κακού που του τέθηκε ύστερα από το περίφημο «ουδείς εκών κακός» (γιατί ενώ πολλές φορές ξέρουμε το καλό, τελικά πράττουμε το αντίθετο) απάντησε πως «είναι καλύτερο τότε να αδικείσαι, παρά να αδικείς».

Ο ελληνικός κόσμος πήρε το μέρος τέτοιων Θυσιών, έναντι των θεών του, καθώς τιμούσε πρωτίστως την υπέρβαση ως θεία. Αν ο στόχος του Οδυσσέα ήταν καλός και δίκαιος, δεν ήταν για τον Έλληνα «ύβρις» η αντιπαλότητά του με τον Ποσειδώνα. Η θέληση για πίστη και η ανωτερότητα αυτής από τον απλό συνυπολογισμό (δια ορθολογισμού) κόστους και οφέλους, ήταν η κινητήριος δύναμη της φιλοσοφικής σκαπάνης του ελληνικού κόσμου...

Οι ήρωες τους ήταν πρότυπα για ολόκληρη την κοινωνία προς όφελος της κοινωνίας. Παρόλα αυτά, οι ήρωες  είναι τραγικοί  τύποι, και αυτοί υποταγμένοι στην μοίρα και στο πεπρωμένο του ανθρώπινου βίου, εξαρτώμενοι από τα καπρίτσια και τις αδυναμίες  των Θεών. Ο καθένας μπορεί να βρει σ’ αυτούς κάτι που να τον αγγίζει, ενώ πίσω και πέρα από του συμβολισμούς  βρίσκεται το πανανθρώπινο αρχετυπικό  στοιχείο της  ανθρώπινης ύπαρξης. Η Ελληνική Μυθολογία, σύμφωνα με πολλούς μελετητές, έπαιξε σημαίνοντα ρόλο στην ευρύτερη αγωγή και παιδεία του ανθρώπου εξαιτίας της σημασίας του εύρους και του βάθους που αυτή έδωσε στις ανθρώπινες αξίες..

Η  μελέτη των αρχαίων ελληνικών μύθων  μας αποκαλύπτει  αρχέτυπα, που εξακολουθούν να  έχουν την δύναμη να φωτίζουν τα  βαθύτερα μυστήρια της ύπαρξης μας,  παράλληλα με την προ- ιστορία του τόπου μας.

Α.Δ : Για ποίο λόγο ονομάσατε τα blog σας «μυσταγωγία και μυθαγωγία»;

(X.B) .Ακριβώς λόγω του ότι ο μύθος ποιεί ήθος, συνεπώς και αγωγή, ενώ σε ένα βαθύτερο συνειδησιακό επίπεδο οδηγεί τον αναγνώστη στην συνειδητοποίηση πως το ταξίδι της ανθρώπινης ψυχής που συμβολίστηκε από τον Όμηρο με την Οδύσσεια, είναι ο κύκλος της ανθρώπινης εμπειρίας μέσα στη φύση, στη διάρκεια του οποίου μετά από πολλές περιπέτειες και οδύνες, ο άνθρωπος κατορθώνει να θυμηθεί την πραγματική του πατρίδα, την πνευματική Ιθάκη. Στο ταξίδι του αυτό, που είναι ένα μυστήριο,  οι μυθολογικές αναφορές στέκουν αρωγοί  στον άνθρωπο για να του θυμίζουν  την καταγωγή του και να του αποκαλύπτουν  τους δρόμους της επιστροφής του προς το πνευματικό του λίκνο.

Εάν κάποιος ασχοληθεί με αγάπη με την αρχαία Ελληνική μυθολογία, τότε τα αρχετυπικά μηνύματα που αυτή εντός της «κυοφορεί», μπορούν να γονιμοποιήσουν συνειδητά και ασυνείδητα πρότυπα συμπεριφοράς, που αν και δεν αποτελούν σήμερα τα κυρίαρχα, είναι όμως ικανά να ενεργοποιήσουν τον δρόμο της ψυχής και του νου, σε ένα ταξίδι που οδηγεί στην Ιθάκη. Μία Ιθάκη η οποία συμβολίζει μία χώρα όπου αποθεώνονται πανανθρώπινες άυλες αξίες, πρότυπα ηρωισμού, αρετής και ανθρωπισμού, στην πιο αυθεντική μορφή τους.

H επιστροφή της ψυχής στην πνευματική της εστία, σηματοδοτείται πάντοτε από τον αγώνα του μυθικού ήρωα, που υπερβαίνει τις προκλήσεις και τα καλέσματα της ύλης και με μια συνεχή επιλογή και διάκριση ανάμεσα στο Kαλό και το Kακό, πορευμένος την ατραπό της Aρετής, φθάνει στο πολυπόθητο τέρμα. Kαι αυτή η πορεία του μεταφυσικού ήρωα, του Hρακλή, του Οδυσσέα, του Aρτζούνα και του Γκιλγκαμές, γίνεται το πρότυπο και ο στόχος ενός συνειδητού ήρωα, που είναι ο καθένας από μας.

Ο πνευματικός άνθρωπος είναι αυτός, που δρα θετικά και συμμετέχει στα κοινά, επειδή δεν σκέπτεται μόνο τον εαυτό του. Έχοντας αντιληφθεί τις αληθινές αξίες της ζωής, εργάζεται για την αρετή, την ενότητα και την πνευματικότητα. Είναι εκείνος που βιώνοντας και αφομοιώνοντας την πνευματική πραγματικότητα, εμφανίζει και καθιερώνει τα πνευματικά ιδανικά….

Ο Πλωτίνος , (Εννεάς 3η, Πραγματεία 4η), αναφέρει σχετικά : Τί είδους είναι, λοιπόν, ο σπουδαίος Άνθρωπος; 

−Είναι εκείνος που έχει την Ικανότητα να ενεργεί με το Καλύτερο μέρος του.





Α.Δ : Μπορείτε να μας δώσετε κάποια παραδείγματα του παιδευτικού χαρακτήρα των μυθολογικών αναφoρών;

(X.B) .Ο μεγαλύτερος μυθαγωγός της  αρχαίας Ελλάδος, υπήρξε αναμφισβήτητα ο Όμηρος. Όμηρος τραγούδησε για έναν μεγάλο πόλεμο όπου συμμετείχαν θεοί και υπεράνθρωποι ήρωες. Εξυμνώντας τα αμέτρητα ανδραγαθήματα των παλαιοτέρων εκείνων ηρώων, διαπαιδαγώγησε τους νεότερους παραδίδοντας αθάνατα πρότυπα ηρωισμού και αρετής που όλοι οι Έλληνες θέλησαν να μιμηθούν. Σειρές γενεών ανδρώθηκαν στην Αρχαία Ελλάδα έχοντας ως πρότυπο ζωής την ανδρεία, την αγάπη για τον φίλο και την περιφρόνηση προς τον θάνατο του Αχιλλέα. 

Την επινοητικότητα, τη φρόνηση και την καρτερικότητα του Οδυσσέα, το πνευματικό κάλλος και τη ρητορική δεινότητα του Νέστορα, το ακατάβλητο πείσμα, την περηφάνια και την αξιοπρέπεια του Έκτορα που δεν παραιτείται από τον αγώνα παρ’ όλο που ξέρει ότι είναι μάταιος. Την εμψύχωση, την προτροπή για αιδώ και αντοχή στις δυσμενέστερες συνθήκες του Αίαντα, αθάνατα ηρωικά υποδείγματα που δεν συναντούνται πουθενά αλλού την εποχή εκείνη. 

Αυτό από μόνο του αρκεί για να εξηγήσει γιατί ο Όμηρος είναι «πατέρας των Ελλήνων», καθώς η αρετή της ανδρείας και της ρητορικής δεξιότητας και πειθούς, η επίτευξη της τελειότητας σε λόγια και έργα, αποτελούσαν τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του Ελληνικού ιδανικού.

Ίσως λοιπόν δεν θα ήταν παρακινδυνευμένο να  υποστηριχθεί πως εάν οι Έλληνες δεν είχαν ανατραφεί με την ηρωοκεντρική παιδεία του Ομήρου είναι αμφίβολο εάν θα είχαν αναπτύξει το θρυλικό ηρωικό ήθος που τους διέκρινε. Για παράδειγμα, η συγκλονιστική εποποιία κατά της Περσικής αυτοκρατορίας δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο της τεχνολογικής και στρατηγικής τους ανωτερότητας, αλλά και του διαχρονικού φρονήματος του Έλληνα οπλίτη που είχε εμφυτευμένο μέσα του το αρχέτυπο του Ομηρικού ήρωα. Στα σχόλια στην Πολιτεία 1.174, o Πρόκλος μας αποκαλύπτει πως ο Όμηρος, ήταν κάτι παραπάνω από ένας απλός ραψωδός.. :

«Ο Όμηρος, ακολουθώντας μιαν άλλη και τελειότερη, κατά την γνώμη μου,κατάσταση της ψυχής, απομακρυνόμενος από το κατ’ αίσθηση ωραίο και τοποθετώντας τη νόηση του πάνω από κάθε ορατή και φαινομενική αρμονία, υψώνοντας μάλιστα τον νου της ψυχής του προς την αόρατη και πραγματική υπαρκτή αρμονία και οδηγημένος στην αληθινή ωραιότητα, έχασε το φως του, όπως λένε εκείνοι που συνηθίζουν κάτι τέτοια μυθολογήματα…. είναι πάντως ολοφάνερο ότι οι μυθοπλάστες δικαιολογημένα λένε ότι τυφλώθηκε εκείνος που αγαπά την θέαση τέτοιων πραγμάτων στον κόσμο, αυτός που από τα φανερά πράγματα και τις απεικονίσεις ανυψώθηκε προς την απόκρυφη για τις αισθήσεις μας θέαση. Αφού λοιπόν κάποιοι έκρυβαν μέσω των συμβόλων κάθε φορά την περί των όντων αλήθεια, έπρεπε και η παράδοση σχετικά με αυτούς να μεταδοθεί στους μεταγενεστέρους με τρόπο κυρίως συμβολικό».

Σε σχέση τώρα, με το ερώτημα σας, θα περιοριστώ σε τέσσερα μόνο χαρακτηριστικά  παραδείγματα από τον Όμηρο.

Στη ραψωδία Α 260, ο Όμηρος βάζει τον Νέστωρα να απευθύνεται στον Αγαμέμνονα  και τον Αχιλλέα, τον μεγαλύτερο ίσως ήρωα του, να του λέει πως αυτός (ο Αχιλλέας ), δεν ήταν τίποτα μπροστά στους παλιούς ήρωες που αυτός γνώριζε:

Εγώ είχα σμίξει με άντρες κάποτε πολύ τρανότερούς σας —χρόνια παλιά—κι αυτοί τα λόγια μου δεν τα αψηφούσαν, όχι. Άντρες παρόμοιους δεν αντάμωσα κι ουδέ και θα ανταμώσω, σαν τον Πειρίθο ή τον Πολύφημο, που ίδια θεός λογιόταν, σαν τον Εξάδιο, σαν το Δρύαντα, σαν τον Καινέα το ρήγα, σαν το Θησέα, στην όψη που 'μοιαζε θεός, το γιο του Αιγέα Πολλά αντρειωμένο  εκείνοι εστάθηκαν στης γης τους άντρες μέσα, πολλά αντρειωμένοι, και πολέμησαν και με πολλά αντρειωμένους με του βουνού τους δράκους τα 'βαλαν και τους χάλασαν όλους. Μα αυτούς εγώ συναπαντήθηκα, φτασμένος απο την Πύλο..”

Ο  Αχιλλέας επίσης, λέει στον Πηλέα, όταν ο τελευταίος εξιστορούσε τις ηρωικές περιπέτειες των Αργοναυτών :

«∆ε θα’ ρθει και για µένα καμία περίσταση, που να κάνω µμεγάλα έργα, και να δοξαστώ κι εγώ;»  Εδώ φαίνεται καθαρά το ηρωικό πρότυπο του Ομήρου.

Ο Όμηρος βάζει επίσης τον Αχιλλέα να αποκαλύψει το εξής συγκλονιστικό στην Βρισηίδα :

«Θα σου πω ένα μυστικό. Ένα μυστικό που δεν το διδάσκουν στους ναούς. Οι Θεοί ζηλεύουν το ανθρώπινο γένος  πότε θα πεθάνουν και πως η κάθε στιγμή για αυτούς μπορεί να είναι και η τελευταία ..Τα πάντα είναι πιο όμορφα επειδή είμαστε καταδικασμένοι, να πεθάνουμε, καθώς ζούμε μόνο μία φορά...»
 
Τέλος στη  Ιλιάδα  κατά τη διάρκεια μίας εκ των μαχών,  εμφανίζεται πάνω από το στρατόπεδο των Τρώων ένας αετός  ο οποίος κρατάει στα νύχια του ένα μεγάλο φίδι. Ξαφνικά το φίδι  δαγκώνει τον αετό, ο  οποίος αφήνει το φίδι να πέσει. Ο  Πολυδάμας οινοσκόπος, ερμηνεύει  το σημάδι ως κακό οιωνό, και απειλήται το ηθικό των Τρώων. Ο Έκτορας τότε  λέει την διάσημη φράση :

«Είς οιωνός άριστος, αμύνεσθαι περί πάτρης» .

Ένας είναι ο καλύτερος οιωνός, ν’ αγωνιζόμαστε για την πατρίδα. Με τα λόγια αυτά ο Έκτωρ εμψυχώνει τους συμπατριώτες του .

Ο στίχος είναι σαφής. Μην περιμένεις από τους θεούς και από τους καλούς οιωνούς να σε σώσουν! Ο καλύτερος από τους οιωνούς, είναι το να υπερασπιστείς εσύ, αγωνιζόμενος την πατρίδα σου, διότι αν δεν το κάνεις εσύ, δεν θα το κάνει για εσένα κανένας άλλος!

Α.Δ : Μπορείτε να μας δώσετε κάποια παραδείγματα του μυσταγωγικού χαρακτήρα των μυθολογικών αναφoρών;

(X.B) .Θα σας αναφέρω αρχικά κάποια αποσπάσματα από τον Πρόκλο ο οποίος μας αποκαλύπτει Πρόκλος «Εις τον Πλάτωνος πρώτον Αλκιβιάδη, βιβλίο Α’, 5.3– 5.12ς:  

« ..Ότι οι μύθοι επιδρούν και στους πολλούς το δείχνουν οι τελετές. Αυτές πράγματι, χρησιμοποιώντας τους μύθους, με σκοπό να κλείσουν μέσα τους την απόρρητη αλήθεια σχετικά με τους θεούς, αποβαίνουν για τις ψυχές αιτίες της ταύτισης αισθημάτων με τα δρώμενα κατά τρόπο άγνωστο σε εμάς και θεϊκό. Έτσι άλλοι από αυτούς που μετέχουν στις ιερές τελετές καταπλήσσονται κυριευμένοι από το θεϊκό δέος , ενώ άλλοι που προσαρμόζουν την διάθεση τους προς τα ιερά σύμβολα και εξέρχονται από τον εαυτό τους, τοποθετούνται στην περιοχή των θεών και ευφορούνται από το πνεύμα τους».

Και συμπληρώνει  :

« Σε εκείνους που έμπαιναν στο τέμενος της Ελευσίνας η επιγραφή ανακοίνωνε να μην εισέρχονται στο άδυτο οι αμύητοι και οι ατέλεστοι, έτσι και στην είσοδο του Δελφικού ναού υπήρχε αναγεγραμμένο “Γνώθι σ’ αυτόν” , το οποίο δήλωνε τον τρόπο της ανοδικής πορείας προς την Θεότητα,  και της πιο ωφέλιμης και αποτελεσματικής οδού, που οδηγεί στην κάθαρση, λέγοντας σχεδόν ολοκάθαρα σε όσους μπορούν να καταλάβουν, ότι αυτός που γνωρίζει τον εαυτό του, αρχίζοντας από την εστία του, μπορεί να έρθει σε επαφή με τον θεό ο οποίος αποκαλύπτει τη σύνολη αλήθεια και είναι αρχηγέτης της καθαρτήριας ζωής. Αντίθετα, εκείνος που αγνοεί ποιος είναι, ατέλεστος και αμύητος όντας, είναι ακατάλληλος για να μετέχει στην πρόνοια του Απόλλωνα.»

Συνεπώς αναφέρει ι ο Πρόκλος στα σχόλια στον Κρατύλο 155:  

«..Ο  άνθρωπος  πρέπει να απογυμνωθεί από το σαρκίο το οποίο είναι περιβεβλημένος, όπως ο Οδυσσέας από τα κουρελιασμένα ρούχα του και να μην ενδύεται πλέον» (ο σκοπός της ψυχής είναι να απαλλαγεί από τους χιτώνες που έχει ενδυθεί για να μπορέσει να ενωθεί ξανά με την πηγή της που είναι το νοητό)»

Ας δούμε τώρα πως ο  μέσα από τις μυθολογικές αναφορές αναδεικνύονται συμβολικά οι ιδιότητες των θεών των αρχαίων Ελλήνων.

Ο Πρόκλος στα σχόλια στον Παρμενίδη 1035.34,  αναφέρει πως : 

«..Στο άγαλμα της Αθηνάς ο Φειδίας παρέθεσε τον δράκοντα, ενώ στο άγαλμα τής Αφροδίτης, στην Ήλιδα, την χελώνα, επειδή οι παρθένες χρειάζονται φύλαξη, ενώ στις ύπανδρες ταιριάζει να οικουρούν και να σιωπούν. Η τρίαινα τού Ποσειδώνα είναι σύμβολο τού τρίτου χώρου, τον οποίον κατέχει η θάλασσα, κατά σειρά ταγμένη μετά από τον ουρανό και τον αέρα. Γι’ αυτό ονόμασαν έτσι την Αμφιτρίτη και τους Τρίτωνες.»

Ο δε Πορφύριος στο «Περί Αγαλμάτων», μας αποκαλύπτει για τον τρόπο με τον οποίοσυνήθιζαν να επικονίζουν το άγαλμα του Διός (αποσπ. 4):

«…το ομοίωμα του Διός το έπλασαν κατά την ανθρώπινη μορφή, διότι νους ήταν και σύμφωνα με αυτόν δημιουργούσε, ολοκληρώνοντας τα πάντα δια σπερματικών λόγων. Τον εμφανίζουν να κάθεται, υπαινισσόμενοι την σταθερότητα της δυνάμεώς του. Έχει γυμνό το πάνω μέρος του σώματός καθότι είναι φανερός στα νοερά και στα ουράνια μέρη του κόσμου, ενώ τα πρόσθια και κάτω μέρη είναι σκεπασμένα, καθότι είναι αφανής και απόκρυφος στα κάτω μερη του κόσμου. Στο αριστερό χέρι έχει το σκήπτρο, καθόσον στην αριστερή πλευρά εδρεύει και λειτουργεί η καρδιά, που είναι το πιο ηγεμονικό και νοερό σπλάχνο όλων των μερών του σώματος αφού βασιλεύς του κόσμου είναι ο δημιουργικός νους. Στο δεξί χέρι φέρει είτε τον αετό, καθότι προΐσταται των θεών του αέρος, όπως ο αετός που είναι μεταρσιωτικό* πτηνό, είτε άγαλμα νίκης, διότι αυτός ενίκησε τα πάντα.»

Α.Δ : Ποία τα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι μυθοπλάστες για να δημιουργήσουν τις αλληγορικές τους διηγήσεις;

(X.B) .H μυθολογία χρησιμοποιεί ως εργαλεία παγκόσμια αρχετυπικά σύμβολα και εικόνες. 

Ο  Αριστοτέλης  τόνισε το γεγονός ότι η φαντασία λειτουργεί κυρίως μέσω της όρασης, λέγοντας ότι «η ψυχή δεν σκέφτεται χωρίς εικόνες»,  και πως  «η φαντασία είναι μια διανοητική λειτουργία ανάμεσα στις αισθήσεις και τη νόηση, η οποία μετατρέπει τις εντυπώσεις των αισθήσεων σε εικόνες», ενώ ο Πλωτίνος έλεγε, ότι : « ο δρόμος προς τη Σοφία και την απελευθέρωση από την ύλη βρίσκεται μέσα στην συμβολική αντίληψη – την ανάπτυξη της ενεργητικής φαντασίας που μεταφράζει τα σύμβολα σε Γνώση».

Ο Πλωτίνος θεωρούσε πως  η ψυχή εμπεριέχει όλες τις αναγκαίες λειτουργίες ώστε να μπορεί να αποκτήσει επικοινωνία με το Όλον και πίστευε ότι η συμβολική αντίληψη του κόσμου μέσα σε αναλογικό πλαίσιο, ήταν ο δρόμος της σοφίας και της απελευθέρωσης από τα κατώτερα στοιχεία της ύλης και των συναισθημάτων.

Σύμφωνα με την  Νεοπλατωνική  αντίληψη οι αρχετυπικές εικόνες ή Πλατωνικές  ιδέες μπορούν να προσεγγιστούν ενορατικά ως  και να αποτυπωθούν ως εικόνες εφόσον η υπερβατικό δεν μπορεί να μεταβιβαστεί λεκτικά.  Οπότε, ξεκινώντας από την οπτική επαφή με ένα σύμβολο, αν κανείς εντρυφήσει σε αυτό μέσω της συμβολικής αντίληψης, αρχίζει και αντιλαμβάνεται την εσωτερική φύση των πραγμάτων, και του ανθρώπου, και τη δική τους με το Όλον. 

Τα σύμβολα θα λέγαμε πως είναι για τον νου, ότι τα εργαλεία για τα χέρια, μεγιστοποιούν τις δυνατότητες. Αρκεί κάποιος να κατέχει τις κλείδες αποσυμβολισμού,  ώστε να του αποκαλυφθεί μία άλλη  ιστορικά και μεταφυσικά πραγματικότητα, πίσω από το πέπλο της φαντασίας και του συλλογικού ασυνείδητου.

Ο Πρόκλος αναφέρει : «…Αυτοί που μιλούν για τα θεϊκά πράγματα μέσω ενδείξεων μιλούν είτε συμβολικά και μυθικά, είτε μέσω εικόνων, ενώ από όσους φανερώνουν τις σκέψεις τους χωρίς προκάλυμμα, άλλοι εκφράζονται επιστημονικά  και άλλοι σύμφωνα με την έμπνευση που στέλνουν οι θεοί…

Aν οι μύθοι προέτασαν το φανερό τους περιεχόμενο στο σύνολό τους αντί για την αλήθεια που είναι εγκαθιδρυμένη στην απόρρητη περιοχή και χρησιμοποιούν για τα αφανή και άγνωστα στους πολλούς διανοήματα [και το κατεξοχήν ιδιαίτερο αγαθό τους είναι το ότι δεν αποκαλύπτουν κανένα στοιχείο της Αλήθειας στου βέβηλους, αλλά φανερώνουν μόνο κάποια ίχνη της όλης Μυσταγωγίας τους σε εκείνους που από της φύση τους έχουν την ικανότητα να περιδιαβούν την απροσπέλαστη για πολλούς θεωρία (=θέαση)], και αν οι άλλοι, αντί να αναζητούν την Αλήθεια που βρίσκεται κρυμμένη μέσα στους Μύθους, ασχολούνται μόνο με την εξωτερική προσχηματική μορφή των μυθικών πλασμάτων και, αντί για την κάθαρση του νου, ακολουθούν τις φανταστικές και μορφοποιητικές εικόνες, τότε ποιο τέχνασμα μπορεί να βρεθεί ώστε να κατηγορηθούν οι Μύθοι για κάποια δική τους παρανομία και όχι εκείνοι που κάνουν κακή χρήση των Μύθων για τη δική τους αδιαφορία;”

 Α.Δ :. Ποιά τα εργαλεία που χρησιμοποιείται εσείς στον αποσυμβολισμό των μύθων;

(X.B) .Καταρχάς, θα πρέπει να αναφέρω πως για να κατανοήσουμε τους ανθρώπους τους παρελθόντος, πρέπει να απομακρυνθούμε από τον τρόπο σκέψης, και δράσης του σήμερα, και να βιώσουμε όσο αυτό είναι εφικτό την εποχή τους, η οποία ήταν εντελώς διαφορετική από την δική μας. Η Dion Fortune, αναφέρει σχετικά με τις μυσταγωγικές παραδόσεις που έφτασαν ως εμάς:

«Όσο κοντύτερα στην πηγή, τόσο καθαρότερο το ποτάμι. Για να ανακαλύψουμε τις πρώτες αρχές που διέπουν ένα σύστημα πρέπει να ανατρέξουμε στην πηγή. Αν και σε ένα ποτάμι συμβάλλουν πολλοί παραπόταμοι κατά την διάρκεια της πορείας του, δεν είναι απαραίτητο να είναι οπωσδήποτε μολυσμένοι. Αν θέλουμε να διαπιστώσουμε την καθαρότητα τους, τους συγκρίνουμε με το παρθένο ρεύμα. Αν περάσουν αυτήν την δοκιμασία, τότε μπορεί κάλλιστα να τους επιτραπεί να αναμιχθούν με το κύριο ρεύμα».

Σύμφωνα με τον Πορφύριο,  πρώτος ο ραψωδός Θεαγένης από το Ρήγιο της κάτω  Ιταλίας στο τέλος  του 6ου αιώνα, παράλληλα με τα συνήθη σχόλια στον Όμηρο, ασχολήθηκε και με  την αλληγορική  ερμηνεία, η όποια,  θα  πρέπει  να  αφορούσε τόσο την παρουσίαση των Θεών, όσο και μεμονωμένες μυθολογικές   αφηγήσεις.

Επίσης  υπάρχουν  μαρτυρίες  για  έναν  μαθητή   από  την  σχολή   του Αναξαγόρα, τον 5ο π.χ αι., τον Μητρόδωρο τον Λαμψακηνό,  ο οποίος εξήγησε  κάποια  αμφιλεγόμενα  χωρία  των  Ομηρικών  επών  με  τρόπο παρόμοιο με αυτόν του Θεαγένη, δηλαδή είτε ως φυσικά φαινόμενα είτε ως  ηθικά  διδάγματα,  χρησιμοποιώντας  τις κοσμολογικές αρχές του Αναξαγόρα. Από πολλούς   άλλους πρώιμους ξηγητές του Ομήρου, όπως ο Διογένης  από την Απολλωνία ο Δημόκριτος ή ο Πρόδικος, γνωρίζουμε σήμερα μόνο τα ονόματα τους, με την βοήθεια μεταγενεστέρων και εν μέρει  αβέβαιων μαρτυριών  μπορούμε να έχουμε μόνο μία ασαφή εικόνα της δικής τους αλληγορικής ερμηνείας.

Σε κάθε περίπτωση ακολουθώντας την αλληγορική ατραπό που ξεκινάει με τον Πλάτωνα και  φτάνει έως του Νεοπλατωνικούς για τον αρχαίο Ελληνικό  κόσμο, μπορούμε να υποστηρίξουμε πως οι  μύθοι είναι ένας οδηγός συμβολισμού, μυσταγωγίας και μυθαγωγίας.

Α.Δ : Έχουν θέση οι μύθοι στον σύγχρονο κόσμο;

(X.B) .Η μυθολογία δεν εκλογικεύεται, ερμηνεύεται όμως χρησιμοποιώντας μεθόδους τις οποίες   μας  άφησαν παρακαταθήκη ο Πλάτωνας, οι Στωικοί, οι Νέο Πλατωνικοί, αλλά  και πιο σύγχρονοι ερευνητές όπως ο Carl Jung και ο Joseph Campell.  Σε αυτούς θα στηριχθούμε για το μαγικό μας ταξίδι στην Ελληνική μυθολογία.

Η δύναμη των μύθων δεν πέθανε ποτέ, απλώς μετασχηματίστηκε ο τρόπος διήγησης τους. Σήμερα οι μεγαλύτερες επιτυχίες της έβδομης τέχνης  όπως ο πόλεμος των άστρων, το Άβαταρ, το Μάτριξ, κ.λ.π,  βασίστηκαν  γύρω από το  ταξίδι του ήρωα το οποίο ακολουθεί ένα σταθερό μοντέλο,  τον «μονόμυθο» όπως τον αποκαλεί ο Joseph Campell, ένα μοντέλο που ακολουθούν όλοι πολιτισμοί,  και βάσει του οποίου,  χτίζουν τα διάφορα έπη και τους ηρωικούς τους μύθους.

Ο George Lucas δημιουργός του πολέμου των άστρων,  παραδέχεται πως ο πόλεμος των άστρων αποτελεί ένα κλασσικό έπος, σε ένα φουτουριστικό περιβάλλον. Αλλά τι είναι ένα κλασικό έπος; Ο γερμανός ανθρωπολόγος Adolph Bastian (1826-1905), πρότεινε για πρώτη φορά την ιδέα ότι οι μύθοι από όλο τον κόσμο φαίνεται να κατασκευάζονται από τις ίδιες «βασικές ιδέες». Αυτές οι βασικές ιδέες είναι που ο Carl Jung ονόμασε «αρχέτυπα», τα οποία ο ίδιος πίστευε ότι είναι τα δομικά στοιχεία όχι μόνο του ασυνείδητου νου, αλλά ενός συλλογικού ασυνειδήτου.

Το 1949 ο Joseph Campbell ξεκίνησε μια επανάσταση στην ανθρωπολογία (τη μελέτη των ανθρώπων και του πολιτισμού) με το βιβλίο του «Ο ήρωας με τα χίλια πρόσωπα». Πάνω σε αυτό το βιβλίο βασίστηκε κυρίως η ιστορία του πολέμου των άστρων από τον George Lucas. Βασικό γνώρισμα όλων των μυθολογικών ηρώων, είναι να ξεχωρίσουν από το καθημερινό συνηθισμένο άνθρωπο, και να θυσιαστούν προς χάριν του κοινωνικού συνόλου. Η ατραπός τους ξεκινά με ένα «εσωτερικό ταξίδι», το οποίο αντιστοιχεί, και μετουσιώνεται στην αναζήτηση της εξισορρόπησης του συνηθισμένου κόσμου, μέσα από συμβολικά ταξίδια και άθλους.

Το ταξίδι αυτό έχει ως σκοπό να μας υποδείξει, πως η ατραπός της αυτό-ανακάλυψης δεν σημαίνει να ψάχνεις μόνο για καινούργια μέρη, και να ξεπερνάς τα εμπόδια και τις αντιξοότητες, αλλά κυρίως αυτό: Nα έχεις «καινούργια μάτια», ώστε να βλέπεις τον κόσμο διαφορετικά!.

Όπως λέει ο Πλωτίνος :

«Μία ψυχή δεν μπορεί να δει το ωραίο αν δεν είναι ωραία αυτή η ίδια…(...)... Κλειστείτε στον εαυτό σας και κοιτάξτε. Κι αν δε βρίσκετε τον εαυτό σας όμορφο, πράξτε όπως ο δημιουργός ενός αγάλματος που πρέπει να γίνει όμορφο ... κόβει από δω, λειαίνει από κει, κάνει αυτή τη γραμμή πιο ανάλαφρη, εκείνη πιο καθαρή, μέχρι που θα εμφανιστεί ένα όμορφο πρόσωπο...»

Το αρχέτυπο του ήρωα, ήταν είναι και θα είναι διαχρονικό. Σε ένα διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο για παράδειγμα , ο σύγχρονος ο ήρωας του Hollywood  Arnold Schwarzenegger, αναφέρει  σε συνέντευξη του:

«Από μικρός είχα ιδιαίτερη αγάπη στην Ελλάδα, στους αρχαίους μύθους και ήρωες. Για εμάς, που έχουμε ασχοληθεί με το body building, η αρχαία Ελλάδα είναι πάντα στο επίκεντρο, νιώθουμε σαν συνεχιστές των αρχαίων Ελλήνων και για αυτό το λόγο αγαπώ ιδιαιτέρως τον Ηρακλή».

Όταν το 1984 με πρωτοκάλεσε ο JamesCameron για να παίξω στον Εξολοθρευτή, δεν μου άρεσε καθόλου ο ρόλος και του είπα «δεν θέλω να παίξω ένα χαρακτήρα που δεν είναι ηρωικός». Στις επιφυλάξεις μου απάντησε:

«Μην ανησυχείς, ο τρόπος που θα κινηματογραφήσω την ταινία θα είναι τέτοιος που εσύ, αν και θα είσαι ο “κακός”, στο τέλος θα είσαι ο απόλυτος ήρωας». Τότε δεν κατάλαβα τι εννοούσε, όταν όμως είδα την ταινία, συνειδητοποίησα ότι είχε δίκιο»!