Πέμπτη, 25 Φεβρουαρίου 2021

Ο Πήγασος, ο Ποσειδώνας, η Μέδουσα , αλληγορίες και συμβολισμοί.

 

                                     Ερμής και Πήγασος,  Jardin des Tuileries,Παρίσι, Γαλλία.

Ο Πήγασος σύμφωνα με την αρχαία Ελληνική μυθολογία γεννήθηκε από την συνεύρεση της Μέδουσας και του Θεού της θάλασσας Ποσειδώνα.

Η σχέση του Θεού Ποσειδώνα με το άλογο αναφέρεται σε πολλούς μύθους. Σύμφωνα με τον θεσσαλικό μύθο, ο Θεός άφησε να προβάλλει ο πρώτος ίππος στον κόσμο κτυπώντας με την τρίαινα του το βράχο, γι’ αυτό και προσφωνείται και Πετραίος.

Κατά τον μύθο της ένωσης του με την Θεά Δήμητρα (Γη-μήτηρ) εκείνη, προσπαθώντας να τον αποφύγει, μεταμορφώθηκε σε φοράδα και εκείνος σε άτι και από την ένωσή τους γεννήθηκε ο ίππος Αρ(ε)ίων.

Ο Πήγασος ήταν ένα άλογο με φτερά. Η ετυμολογία του ονόματος ίσως προέρχεται είτε από την λέξη πηγή συν παραγωγικό επίθημα -ασος, είτε από την λέξη πηγός που σημαίνει ισχυρός συν το παραγωγικό επίθημα- άσος.

Ο Πήγασος ως άλογο,  ίσως αλληγορεί και υποκρύπτει την πηγή του παρ άλογου τμήματος  του ανθρώπινου νου, το όποιο παρασύρει με ισχύ, τον άνθρωπο προς ενστικτώδεις και παρορμητικές δράσεις και αντιδράσεις του κατώτερου εαυτού. Ο άνθρωπος όμως προορίζεται για ανώτερες σκέψεις, λόγους και δράσεις , όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Πλάτων στον Κρατύλο(399 c):

«το όνομα άνθρωπος σημαίνει ότι τα άλλα θηρία απ’ όσα βλέπουν τίποτε δεν ερευνούν ούτε συλλογίζονται ούτε παρατηρούν με προσοχή (ἀναθρεῖv), ό άνθρωπος όμως συγχρόνως βλέπει -και αυτό είναι το ὄπωπε- και παρατηρεί με προσοχή (ἀναθρεῖ) και συλλογίζεται εκείνο που έχει (δηλ. ὄπωπε). Απ’ αυτό λοιπόν βγαίνει ότι από τα θηρία μόνο ο άνθρωπος σωστά ονομάστηκε άνθρωπος , «ο εξετάζων όσα έχει δει» (ἀναθρῶν ἃ ὄπωπε)…»

Οι πρόγονοι του Πήγασου, ίσως μας υποδείξουν περισσότερα για την υποκρύπτουσα φύση του Πήγασου. Ο Ποσειδώνας ως εξουσιαστής των υδάτων, των σεισμών, συμβολίζει την αέναη κίνηση και τη ρευστότητα, ιδιότητες του υγρού στοιχείου που αντιστοιχούν σε ανθρώπινο επίπεδο, στον κόσμο των συναισθημάτων. Και αυτό διότι τα συναισθήματά μας μεταβάλλονται ανάλογα με τις συνθήκες και το περιβάλλον.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα ( Κρατύλος) το όνομα «Ποσειδών», προέρχεται από την λέξη «ποσίδεσμος», λόγω του ότι  Θεός είναι «ικανός να δένει τα πόδια». Ο ποσίδεσμος Ποσειδών δένει τα  πόδια στον καθηλωμένο από τις συναισθηματικές εξαρτήσεις άνθρωπο.

Η Μέδουσα ως μητέρα του Πήγασου, συμβολίζει την σκοτεινή πλευρά του υποσυνείδητου, τις ανθρώπινες φοβίες, τα ένστικτα και τα πάθη που καθηλώνουν τον άνθρωπο, τον καθηλώνουν, τον παγιδεύουν σε ένα χαοτικό φαύλο κύκλο αδράνειας, για αυτό και η Μέδουσα «πετρώνει» όποιον την κοιτά.

Δεν είναι τυχαίο πως η θεάς τη σοφίας Αθήνα, συνδέεται με το φόνο της Μέδουσας από τον ήρωα Περσέα. Η  θεά Αθηνά δίνει στον Περσέα, την ασπίδα και ο Ερμής τα φτερωτά σανδάλια, ώστε αυτός να φονεύσει την Μέδουσα. Το λογικό και το παράλογο οι δύο αυτές αντίρροπες δυνάμεις δώρα των θεών και τα δύο, αντιμάχονται η μία την άλλη στον πρωτόγονο άνθρωπο.

Ο Περσέας ο εξιδανικευμένος άνθρωπος πρέπει να ιππεύσει  τον γόνο του Ποσειδώνα και της Μέδουσας, να τιθασεύσει το παράλογο, τους αρχέγονους φόβους, τις δεισιδαιμονίες, τα ζωώδη ένστικτα, ο ήρωας είναι ο φορέας του συνειδητού, της εκλογίκευσης, του πολιτισμού. Ο  Πήγασος χάνει τα φτερά του, υποτάσσεται στην υπηρεσία του έλλογου ανθρώπου.

Η νίκη του ανθρώπου στις αρχέγονες Φοβίες που παριστάνονται ως τερατόμορφες αφύσικες υπάρξεις, απεικονίζονται για αυτό τον λόγο ως η νίκη του έλλογου ανθρώπου στο άλογο στις μετόπες του ναού της Σοφίας του Παρθενώνα, καθώς ω γνωστόν,δεν υπάρχει πιο άγριο θηρίο από τον άνθρωπο, όταν κατέχει δύναμη ίση με τα πάθη του.

Μπροστά, σε αυτό τον κόσμο του χάους και του παραλόγου, η θέα Αθηνά αντιπροσωπεύει τον κόσμο της νόησης, τον Νου. Είναι αυτή που διατηρεί την τάξη, τα όρια της σύμβασης που συνθέτουν την ανθρώπινη διάσταση. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι η Θεά της Σοφίας προστατεύει και υποστηρίζει ήρωες που θεμελιώνουν την ύπαρξη τους στην διανόηση, όπως για παράδειγμα ο Οδυσσέας, ή  ο Περσέας.

Η Αθηνά μετά την εξόντωση της Μέδουσας την τοποθέτησε στο στήθος της, αφομοιώνοντας την δύναμη της. Αντί να επιθυμεί απλώς ένα σύμβολο της αρχέγονης δύναμης της Μέδουσας, η Αθηνά θέλει να «αφομοιώσει» την δύναμη της αναφέρει χαρακτηριστικά ο Παυσανίας. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει πως ακόμα και εάν τιθασεύσεις κάτι που ούτως ή άλλως υπάρχει στα γονίδια και στην ψυχοσύνθεση σου,  δεν μπορείς να το εξαφανίσεις οριστικά, απλά το αδρανοποιείς.

Μπορείς να το απωθήσεις στο βάθος του υποσυνείδητου σου, αλλά και να βρίσκεσαι σε μία διαρκή εγρήγορση για την διαχείριση του. Οι φόβοι μας δεν εξαφανίζονται έτσι απλά, οφείλουμε να βρούμε τρόπους να τους διαχειριστούμε.

Σε ένα τέτοιο ψυχολογικό πλαίσιο, η εξόντωση της Μέδουσας από την Αθηνά αλληγορεί, πως σκοτώνοντας την Μέδουσα δεν σκότωσε τα ένστικτα, τα πάθη και τους συμβολισμούς που φέρει η Μέδουσα, αλλά τα «ενσωμάτωσε» μέσα της. Και επειδή τα «ενσωμάτωσε» μέσα της, μπορεί και το διαχειρίζεται.

Οφείλεται ιδιαίτερα στην φύση της Αθηνάς, η διατήρηση των δύο καταστάσεων της τάξης του Νου και της σοφίας και του χάους της Μέδουσας, του συνειδητού και του ασυνείδητου, σε αρμονική συνύπαρξη. Δικό της δώρο είναι το ότι βλέπουμε να κατανοήσουμε ολιστικά τον εσωτερικό αλλά και εξωτερικό κόσμο. Μόλις χαθεί αυτή η σχέση, έχουμε μόνο αδρανή ύλη και διάνοια που έχει χάσει το στόχο της. Κάτ' αυτόν τον τρόπο, ο υλικός κόσμος γίνεται εχθρικός και απόμακρος. !

Για τον ίδιο λόγω όπως προαναφέρθηκε οι αρχαίοι Έλληνες, απεικόνισαν καλλιτεχνικά στις μετόπες του ναού της σοφίας, του Παρθενώνα την Τιτανομαχία και την Κενταυρομαχία, συμβολίζοντας την καταλυτική υπεροχή της ηθικής και της λογικής, απέναντι στο παράλογο και ανεξέλεγκτο συναίσθημα.

Στο εξωτερικό τμήμα του ναού, αναδεικνύεται ο ασταμάτητος πόλεμος πνεύματος και ύλης, λογικής και παραλόγου. Όπως ακριβώς η Παρθένα Αθηνά γεννήθηκε δίχως, μητέρα μέσα από το κεφάλι του Δία, έτσι και ο άνθρωπος που γνωρίζει ποια είναι η πραγματική του υπόσταση, έχει κατακτήσει συνεπώς το « γνώθι σαυτόν», εντός του ναού αποτίει τιμή στην πραγματική του φύση, η οποία είναι ομοούσια προς τους θεούς. Στο εσωτερικό του ναού κατοικεί η θέα της νόησης και της σοφίας, όπως και στο εσωτερικού του ανθρώπου βρίσκεται ο θεϊκός σπινθήρας του ανθρώπου.

Στο μεγάλο ταξίδι του βίου κάθε άνθρωπος αντικρίζει το προσωπείο της Μέδουσας. Η δημιουργία και η σύνθεση, όπως και η υπέρβαση της υλικής μας υπόστασης, συνιστούν τα αναγκαία βάθρα της πραγματικής ζωής. Η ζωή είναι μια κίνηση, μια περιπέτεια, μια σύγκρουση με το άγνωστο, το τυχαίο και το ανέλπιστο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Νίκος Καζαντζάκης στην Ασκητική:

«Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο∙ καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο∙ το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή….Μα κι ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η προσπάθεια να δημιουργήσουμε, να συνθέσουμε, να κάμουμε την ύλη ζωή∙ κάθε στιγμή γεννιούμαστε. Γι’ αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία…Και τα δυο ρέματα πηγάζουν από τα έγκατα της αρχέγονης ουσίας. Στην αρχή η ζωή ξαφνιάζει∙ σαν παράνομη φαίνεται, σαν παρά φύση, σαν εφήμερη αντίδραση στις σκοτεινές αιώνιες πηγές∙ μα βαθύτερα νιώθουμε: η Ζωή είναι κι αυτή άναρχη, ακατάλυτη φόρα του Σύμπαντου».

Κάθε ένας από μάς καλείται ως ένας άλλος Περσέας να αφυπνιστεί, να εξυψώσει τις δράσεις του ώστε να μπορέσει να φτάσει μέσω αυτών στην αθανασία, στην παρουσία δηλαδή κάποιων στοιχείων του ανθρώπου και μετά το θάνατό του. 

Αναζητήστε προηγούμενα σχετικά άρθρα και ομιλίες, αποσυμβολισμού της Θεάς Αθηνάς, της Μέδουσας, και του Πήγασου.

 




Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου 2021

Έρως και Βαλεντίνος

Το Λείψανο του Αγίου Βαλεντίνου στη Βασιλική της Σάντα Μαρία στο Cosmedin, Ρώμη, Ιταλία.

Στις 14 Φεβρουαρίου γιορτάζεται ο Άγιος Bαλεντίνος ως ο προστάτης των ερωτευμένων. Η γιορτή του Aγίου Bαλεντίνου συνδέεται με την παγανιστική Ρωμαϊκή γιορτή της  γονιμότητας, τα Λουπερκάλια (Lupercalia), που γιορταζόταν στις 15 Φεβρουαρίου προς τιμήν του Φαύνου (ο αρχ. Ελ Θεός Πάνας) , στον οποίο θυσιάζονταν κατσίκια.

Στη γιορτή, δύο νεαροί έτρεχαν δεξιά και αριστερά και χτυπούσαν με λωρίδες από κατσικίσια δέρματα τις γυναίκες, που βρίσκονταν μπροστά τους, για να τους μεταδώσουν γονιμότητα. Στις τελετουργίες αυτές συμπεριλαμβανόταν η εκλογή συντρόφου που γινόταν με την τοποθέτηση των ονομάτων των νεαρών κοριτσιών σε ένα κουτί, από το οποίο οι άντρες τραβούσαν ένα όνομα που αντιστοιχούσε στο ταίρι τους.

Tα παγανιστικά αυτά έθιμα καταπολεμήθηκαν από τη Xριστιανική Eκκλησία. Έτσι, τη θέση της παγανιστικής γιορτής της γονιμότητας και της εκλογής συντρόφου κατέλαβε η γιορτή του Aγίου Bαλεντίνου, που διατήρησε όμως τις ρίζες της και θεωρείται σήμερα ως η γιορτή των απανταχού ερωτευμένων.
(Πηγή: καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου - Stratos Theodossiou)

Ο Έρως στην αρχαία Ελλάδα

«Αγάπα, αγάπα τον Έρωτα, που οι μεν θνητοί, Έρωτα τον καλούνε πτερωτόν, οι δε θεοί Πτέρωτα, διότι πτερά μπορεί να βγάζει» .
Ορφέως «Λόγοι Ιεροί».

 
Ο Έρως προσφέρει ένα τριαντάφυλλο στην ψυχή – πεταλούδα, 1802, Antoine-Denis CHAUDET.

Ο Έρως στην αρχαία Ελληνική μυθολογία, θεωρείτο γιος της Ειλειθυίος ή Ίριδος, ή του Ερμή και της Αφροδίτης, ή του Ερμή και της Κορινθίας Αρτέμιδος, ή του Διός και της Αφροδίτης ή του Άρη και της Αφροδίτης. Ενδιαφέρουσα είναι και η άποψη του Πλάτωνος, που την εκθέτει στο Συμπόσιον, ότι ο Έρως γεννήθηκε από τον Πόθο και την Πενία και ήταν δαίμονας που εκινείτο μεταξύ θεών και ανθρώπων, δεν ήταν θεός αλλά μια πάντοτε ανήσυχη και ανικανοποίητη δύναμη. Η αρχαία ελληνική μυθολογία υποστηρίζει ότι υπήρχε και μια άλλη θεότητα, ο Αντέρως, αντίθετος του Έρωτος.

«Έρως, ο ομορφότερος των θεών, που μπορούσε να δαμάζει και θεούς και ανθρώπους», αναφέρει ο Ησίοδος στην Θεογονία, 116 - 12. Ο Έρως συνδέεται με την γονιμότητα και με την φύση, πάνω στην οποία απεικονίζεται να κυριαρχεί. Συνήθως παριστάνεται με φτερά, οπλισμένος με τόξο και φαρέτρα. Τα βέλη του κανένας δεν δύναται να τα αποφύγει και μπορεί να αποβούν μοιραία. Κάνει συντροφιά με τις Μούσες, αγαπά τον χορό, την Ποίηση, την Μουσική. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα τον Πλωτίνο και άλλους, η Αφροδίτη διακρίνεται σε δύο διαφορετικές υποστάσεις:

«Στην πρεσβύτερη, που δεν έχει μητέρα και αποκαλείται Ουράνια Αφροδίτη, κόρη του Ουρανού, και η νεότερη, που είναι κόρη του Δία και της Διώνης, και αυτή την καλούμε Πάνδημο».

Εφόσον υπάρχουν δυο Αφροδίτες, η Πάνδημος και η Ουράνια, υπάρχουν και δυο Έρωτες του σαρκικού έρωτα και του ευγενικού ψυχικού έρωτα.

Η Πάνδημος Αφροδίτη αντιπροσωπεύει τον γήινο και αισθησιακό έρωτα. Εκφράζει την ανάγκη του ανθρώπου να γονιμοποιήσει και να γονιμοποιηθεί σε ένα πρωταρχικό επίπεδο. Είναι ο υγιής σεξουαλικός πόθος, αλλά και η ένωση ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα που διαιωνίζει τη ζωή.

Στον χώρο της Πανδήμου Αφροδίτης, ο εραστής εντυπωσιάζεται από τη σωματική ομορφιά, καθότι θυμάται ασυνείδητα την ιδανική ομορφιά (αρχετυπική), είναι σημαντικό, όμως, να αντιληφθεί ότι αυτό που τον έλκει προς το αγαπημένο του πρόσωπο είναι το υπερβατικό Κάλλος, και πως η ομορφιά του ερωμένου αποτελεί απλώς αντανάκλαση αυτού του Κάλλους.

Το κάλλος, η αγαθότητα, το αθάνατο πλήρωμα του θνητού όντος, είναι η αρχή της ομορφιάς, η αρχή του έρωτα και της επιθυμίας.Σύμφωνα με την Διατίμα στο Συμπόσιο του Πλάτωνος, ο έρωτας είναι αριστοκρατικός μεν, επαίτης δε. Ας παρακολουθήσουμε το σχετικό απόσπασμα:

«..Κάποτε ο Δίας προς τιμήν της θεάς Αφροδίτης, στην οποία έδωσε το παρόν ως επίτιμος προσκεκλημένος και ο πιο όμορφος, ο πιο πλούσιος και ο πιο γενναιόδωρος θνητός της εποχής εκείνης, ο «Πόρος» ο οποίος αφού ήπιε νέκταρ, μέθυσε και βγήκε έξω στον κήπο για να ξαποστάσει όπου και αποκοιμήθηκε. Όμως μέσα από τους θάμνους παρακολουθούσε μια γυναίκα, η Πενία, η οποία όταν τον αντίκρισε, θαμπωμένη από την ομορφιά του βρήκε την ευκαιρία να πλαγιάσει μαζί του και από την ένωση αυτή γεννήθηκε ο έρωτας, ο οποίος ναι μεν διακατέχεται από την ομορφιά και την μεγαλειώδη γενναιοδωρία του πατέρα του αλλά έχει κληρονομήσει και την σκοτεινή και ατελή φύση της μητέρας του με αποτέλεσμα να έλκεται από δύο διαφορετικούς πόλους, να είναι απόλυτα φωτεινός και τέλειος και συνάμα σκοτεινός και έρμαιο των παθών και των πόθων του».

Ο θεός Έρως της Ουράνιας Αφροδίτης, αφορά την αρχέγονη, κοσμογονική δύναμη, απαραίτητη για την εδραίωση της τάξης, της αρμονίας και της ισορροπίας στον κόσμο. Έρως, είναι η ύψιστη μυστηριακή μανία που δίδεται από τους θεούς προς μεγίστην ευτυχίαν, αναφέρει ο Πλάτων στο Συμπόσιο.

Στον Πλωτίνο, στον χώρο της Ουράνιας Αφροδίτη, ο φιλοσοφικός έρωτας, αφορά τον εκστατικό έρωτα, που στο αποκορύφωμά του τα δύο, δηλαδή το Εν τω Αγαθό και η κεκαθαρμένη ατομική ψυχή, γίνονται ένα.

Για τον Πλωτίνο, ο φιλοσοφικός μυσταγωγικός έρως της ανώτερης ψυχής, συνδέει αενάως την συμπαντική ψυχή με το θείο, ενώ ο δαίμων Έρως, ο έρωτας της κατώτερης (ατομικής) ψυχής, σχετίζεται με το ὀρέγεσθαι, αλλά και αυτός οδηγεί την ψυχή ψηλά, επειδή κάθε ψυχή επιθυμεί το Αγαθό (Εννέαδα III 5.3.36-37).

Ο Έρως του φιλοσόφου, εξάπτεται κατά τη διανοητική ενατένιση του κόσμου και αποτελεί το έναυσμα που μπορεί να προκαλέσει τη μυστική ένωσή του με το Εν.

«Τι βλέπει λοιπόν η εσωτερική εκείνη όραση; Μόλις ξυπνήσει καθόλου δεν μπορεί να ίδει τα λαμπρά εκείνα όντα. Πρέπει λοιπόν η ψυχή πρώτα να αντικρίσει να συνηθίσει και να διακρίνει τους ωραίους τρόπους ζωής. Κατόπιν τα ωραία έργα όχι εκείνα που κατασκευάζουν οι τέχνες αλλά αυτά τα οποία κάνουν οι λεγόμενοι αγαθοί άνδρες. Κοίταξε μετά την ψυχή αυτών που κάνουν τα ωραία έργα» (Εννεάδα Ι,6,9).

Η ανάβαση προς το Αγαθό - Εν,(η μέθεξη, η ένωση με την Θεότητα) που είναι όμορφο και αποτελεί το αντικείμενο επιθυμίας κάθε ψυχής, προϋποθέτει να απεκδυθούμε όσα μας προστέθηκαν κατά την πτώση της ψυχής μας και να καθαρθούμε – όπως στις ιερές τελετές των Μυστηρίων αφήνουν τα ρούχα που φορούσαν και μένουν γυμνοί – ωσότου, ο καθένας μόνος, δούμε εἰλικρινές, ἁπλοῦν, καθαρόν (Συμπόσιον Πλατωνος 211c-e1) το Αγαθό, την πηγή της Ζωής, του Νου και του Είναι. Και όσοι το δουν κυριεύονται από Ερωτικό πάθος και πόθο να συγχωνευθούν με Αυτό, καθώς και από δριμεῖς πόθους για επανάληψη του οράματος, από έκπληξη και από τον θαυμασμό του ἀληθοῦς ἔρωτος (Εννεάδα Ι 6.7.1-12).

Ως επίλογο ένα μικρό απόσπασμα από τον Όσσο:

«..Αυτό που ονομάζουμε έρωτα, στην πραγματικότητα είναι ένα ολόκληρο φάσμα του σχετίζεσθαι, που φθάνει από τη Γη στον ουρανό. Ο έρωτας δε θα έπρεπε να είναι σχέση, αλλά μια κατάσταση του ΕΙΝΑΙ. Κι όποτε ερωτεύεσαι μέσα από τον έναν, είσαι ερωτευμένος με το όλο. Και αν ο έρωτας σου έχει συμβεί πραγματικά, ξαφνικά θα βρεις ότι έχεις αρχίσει να είσαι ερωτευμένος με τα δέντρα και τα πουλιά και με τον ουρανό και με τους ανθρώπους.

Σε πιο γήινο επίπεδο, ο έρωτας είναι σεξουαλική έλξη. Πολλοί από μας μένουν κολλημένοι εκεί, επειδή η διαπαιδαγώγησή μας έχει φορτώσει τη σεξουαλικότητά μας με ένα σωρό προσδοκίες και απωθημένα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα με το σεξουαλικό έρωτα είναι ότι ποτέ δεν κρατάει. Μόνο αν αποδεχθούμε το γεγονός αυτό, μπορούμε να το γιορτάσουμε γι' αυτό που είναι στ' αλήθεια, να το καλωσορίσουμε όταν συμβαίνει και να το αποχαιρετίσουμε με ευγνωμοσύνη όταν τελειώνει.

Έτσι, καθώς ωριμάζουμε, μπορούμε να αρχίσουμε να βιώνουμε τον έρωτα που υπάρχει πέρα από τη σεξουαλικότητα και τιμά τη μοναδική ατομικότητα του άλλου. Αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι ο σύντροφός μας συχνά λειτουργεί σαν καθρέπτης, αντικατοπτρίζοντας αόρατες όψεις του βαθύτερου εαυτού μας και βοηθώντας μας να γίνουμε ολόκληροι.

Αυτός ο έρωτας βασίζεται στην ελευθερία, όχι στην προσδοκία ή στην ανάγκη. Τα φτερά του μας πηγαίνουν όλο και ψηλότερα προς την παγκόσμια Αγάπη που βιώνει τα πάντα σε ένα!

Τρία πράγμα να θυμόμαστε: Η κατώτατη Αγάπη είναι το σεξ. Είναι σωματικό. Ο ανώτατος εξευγενισμός της Αγάπης είναι η συμπόνια. Το σεξ είναι κάτω από την Αγάπη, η συμπόνια είναι πάνω από την Αγάπη, η Αγάπη βρίσκεται ακριβώς στη μέση».