Το μεγάλο ταξίδι της μύησης στην Αλεξάνδρεια.

Ύστερα από μακρύ και επίπονο ταξίδι έφτασα επιτέλους στην Αλεξάνδρεια των Πτολεμαίων, στη μεγάλη πόλη όπου η Ελλάδα και η Αίγυπτος είχαν ενωθεί σαν δύο ποταμοί που χύνονται στην ίδια θάλασσα. Ήταν η εποχή όπου οι παλαιοί θεοί του Νείλου συνομιλούσαν ακόμη με τους θεούς των Ελλήνων και οι σοφοί αναζητούσαν, πίσω από τα διαφορετικά ονόματα και τα σύμβολα, την μία και αόρατη αλήθεια.

Η πόλη ανέδιδε κάτι περισσότερο από πλούτο και δύναμη. Ανέδιδε πνεύμα. Το φως της δεν έμοιαζε να φωτίζει απλώς τα πράγματα αλλά να τα αποκαλύπτει. Στα λιμάνια της συνωστίζονταν πλοία από κάθε γωνιά της Μεσογείου, ενώ στους δρόμους της άκουγε κανείς Ελληνικές, Αιγυπτιακές, εβραϊκές και ανατολικές γλώσσες να ενώνονται σαν ψαλμωδία ενός αχανούς κόσμου.

Πάνω από όλα υψωνόταν ο Φάρος, σαν πύρινος οφθαλμός της οικουμένης, οδηγώντας όχι μόνο τους ναυτικούς αλλά και όσους αναζητούσαν τη γνώση. Και βαθιά μέσα στην πόλη βρισκόταν το Μουσείον και η Μεγάλη Βιβλιοθήκη, όπου οι Πτολεμαίοι είχαν συγκεντρώσει παπύρους από ολόκληρο τον γνωστό κόσμο. Εκεί φυλάσσονταν λόγοι φιλοσόφων, ύμνοι ιερέων, αστρονομικές καταγραφές, αιγυπτιακά μυστικά κείμενα και απόκρυφες διδασκαλίες που περνούσαν από στόμα σε στόμα επί αιώνες.

Η άμμος της ερήμου είχε ποτίσει τα σανδάλια μου και ο άνεμος του Νείλου έφερνε μαζί του την οσμή του λιβανιού, του κέδρου, της παλαιάς πέτρας και των ναών που υψώνονταν προς τον ουρανό σαν γέφυρες ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και στον κόσμο των Θεών. Τη νύχτα, όταν ο ουρανός γέμιζε άστρα, η Αίγυπτος έμοιαζε όχι με χώρα αλλά με μνήμη πανάρχαιη, λησμονημένη από τους πολλούς αλλά ακόμη ζωντανή μέσα στους ναούς και στις σιωπές των μυημένων.

Ο δάσκαλός μου μού είχε δώσει συστατικές επιστολές ώστε να γίνω δεκτός από τους ιερείς της χώρας του Κέμ, της Μαύρης Γης των μυστηρίων. Προτού αναχωρήσω, μου είχε πει:

- Να θυμάσαι. Οι δυσκολίες του δρόμου δεν είναι εμπόδια αλλά οι πρώτες πύλες της μύησης.Μόνον αργότερα κατάλαβα τι εννοούσε.

Οι ημέρες της ερήμου, η δίψα, η μοναξιά και η αβεβαιότητα είχαν αρχίσει να απογυμνώνουν τον νου μου από τη ματαιότητα. Σαν να αφαιρούσε ο δρόμος ένα ένα τα περιττά στρώματα της ύπαρξης, ώστε να φτάσω έτοιμος ενώπιον εκείνου που οι αδελφοί των ναών αποκαλούσαν απλώς Ιεροφάντη.

Ήταν Έλληνας στην καταγωγή, μα τα μάτια του είχαν τη σιωπή της Αιγύπτου. Το αληθινό του όνομα κανείς δεν το πρόφερε. Είχε λάβει νέο μυητικό όνομα ύστερα από χρόνια καθαρμών, σιωπής, νηστείας και δοκιμασιών στα άδυτα των ναών.

Οι Αιγύπτιοι πίστευαν πως το όνομα δεν είναι απλή λέξη αλλά δύναμη ζώσα. Πως κάθε όνομα περιέχει την ουσία, τις ιδιότητες και τη μυστική δόνηση του όντος που το φέρει. Συνδέεται με το Κα, την αόρατη ζωτική ενέργεια της υπάρξεως.

Γι’ αυτό και οι ανώτεροι ιερείς χρησιμοποιούσαν μυστικά ονόματα στις επικλήσεις προς τους Θεούς. Ονόματα που δεν αποκαλύπτονταν στους πολλούς, αποτελούμενα από ιερούς ήχους, αριθμούς και σύμβολα που έκρυβαν κοσμικές ιδιότητες. Σε γνωρίζω επειδή γνωρίζω το όνομά σου, έλεγαν μεταξύ τους οι αδελφοί των ναών.

Για τους Αιγυπτίους η διαγραφή ενός ονόματος από μνημείο ή σαρκοφάγο δεν ήταν απλή καταστροφή αλλά πνευματικός αφανισμός. Δίχως όνομα, η ψυχή κινδύνευε να περιπλανηθεί άγνωστη μέσα στο Ντουάτ, τον αόρατο κόσμο των νεκρών.

Οι τοίχοι των ναών ήταν σκεπασμένοι με ιερογλυφικά. Όχι σαν κοινή γραφή αλλά σαν ιερή αποκάλυψη. Κάθε πτηνό, κάθε όφις, κάθε ηλιακός δίσκος, κάθε μορφή θεού, έκρυβε πίσω του μια αλήθεια.

Οι ιερείς έλεγαν πως πριν ακόμη οι άνθρωποι μάθουν γράμματα, οι Θεοί μιλούσαν μέσα από τις μορφές της φύσεως. Τα άστρα, τα ποτάμια, τα φυτά και τα ζώα ήταν τα πρώτα ιερογλυφικά της δημιουργίας. Ο άνθρωπος πρώτα συνέλαβε τα νοήματα μέσα στον νου και στην ψυχή του και ύστερα επινόησε σημεία για να τα αποτυπώσει στην ύλη. Έτσι γεννήθηκαν οι γραφές.

Ο Θωθ, ο θεός της σοφίας και των ιερών γραμμάτων, εκείνος που οι Έλληνες ταύτιζαν με τον Ερμή, λατρευόταν ως φύλακας της θείας γνώσεως. Στην Αλεξάνδρεια της εποχής εκείνης οι Ελληνικές και Αιγυπτιακές παραδόσεις είχαν αρχίσει να ενώνονται βαθιά. Ο Σέραπις λατρευόταν ως θεότητα κοινή, ενώ στους φιλοσοφικούς κύκλους ακουγόταν όλο και συχνότερα το όνομα του Ερμή του Τρισμεγίστου, του σοφού που υποτίθεται πως είχε ενώσει την αιγυπτιακή σοφία με το Eλληνικό πνεύμα.

Κάποιοι έλεγαν πως στα υπόγεια αρχεία των ναών φυλάσσονταν ακόμη παπύροι που δεν είχαν ποτέ φτάσει στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Κείμενα τόσο παλαιά ώστε οι άνθρωποι είχαν λησμονήσει ακόμη και τη γλώσσα στην οποία είχαν γραφτεί.Οι ιερείς όμως προειδοποιούσαν:

Η γραφή δεν είναι φάρμακο της μνήμης αλλά της υπενθύμισης. Ο άνθρωπος που στηρίζεται μόνο στα σημεία θα ξεχάσει κάποτε να αναζητά τη ζώσα γνώση μέσα στην ψυχή του. 

Έπειτα από ημέρες καθαρμών, σιωπής και τελετουργικών λουτρών οδηγήθηκα τελικά στα εσωτερικά άδυτα του ναού. Οι διάδρομοι φωτίζονταν μόνο από λυχνάρια και η μυρωδιά του κυφίου γέμιζε τον αέρα. Οι τοίχοι ήταν σκεπασμένοι με μορφές θεών που έμοιαζαν να αναπνέουν μέσα στο ημίφως. Όταν εισήλθα στον εσωτερικό θάλαμο, τον είδα.

Καθόταν ακίνητος ανάμεσα σε δύο πυρσούς. Πίσω του υψωνόταν ένας χρυσός ηλιακός δίσκος με φτερά γερακιού. Το πρόσωπό του ήταν γαλήνιο σαν ακίνητη λίμνη και τα μάτια του είχαν εκείνη τη διαπεραστική ηρεμία που συναντά κανείς μόνο σε ανθρώπους που έχουν διαβεί μεγάλες εσωτερικές αβύσσους. Με κοίταξε για πολλή ώρα χωρίς να μιλήσει. Ύστερα είπε αργά:

Όταν ο νους γνωρίζει, το ονομάζουμε γνώση. Όταν η καρδιά γνωρίζει, το ονομάζουμε αγάπη. Και όταν ολόκληρη η ύπαρξη γνωρίζει μέσα από τη θεία πληρότητα, αυτό το ονομάζουμε Θέωση.

Τα λόγια του δεν ακούστηκαν σαν διδασκαλία αλλά σαν ανάμνηση κάποιου λησμονημένου πράγματος που υπήρχε ήδη μέσα μου.Μου μίλησε τότε για τους αρχαίους ανθρώπους που έβλεπαν όχι μόνο με τα μάτια του σώματος αλλά και με το εσωτερικό βλέμμα. Έβλεπαν, είπε, τις λεπτές ακτινοβολίες γύρω από τα όντα, αισθάνονταν τη ζώσα παρουσία της φύσεως και διέκριναν υπάρξεις που σήμερα παραμένουν αόρατες.

Η δύναμη αυτή δεν χάθηκε, είπε. Απλώς αποκοιμήθηκε μέσα στον άνθρωπο καθώς εκείνος βυθίστηκε όλο και περισσότερο στην ύλη. Και έπειτα πρόσθεσε με θλίψη:

- Θα έρθουν εποχές όπου οι άνθρωποι θα νομίζουν πως είναι μόνο σώμα. Θα πάψουν να ακούν τη φωνή των ποταμών και των βουνών. Οι νύμφες θα ξεχαστούν, ο Παν δεν θα αντηχεί πια στα δάση και οι άνθρωποι θα θεωρούν τον κόσμο νεκρό επειδή οι ίδιοι θα έχουν νεκρώσει εσωτερικά.

Κατάλαβα τότε πως χρησιμοποιούσε Ελληνικά σύμβολα για να μιλήσει σε εμένα, όπως οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν άλλα. Η αλήθεια όμως πίσω από τα σύμβολα ήταν μία. Τότε ο ιεροφάντης σιώπησε για λίγο, σαν να άφηνε τον άνεμο να ολοκληρώσει εκείνο που ο λόγος δεν μπορούσε. Και έπειτα είπε:

- Να θυμάσαι πως ο αληθινός μαθητής δεν βιάζεται να μιλήσει. Πρώτα μαθαίνει να ακούει. Διότι η σιωπή δεν είναι κενό, αλλά χώρος όπου η ψυχή αρχίζει να διακρίνει το ουσιώδες. 

Έσκυψε τότε προς το φως του λύχνου και συνέχισε:

- Ο άνθρωπος χάνει τον δρόμο του όταν νομίζει πως η δύναμη βρίσκεται στην κυριαρχία. Η δύναμη όμως του μυημένου είναι η αυτοκυριαρχία. Να κυβερνάς τον εαυτό σου είναι δυσκολότερο από το να κυβερνάς πόλεις. 

Ύστερα ακούμπησε το χέρι του στο στήθος του και πρόσθεσε:

- Μην αναζητάς το θείο σαν κάτι μακρινό. Το θείο δεν κατοικεί μόνο στα άστρα και στους ναούς, αλλά και μέσα στην καθαρότητα της συνειδήσεως. Όποιος καθαρίζει την καρδιά του, καθαρίζει συγχρόνως και το βλέμμα του.

Η φλόγα των πυρσών τρεμόπαιξε επάνω στους τοίχους του ναού και οι σκιές των ιερογλυφικών έμοιαζαν να κινούνται σαν ζωντανές μορφές. 

- Όπως ο Νείλος φέρνει ζωή όταν πλημμυρίζει με μέτρο και όχι με ορμή, έτσι και η ψυχή ανθίζει όταν ζει με μέτρο. Η υπερβολή φθείρει, ενώ η αρμονία σώζει, προσέθεσε.

Έπειτα με κοίταξε βαθιά και μίλησε σχεδόν σαν να απήγγελλε αρχαίο νόμο:

- Φύλαξε τη μνήμη σου. Όχι τα εξωτερικά γεγονότα μόνο, αλλά τη μνήμη του φωτός από όπου προήλθες. Διότι η λήθη είναι η πρώτη εξορία του ανθρώπου.

Για λίγο επικράτησε απόλυτη σιωπή. Από κάπου μακριά ακουγόταν αχνά ο νυχτερινός άνεμος της ερήμου.

- Να ευγνωμονείς για όσα λαμβάνεις, ακόμη και για όσα σε πληγώνουν, συνέχισε. Συχνά η οδύνη είναι ο σκληρός τρόπος με τον οποίο η ψυχή αφυπνίζεται. Εκεί όπου ο άνθρωπος νομίζει πως χάνεται, συχνά αρχίζει να γεννιέται.

Και τέλος, με φωνή ήρεμη και αμετακίνητη, κατέθεσε την ύστατη διδαχή:

- Ο μυημένος δεν επιδιώκει να φαίνεται σοφός. Επιδιώκει να γίνει αληθινός. Δεν τον ενδιαφέρει να τον επαινούν, αλλά να μην προδίδει το φως που του εμπιστεύτηκαν. Κι αν κάποτε βρεθείς μόνος, να θυμάσαι πως η μοναξιά του αναζητητή είναι συχνά η προετοιμασία της ανώτερης συνάντησης.

Μια νύχτα με οδήγησε στην ταράτσα του ναού. Ο ουρανός της Αιγύπτου ήταν πλημμυρισμένος άστρα.

- Κοίτα, είπε. Τίποτε δεν υπάρχει αποκομμένο. Από τον κόκκο της άμμου έως τον Σείριο, όλα συνδέονται μεταξύ τους.

Σήκωσε το χέρι προς τον ουρανό.

- Όπως επάνω έτσι και κάτω. Ο άνθρωπος είναι μικρό σύμπαν μέσα στο μεγάλο Σύμπαν.

Κατόπιν με δίδαξε την άσκηση του φωτός.

- Κατά την αυγή στάσου απέναντι στον ανατέλλοντα ήλιο. Μην αισθανθείς μόνο τη θερμότητα. Νιώσε πως το φως εισέρχεται μέσα σου.

Και απήγγειλε:

- Ήλιε Ρα Απόλλων, δίδαξέ με να εμπιστεύομαι την καρδιά μου, τον νου μου και τη διαίσθησή μου. Δίδαξέ με να αγαπώ πέρα από τον φόβο ώστε να εισέλθω στο ιερό κέντρο της υπάρξεώς μου. 

Πριν αναχωρήσω, με οδήγησε σε ένα άλσος πίσω από τον ναό. Πήρε ένα μικρό φύλλο στην παλάμη του και μου είπε:

- Ο μαθητής ζητά πάντοτε το μεγάλο μυστικό. Μα το μεγάλο μυστικό κρύβεται ήδη μέσα στο μικρό. Τότε κατάλαβα πως το αληθινό μυστήριο δεν βρίσκεται μακριά αλλά παντού γύρω μας.

Πριν φύγω, ο ιεροφάντης μού είπε:

- Αν κοιτάς χωρίς να βλέπεις και αν ακούς χωρίς να ακούς, τότε κάθε λόγος είναι μάταιος. Να θυμάσαι πως τίποτε δεν μένει κρυμμένο για εκείνον που αναζητά με καθαρή καρδιά και άγρυπνη ψυχή. 

Όταν έφυγα από την Αλεξάνδρεια, δεν ήξερα αν είχα αποκτήσει περισσότερη γνώση. Ήξερα όμως πως κάτι μέσα μου είχε μεταβληθεί αθόρυβα, όπως μεταβάλλεται η νύχτα λίγο πριν από την αυγή.

Και τότε κατάλαβα ίσως το σημαντικότερο από όλα τα λόγια του δασκάλου. Πως η αληθινή μύηση δεν είναι να μάθεις μυστικά, αλλά να μεταμορφωθείς.

Γιατί ο τελευταίος ναός που καλείται να φωτίσει ο άνθρωπος είναι ο ίδιος του ο εσωτερικός κόσμος.🏵️

Το Κουκονήσι της Λήμνου, το νησί των Γιγάντων.

Λίγο πριν από το σημερινό Μούδρο της Λήμνου, εκεί όπου ο κόλπος της Λήμνου ησυχάζει σαν αρχαία ανάσα του πελάγους, υψώνεται μια μικρή νησίδα. Οι παλαιοί την ονόμαζαν Κουκονήσι. Γύρω από το όνομά του μικρού  αυτού νησιού που σήμερα φιλοξενεί μόνο αιγοπρόβατα και τα ερείπια ενός ξεχασμένου κόσμου, υφάνθηκε ένας θρύλος. 

Λέγεται πως εκεί κατοικούσαν κάποτε οι Κούκονες, πλάσματα πελώρια και άγρια, γεννημένα από την πρώιμη ώρα του κόσμου, όταν η γη δεν είχε ακόμη μάθει να ξεχωρίζει πλήρως τον άνθρωπο από τον γίγαντα. Ζούσαν απομονωμένοι στο νησάκι, χτισμένοι μέσα στην αυτάρκεια και την έπαρσή τους. Δεν ήθελαν συναναστροφές με τους άλλους Λήμνιους, ούτε συμμετοχή στις κοινές χαρές και λύπες των ανθρώπων. Είχαν τα σπίτια τους μεγάλα, βαριά, σαν να ήθελαν να μιμηθούν με την πέτρα τη δύναμη του σώματός τους. Στις τεράστιες εσοχές των πέτρινων τεράστιων σπιτιών φώλιαζαν κούκοι,  θαρρείς από θεϊκή παρέμβαση ή από παιχνίδι της ειμαρμένης. 

Μα μέσα σε αυτή την σωματική ισχύ οι Κούκονεςέκρυβαν και την πτώση τους, γιατί η δύναμη χωρίς μέτρο γεννά πάντα τη σκιά της. Οι Κούκονες περηφανεύονταν πως ήταν ισχυροί όσο ο Πολύφημος, ο μονόφθαλμος γιος του Ποσειδώνα, και πως ήταν ακόμη πιο έξυπνοι από εκείνον που τυφλώθηκε από την πανουργία του Οδυσσέα. Αυτή η καύχηση ανέβηκε ως τον βυθό, εκεί όπου ακούει ο Ποσειδώνας τις ύβρεις των θνητών και των ημιθέων. Και ο θεός της θάλασσας, που αγαπά τα πελάγη αλλά δεν συγχωρεί την αλαζονεία, οργίστηκε.

Έτσι ξαφνικά την εικοστή πρώτη του αρχαίου  μηνός Σκιροφοριώνο (Ιούνιου), , πριν ακόμη ο ήλιος στερεωθεί ψηλά πάνω από το Αιγαίο, οι Κούκονες εξαφανίστηκαν. Όχι σαν άνθρωποι που έφυγαν, ούτε σαν στρατός που νικήθηκε, αλλά σαν να τους είχε καταπιεί ένα άνοιγμα της γης. Τα σπίτια έμειναν όρθια, βουβά και εγκαταλειμμένα, σαν κελύφη μιας ύπαρξης που δεν άντεξε το βάρος της ύβρεως. Κανείς δεν τους είδε ξανά. Κανείς δεν άκουσε πια τις βαριές τους φωνές να διαταράσσουν τον αέρα της νησίδας.

Μόνο μία έμεινε. Ήταν η Κυμοπόλεια, ιέρεια και κόρη του Ποσειδώνα, μορφή συνδεδεμένη με το κύμα και την ταραχή του, αλλά και με την πραότητα εκείνη που γνωρίζει να ημερώνει τα νερά. Εκείνη είχε προσπαθήσει πολλές φορές να συνετίσει τους Κούκονες. Τους μιλούσε για το μέτρο, για τη σιωπή που χρειάζεται η ισχύς, για το πόσο εύθραυστο είναι το πεπρωμένο όσων νομίζουν ότι μπορούν να σταθούν υπεράνω των θεών. Μα οι γίγαντες δεν άκουγαν.

Όταν ήρθε η τιμωρία, η Κυμοπόλεια έτρεξε στον πατέρα της και τον ικέτευσε να δείξει έλεος. Μα ο Ποσειδώνας έμεινε αμετάπειστος. Η ύβρις είχε ήδη φέρει τη Νέμεση. Και η Νέμεση, όταν ξεκινήσει, δεν οπισθοχωρεί. Τότε η κόρη του θεού, απαρηγόρητη, γύρισε τη ματιά της από την ξηρά προς τα νερά. Και καθώς δεν μπορούσε πια να κατοικήσει ανάμεσα στους αλαζόνες, διάλεξε το στοιχείο που της ανήκε. Έγινε θαλάσσια νύμφη, προστάτιδα των ταπεινών και των σεβάσμιων, και από τότε κατοικεί στα βάθη και στα ρεύματα, εκεί όπου οι ψυχές δοκιμάζονται πριν περάσουν στην αλήθεια τους.

Οι Λημνιοί γνωρίζοντας την εξαφάνιση των Κουκονων ύψωσαν στο κέντρο  του νησιού έναν ναό αφιερωμένο στον προστάτη του νησιού το Θεό Ήφαιστο και στους Καβείρους, σύμφωνα με χρησμό των Δελφών, και αλλο ένα αφιερωμένο  στον κοσμοσειστη θεό της θάλασσας και των σεισμών Ποσειδώνα στην είσοδο της νησίδας.

Ήταν σαν να ήθελαν να αντιτάξουν στο σκοτάδι τη φωτιά, στη μανία τη σοφία της τέχνης, στην άναρχη δύναμη των γιγάντων το ιερό πυρ που μορφώνει και εξαγνίζει. Δίπλα στα ερείπια των μεγάλων σπιτιών των Κουκόνων, ο ναός του Ηφαίστου έστεκε ως σημείο συμφιλίωσης ανάμεσα στο παλιό και στο νέο, στο άγριο και στο τελετουργικό.

Και κάθε χρόνο,  μια φορά τον χρόνο τότε που το ιερό φώς της  Δήλου έφτανε στο  σκοτεινό για μέρες νησί  ο κόσμος ανέβαινε εκεί για την Πυρφορία, την ιερή έλευση της φλόγας από τη Δήλο. Τότε το Κουκονήσι άλλαζε πρόσωπο. Δεν ήταν πια τόπος φόβου, αλλά τόπος μνήμης. Η θάλασσα έπαιρνε βαθύ χρώμα, ο άνεμος γινόταν πιο ευγενικός, και οι άνθρωποι ένιωθαν πως η παλαιά κατάρα είχε μεταπλαστεί σε προστασία. Γιατί εκεί όπου κάποτε κατοίκησε η ύβρις, μπορούσε τώρα να κατοικήσει η λατρεία.

Σήμερα, το Κουκονήσι παραμένει ένας  εγκατελειμένος αρχαιολογικός χώρος. Οι ανασκαφέςτου παρελθόντος  έφεραν στο φως ευρήματα που αποδυκνειεουν υπήρξε ένα από τα σπουδαιότερα λιμάνια της αρχαίας Λήμνου,  ήδη από την πρώιμη Χαλκοκρατία. 

Όποιος στέκει σήμερα απέναντι από το Κουκονήσι, και γνωρίζει τον μύθο ίσως δεν βλέπει μόνο μια νησίδα. Ίσως μπορεί να βλέπει τη σκιά των Κουκόνων, την πίκρα της Κυμοπόλειας, το θυμωμένο κύμα του Ποσειδώνα, τη γαλήνια φλόγα του Ηφαίστου, και πίσω από όλα αυτά, την παλαιά Ελληνική βεβαιότητα πως ο κόσμος δεν είναι ποτέ άψυχος. Είναι γεμάτος σημάδια, θεότητες, μνήμη και δοκιμασία.

Και ίσως, βαθιά μέσα στη νύχτα, όταν το Αιγαίο σωπαίνει, η Κυμοπόλεια να περνά ακόμη ανάμεσα στα νερά, προσέχοντας ποιος στέκεται στο νησί με καθαρή καρδιά και ποιος με σκοτεινή. Γιατί οι παλιοί τόποι, όπως και οι παλιοί θεοί, δεν ξεχνούν ποτέ εκείνους που τους πλησίασαν με αληθινό φρόνημα.

Βασισμένο στο διήγημα μου ο Γλαύκος και η  Νηρηίδας, έκδοση: Μυσταγωγία - Μυθαγωγία - Φυσιολατρία

Ο Ήφαιστος, ο όνος, ο Διόνυσος, και οι Κάβειροι

 

Αφορμής δοθείσης συνάντησης με ένα θηλυκό γαιδαράκο (είδος υπό εξαφάνιση), στην Φισίνη της Λήμνου.

📜 Πρωτότυπη σύγχρονη μυθοπλασία, με στοιχεία ευφυολογήματος, κατά τα πρότυπα του Λουκιανού του Σύρου.

Στην ηφαιστειακή πολιτεία της Ηφαιστείας, εκεί όπου οι πέτρες διατηρούν ακόμα μνήμη από το πρώτο πυρ και το έδαφος αχνίζει σαν νά ’χει ψυχή, ο Ήφαιστος, θεός της φωτιάς και της τέχνης, ανηφορίζει με κόπο την πλαγιά. Καβάλα στον γάιδαρο του – το χαριτωμένο αυτό τετράποδο, ταπεινό αλλά ανθεκτικό, πιστό και ακούραστο συνοδοιπόρο – κρατά τις λαβίδες στο ένα χέρι, τη σφύρα στο άλλο, κι έχει το αμόνι του δεμένο πάνω στο σαμάρι, όπως άλλοι κουβαλούν θυμιατήρια ή οβολούς.

Ο όνος του δεν είναι ένα απλό ζώο μεταφοράς. Είναι προέκταση της δύναμής του – αυτός που τον μεταφέρει στο κακοτράχαλο και ηφαιστειογενές τοπίο της Λήμνου, εκεί όπου η σιγή του τοπίου σμιλεύεται από τη φωτιά. Ούτε αετός, ούτε λιοντάρι· αλλά ο γάιδαρος, με το σταθερό του βήμα και το ανεπιτήδευτο ήθος, είναι άξιος να κουβαλά όχι μόνο τα σύνεργα της μεταλλουργικής τέχνης, αλλά και μυστικά.

Καθώς ο ήλιος πυρώνει όπως το μέταλλο στον ορίζοντα, ο Ήφαιστος σηκώνει το βλέμμα και βλέπει τα αμπέλια να πρασινίζουν τον λόφο. Η άμπελος βρίσκει στην Λήμνο έδαφος πρόσφορο και εύφορο. Ο θεός του πυρός και της μεταλλουργίας σκέφτεται να προσκαλέσει τον θεό της χαράς, του οίνου και της έκστασης στη Λήμνο, να μυήσει τους γιους του, τους Κάβειρους, και τους κατοίκους του νησιού στην αμπελουργική τέχνη.

📌 Ήφαιστος:

Διόνυσε! Έλα στη Λήμνο, γη ηφαιστειακή και φιλοξενούσα! Εδώ, η λάβα μου δίνει καρπούς, και οι γκρίζες πλαγιές γεννούν σταφύλια. Αν ο κόσμος είναι κάμινος, εγώ σου στρώνω τον πιο μεθυστικό φούρνο.

Λίγο αργότερα, με τραγούδι και τσαλαπατήματα, φτάνει ο Διόνυσος – θεός του οίνου, των οργίων και της αστείρευτης έμπνευσης. Ντυμένος με κισσούς και αμπελόφυλλα, φέρνει μαζί του έναν ασκό και δυο σατύρους σε εκστατικό και οργιαστικό χορό.

📌 Διόνυσος:

Ήφαιστε, κουτσαίνεις ακόμα· αλλά πώς να μη σε αγαπήσω, αφού μέχρι και γάιδαρο εξημέρωσες για να σε πάει εκεί που ούτε θεός δεν τολμά; Τι έχουμε εδώ; Λιβάδι με αμπέλια, γαϊδούρι μεταφορέα και θεό μεταλλουργό που μετατρέπεται σε γεωργό!

📌 Ήφαιστος (χαμογελώντας και κτυπώντας ελαφρά τη σφύρα στο γόνατο):

Ούτε γεωργός, ούτε αμπελουργός· τεχνίτης πάντα. Όπως μαλάσσω τον σίδηρο, έτσι και το χώμα μου μεταστρέφεται – από στείρο γίνεται έφορο. Κι εσύ, φίλε των παθών, μπορείς να βγάλεις χυμό εκεί που άλλοι βλέπουν μονάχα πέτρα.

📌 Διόνυσος:

Το λες και με καλείς λοιπόν: να κάνω τον γάιδαρό μου ιερό, να γεμίσω τα πανέρια του με σταφύλια και να ξεκινήσω πομπές στους ηφαιστειακούς δρόμους;

Ο γάιδαρος, ήρεμος αλλά πανέτοιμος, γυρνά το κεφάλι του και ρουθουνίζει. Ο Διόνυσος σκύβει και τον χαϊδεύει γελώντας.

📌 Διόνυσος:

Εσύ, φίλε μου, από σήμερα είσαι το σύμβολό μου. Γιατί αντέχεις, μεταφέρεις, και μες στην απλότητά σου κρύβεις την αγριότητα και τη σοφία της φύσης. Στις βακχικές μου τελετές, θα σε συνοδεύουν τύμπανα και θυμιάματα!

📌 Ήφαιστος:

Ναι! Και κάτι ακόμη. Οι γιοί μου, οι Κάβειροι, παρακολουθούν. Μικροί θεοί του πυρός, με μυαλά κοφτερά σαν λεπίδες. Θέλω να δουν πώς ο χυμός γίνεται οίνος· πώς η τέχνη σου είναι αδελφή της δικής μου.

Γυρνά προς το σπήλαιο και καλεί με φωνή που πάλλεται σαν χάλκινο τύμπανο:

📌 Ήφαιστος:

Κάβειροι! Τέκνα μου, πλησιάστε! Σήμερα δε σφυρηλατούμε μέταλλα, αλλά ψυχές!

Μέσα από τον καπνό αναδύονται τρεις μορφές με μαύρα μάτια και λαμπερά μέτωπα. Φορούν ποδιές από ηφαιστειακό ύφασμα και κρατούν σκαλισμένα κύπελλα.

📌 Πυροφόρος - Πρώτος Κάβειρος:

Τι είναι τούτος ο χυμός που μυρίζει σαν λάβα, αλλά δεν καίει;

📌 Λαβαφέρων - Δεύτερος Κάβειρος:

Μήπως πρόκειται για κάποιον χρυσό που ρέει και μεθά;

📌 Θέρμος- Τρίτος Κάβειρος:

Ή για μετάλλευμα της ψυχής που γίνεται φλόγα χωρίς να φλογίζει;

📌 Διόνυσος:

Ακριβώς. Ο οίνος είναι φωτιά που πίνεται. Όπως το μέταλλο λιώνει και γίνεται όπλο ή στολίδι, έτσι και ο οίνος μεταμορφώνει τον νου: τον ανοίγει, τον χαλαρώνει, τον γλυκαίνει. Και σε όποιον έχει νου που ωρά, αποκαλύπτει αλήθειες.

📌 Πυροφόρος, Κάβειρος:

Άρα, πατέρα, ο οίνος είναι ο χρυσός του σταφυλιού.

📌 Λαβαφέρων ,Κάβειρος:

Και η ζύμωση, η κάμινος της φύσης.

📌 Θέρμος- Κάβειρος:

Κι εμείς; Θα φτιάξουμε κύλικες όχι μόνο από μέταλλο, αλλά από σοφία. Γιατί κάθε κρασί, όταν το πίνεις με Νου, είναι μυστήριο.

Έτσι, στη Λήμνο, τη νήσο της φωτιάς και της μετάλλαξης, γεννήθηκε ένας μύθος.

Ο Ήφαιστος κάλεσε τον Διόνυσο· ο Διόνυσος έφερε τον οίνο· και οι Κάβειροι, τέκνα της μεταστοιχείωσης, έμαθαν πως:

> το σταφύλι γίνεται οίνος όπως το μέταλλο γίνεται χρυσός· η ύλη μεταμορφώνεται όπως και ο άνθρωπος, όταν του δοθεί πνοή και πνεύμα· και πως, στην καρδιά της κάμινού, ο νους που ωρά βλέπει τον θεό.

Από τότε, λένε, όποιος πίνει κρασί από κύλικα σκαλισμένη απ’ τους Κάβειρους, μπορεί – έστω για λίγο – να αισθανθεί την ύλη να γίνεται φλόγα, και τη φλόγα να γίνεται φως. Και αν κάπου δει έναν γάιδαρο να στέκει ήσυχος με πανέρια σταφύλια στην πλάτη, ας του υποκλιθεί – γιατί ίσως μεταφέρει κάτι ιερό.

Καύσωνας, Θεός Ύπνος και η Λήμνος — Μυθοπλασία καύσωνος και νυσταγμού.

 

Σύγχρονο πρωτότυπο δοκίμιο με την μορφή αρχαίας Ελληνικής Μυθοπλασίας.

Στις καυτές μέρες του καλοκαιριού, όταν ο Σείριος σκαρφαλώνει στον ουρανό δίπλα στον Ήλιο, και η ατμόσφαιρα πυρώνει όπως ο κλίβανος του Ηφαίστου, όλα στη γη —άνθρωποι, σπαρτά και ζώα— στενάζουν κάτω απ’ το βάρος της φωτιάς. Ακόμα κι οι θεοί δεν μένουν αλώβητοι. Ναι, ακόμη και στον Όλυμπο κάνει… ζέστη.

Ήταν, λοιπόν, εκείνες οι διαβόητες Κυνάδες ημέρες, όταν η ανατολή του Σειρίου σήμαινε όχι μόνο καύμα, αλλά και κρίση υπαρξιακή για τον πιο υπναρά των θεών: τον Ύπνο. Όσο οι άνθρωποι ίδρωναν και στριφογύριζαν στα άχυρα, οι θεοί πετάριζαν στα ανάκλιντρα τους δίχως να κλείνουν βλέφαρο. Ο Ύπνος είχε αρχίσει να βλέπει τους εφιάλτες... ξύπνιος. Και σαν να μην έφτανε αυτό, η πελατεία του μειωνόταν αισθητά. Οι Αϋπνίες —κάτι μικρές, μοχθηρές θεότητες με μυτερά δάχτυλα— οργίαζαν, παίρνοντας το πάνω χέρι στον αιθέριο αυτόν κλάδο.

Ο Ύπνος, άλλοτε ράθυμος και νηφάλιος, περπατούσε τώρα νευρικά στις άκρες του Ολύμπου με βλέφαρα κατακόκκινα και βλέμμα απλανές. “Ούτε ένας αναστεναγμός βαθύς, ούτε ένα χασμουρητό με ουσία...” μουρμούριζε.

Ώσπου μια μέρα τον συνάντησε ο Ήφαιστος, που ανέβαινε απ’ το ηφαιστειώδες του εργαστήριο στην Λήμνο, με μια φλόγα ακόμη στο μανίκι του.

— Ύπνε, φίλε μου, γιατί τέτοια κατάρρευση; Φαίνεσαι σαν να σε πέτυχε φουρτούνα… σε αχυρένιο στρώμα.

— Μη με βλέπεις έτσι, Ήφαιστε. Αυτή η εποχή… με διαλύει. Η ζέστη είναι ανυπόφορη, ακόμα και στον Όλυμπο, και κανείς δεν κοιμάται πια. Οι Αϋπνίες πανηγυρίζουν. Οι άνθρωποι στριφογυρνούν, οι θεοί παραμιλούν, κι εγώ... νιώθω αδύναμος.

Ο Ήφαιστος αναστέναξε, σκούπισε τον ιδρώτα από το καπνομουτζουρωμένο μέτωπο του με ένα χαλκουργικό πανί και του απάντησε:

— Έλα μαζί μου στη Λήμνο! Τη γνωρίζεις; Είναι η δική μου κατοικία στη γη. Νησί δροσερό, ανεμόεσσο, με θαλασσινές σπηλιές, κρυφές ακτές και κύματα που νανουρίζουν. Θα βρεις τη γαλήνη σου, φίλε μου. Οι Λημνιοί με αγαπούν, αλλά —για να λέμε την αλήθεια— σε σένα έχουν μια ιδιαίτερη αδυναμία. Είναι άνθρωποι που ξέρουν να... κοιμούνται!

Ο Ύπνος σήκωσε τα φρύδια. Ένα νησί μόνο για καλοκαίρι; Δροσιά, άνεμος, θάλασσες και ιερή τεμπελιά; Του φάνηκε ιδανικό.

Και έτσι, από τις μέρες του αρχαίου κόσμου, λέγεται πως ο θεός Ύπνος περνά τα καλοκαίρια του στη Λήμνο, κοιμώμενος στις σκιερές χαράδρες της Μύρινας με θέα τον Άθω, το ιερό άβατο της Αρτέμιδος, βουτώντας στον ήσυχο όρμο της Ηφαιστίας, και κάνοντας σιέστα στις αλυκές, στην χορταρολίμνη παρέα με τα φλαμίνγκο. Not bad at all 😁

Η απόφαση πάρθηκε. Και ο Θεός Ύπνος ήρθε να κατοικήσει μαζί με τον Ήφαιστο ανάμεσα στους θνητούς της Λήμνου. Η παρουσία του θεού άλλαξε τους ρυθμούς του νησιού: ακόμα και σήμερα, στις πιο καυτές ώρες της μέρας, η Λήμνος βυθίζεται σε μια μαγική σιγή. Τα τζιτζίκια ψιθυρίζουν σαν ρολόγια ονείρου, οι άνθρωποι κλείνουν παντζούρια και καρδιές, και το μεσημεριανό ύπνος είναι σχεδόν υποχρεωτικός.

Οι παλιοί λένε πως, αν κοιμηθείς στο νησί εκείνη την ώρα, ο ίδιος ο Ύπνος περνά απαλά από δίπλα σου και σου αφήνει ένα όνειρο στα χείλη — κάτι δροσερό, κάτι με αλάτι και ανεμόεσσες θύμησες.

Κι όταν φυσούν τα μελτέμια, δεν είναι μόνο οι θάλασσες που χαίρονται. Είναι και ο Ύπνος που αναστενάζει γλυκά, σκεπασμένος με ένα σεντόνι από αρμύρα και παύση.

Υ.Γ. Αν νυστάξεις στη Λήμνο, άφησέ τον να σε πάρει. Δεν είναι κόπωση· είναι μυθική ευλογία. Δοκιμάστε το 🙏

Το μυητικό ταξίδι του Φιλοκτήτη και των Αχαιών προς την Τροία.

 

Τα καλοκαίρια τα περνούσαμε στη Λήμνο μαζί με τον παππού και τη γιαγιά. Η παιδική ανεμελιά, τα παιχνίδια, η θάλασσα με τα αρώματά της, τα καρπούζια — εκείνα τα μικρά κόκκινα καρπούζια που ο παππούς πετούσε πάνω στην ξερολιθιά για να ανοίξουν στα δύο. Η πέτρα κοκκίνιζε κι αναδυόταν ένα θεσπέσιο άρωμα, τέτοιο που πια υπάρχει μόνο στη μνήμη. 

Ο παππούς μας έβαζε πάνω σε μεγάλες κοφίνες στο γαϊδουράκι και μας πήγαινε βόλτες. Κι εμείς, πιτσιρίκια τότε, νιώθαμε κυρίαρχοι του κόσμου. Ήταν ένας άλλος κόσμος, πιο απλός, πιο ευτυχισμένος με τα ουσιώδη και τα αληθινά σημαντικά.

Τα βράδια, κάτω από το μεγάλο δέντρο στην αυλή, ο παππούς μάς έλεγε ιστορίες για τη Λήμνο: για τις Αμαζόνες, για το πώς οι Λημνιές γυναίκες σκότωσαν όλους τους άνδρες από το νησί, και για τον Φιλοκτήτη, τον μεγάλο τοξοβόλο των Αχαιών, που έζησε στα Καβείρια. 

Είχε παρακολουθήσει μόλις  λίγες τάξεις στο δημοτικό, αλλά είχε βαθιά μνήμη και αγάπη για τον τόπο του. Ένα καλοκαίρι μού χάρισε ένα βιβλίο που περιέγραφε τη ζωή του Φιλοκτήτη στη σπηλιά κάτω από τα Καβείρια, εκεί όπου οι αρχαίοι τελούσαν τα ιερά μυστήρια προς τιμήν των Καβείρων, των παιδιών του Ηφαίστου. 

Ο Ήφαιστος ήταν ο μόνος από τους Ολύμπιους θεούς που δεν κατοικούσε στον Όλυμπο, αλλά ανάμεσα σε ανθρώπους, εδώ στην Ανεμόεσσα Λήμνο.

Τα χρόνια πέρασαν, ο παππούς έφυγε, αλλά οι μνήμες έμειναν. Οι ιστορίες του για τον Φιλοκτήτη και τους Καβείρους ζωντάνευαν σε κάθε καλοκαιρινή επιστροφή στο νησί του Ηφαίστου. Θυμάμαι ένα καλοκαίρι — πρέπει να ήταν το 1994 — που επισκέφθηκα ξανά τη Λήμνο. Μεγαλύτερος πια, άρχισα να ψάχνω τα μυστικά του νησιού και να προσπαθώ να δώσω νόημα στις αρχαίες ιστορίες. 

Το νησί έχει μεγάλη ιστορία και πολλά μπορείς να ανακαλύψεις, αρκεί να αφεθείς στην ενέργειά του. Κάθε βράχος, κάθε ξερολιθιά, κάθε σπηλιά και παραλία ψιθυρίζουν ιστορίες ανθρώπων και θεών που σημάδεψαν γενιές.

Με βιβλία παραμάσχαλα, έναν φίλο και μια εντούρο μηχανή (το γαϊδουράκι του παππού μας είχε αφήσει χρόνους από καιρό), ξεκίνησα να αναζητώ την ιστορία πίσω από τον μύθο, προσπαθώντας να δώσω νόημα στις μνήμες. Ήταν η εποχή που συνέχιζαν τις ανασκαφές στα Καβείρια και την Ηφαίστεια. Παντού γαϊδουράγκαθα, σκόρπιες πέτρες και μυστικά καλά κρυμμένα στη γη.

Κάτω από ένα πρόχειρο στέγαστρο των εργατών της ανασκαφής, είδα μια μοναχική μορφή να γράφει σε ένα τετράδιο. Ήταν ο Γιώργος – 29 ετών τότε, ήδη καθηγητής αρχαιολογίας στην Αμερική. Ο πατέρας του Έλληνας, η μητέρα από τη Βραζιλία. 

Το πανεπιστήμιο που εργαζόταν τον είχε στείλει στην Ελλάδα για έρευνες και είχε περάσει για λίγες ημέρες από τη Λήμνο. Μια τυχαία συνάντηση εξελίχθηκε σε αποκάλυψη ενός κόσμου που έδωσε νέα διάσταση στις ιστορίες του παππού και στο νησί ολόκληρο. Από όλα όσα έμαθα, θα περιοριστώ εδώ σε ό,τι αφορά τον Φιλοκτήτη.

Σύμφωνα με τον Γιώργο, η Λήμνος είχε σπουδαία στρατηγική σημασία, καθώς βρισκόταν στον δρόμο προς την Μικρά Ασία και τη Μαύρη Θάλασσα, όπου γινόταν εξόρυξη και επεξεργασία χρυσού και μεταλλευμάτων. Γι’ αυτό πέρασαν από εκεί οι Αργοναύτες, και γι’ αυτό ο μύθος της Έλλης και του Ιάσωνα προς την Κολχίδα. 

Ο πόλεμος της Τροίας, όπως μας τον περιγράφει ο Όμηρος, δεν έγινε για την «ωραία Ελένη» — ή μάλλον έγινε, αλλά η «ωραία Ελένη» συμβόλιζε μεταφορικά την κυριαρχία για τον χρυσό και τα μέταλλα. Άλλωστε και το όνομα Ελένη παραπέμπει στη λαμπερή, την απαστράπτουσα, σχετιζόμενη τόσο με το φως του ήλιου όσο και με το φως της σελήνης.

Αυτή η ερμηνεία του Γιώργου φώτισε για μένα την ιστορική διάσταση του Ομήρου. Υπάρχει όμως και η αλληγορική: εκείνη που μόνο μυημένοι ή «εκπαιδευμένοι» μπορούν να διακρίνουν, πίσω από τα σύμβολα και τις εικόνες. Ο τυφλός Όμηρος — ο μη ών — δεν ήταν κυριολεκτικά τυφλός, αλλά αλληγορικά: έβλεπε με την ψυχή, όχι με τα μάτια.

Η ιστορία του Φιλοκτήτη, λοιπόν, είναι μια προσκυνηματική πορεία προς την αυτογνωσία. Οι Αχαιοί, με τον καλύτερο τοξοβόλο τους, ξεκινούν για την Τροία. Η κατάκτηση όμως δεν αφορά τον υλικό χρυσό, αλλά τον πνευματικό: την εξερεύνηση του εαυτού και την κατάκτηση του θεϊκού σπινθήρα εντός μας. 

Ο χρυσός, από όλους τους πολιτισμούς, χρησιμοποιήθηκε ως θεϊκό σύμβολο — τόσο για τη σπανιότητά του όσο και για τη λάμψη του. Η αλχημική μεταστοιχείωση, μου είπε ο Γιώργος, δεν αφορά στην πραγματικότητα τη μετατροπή των ευτελών μετάλλων σε χρυσό, αλλά την αναγέννηση της ψυχής. Ο Φιλοκτήτης δεν συμμετέχει απλώς στην κατάκτηση μιας χώρας, αλλά κάνει ένα μυητικό, εσωτερικό ταξίδι για να κατακτήσει το μεγαλύτερο έπαθλο όλων: τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Φιλοκτήτης έχει μαζί του τα βέλη του Ηρακλή — σύμβολα ηλιακά. Όπως το ημερήσιο τόξο του ήλιου φωτίζει τη γη, έτσι και τα βέλη αυτά φέρουν τη φλόγα του πνεύματος. Σε ένα νησί, λίγο πριν φτάσουν στη Λήμνο, ένα φίδι δαγκώνει τον Φιλοκτήτη. Οι σύντροφοί του τον εγκαταλείπουν στη Λήμνο, σε μια σπηλιά κάτω από το ιερό των Καβείρων, ώστε να γιατρευτεί με τη λημνία γη. 

Το φίδι — χθόνιο σύμβολο της γνώσης και της ίασης — κοιμάται με τα μάτια ανοιχτά: σημάδι διαρκούς νήψης και πνευματικής εγρήγορσης.

Το τραύμα του Φιλοκτήτη σηματοδοτεί την απαρχή της μύησης. Εννέα χρόνια έμεινε εκεί. Ο αριθμός εννέα αναλογεί στους εννέα μήνες της κύησης - αναγέννηση 🐦‍🔥 !

Οι αρχαίοι δεν μετρούσαν απλώς χρόνο· τον αντιλαμβάνονταν σε σχέση με την κυκλική ροή του χρόνου και των εποχών. Οι μέρες  στην σπηλιά δεν περνούσαν, βάθαιναν. Το δηλητήριο έγινε φάρμακο. Το σκοτάδι της σπηλιάς, δάσκαλος. Η λημνία γη δεν ίασε μόνο την ύλη, αλλά και το πνεύμα.

Η σπηλιά — τόπος τελετών — είναι μήτρα ζωής, τόσο φυσικής όσο και πνευματικής. Όπως ο άνθρωπος γεννιέται από το σκοτάδι της μήτρας, έτσι και η γνώση γεννιέται στο σκοτάδι της ενδοσκόπησης. 

Ο άνθρωπος καλείται να αφυπνίσει τις θείες δυνάμεις μέσα του. Η κάθοδος στη σπηλιά αντιστοιχεί στην κάθοδο της ψυχής στη γη, στον συμβολικό θάνατο, ενώ η άνοδος αντιστοιχεί στην ανάβαση προς το πνευματικό φως, στην αναγέννηση. Όπως το έμβρυο κυοφορείται στο σκοτάδι της μήτρας, έτσι και η ψυχή του Φιλοκτήτη εσωτερικεύεται,  και αναπλάθεται.

Στα Καβείρια τιμούσαν τους Καβείρους και τον Ήφαιστο. Στην εσωτερική τους ερμηνεία, ο ακατέργαστος σίδηρος είναι η ψυχή του ανθρώπου, που σφυρηλατείται από το πυρ της αρετής και της γνώσης. Οι σκουριές των παθών καίγονται για να αποκαλυφθεί ο καθαρός, ανώτερος εαυτός. 

Οι Κάβειροι — θεοί του πνευματικού πυρός — ενώνουν το κοσμικό πυρ του Ηφαίστου με το πυρ της Μεγάλης Μητέρας, της μήτρας από όπου όλα ξεκινούν και όπου όλα επιστρέφουν. Το πυρ είναι σύμβολο του Θείου. Ο Ήφαιστος, με όνομα που σημαίνει «ο πύρινος», κρατά το ιερό πυρ που ανάβει μέσα σε κάθε βωμό, ναό και σπίτι στη Λήμνο.

Οι ιερείς του Ήφαιστου και των Κάβειρων τον μύησαν — όχι με λόγια, αλλά με σιωπή, με φωτιά και μέταλλο, ενδοσκόπηση κάθαρση και μετασχηματισμός. Ο ακατέργαστος σίδηρος της ψυχής του σφυρηλατήθηκε στη φλόγα της σπηλιάς. Κάθε πάθος, κάθε φόβος, κάθε αδυναμία έγινε σκουριά που έπρεπε να λιώσει. 

Οι Κάβειροι κρατούν λαβίδες· δεν σχηματοποιούν αντικείμενα αλλά ψυχικές, και νοητικές  μορφές. Δεν λειαίνουν μέταλλα, αλλά πλάθουν ανθρώπους. Η φωτιά των Καβείρων συμβόλιζε την πνευματική φλόγα, το φως του μεταμορφωμένου ανθρώπου. 

Γι’ αυτό, μου εξήγησε ο Γιώργος, η λαμπάδα ήταν ένα ακόμα σύμβολο των Καβείρων. Κατά τη διάρκεια των Καβείριων Μυστηρίων, που διαρκούσαν εννέα ημέρες όπως και τα Ελευσίνια, έσβηναν όλα τα φώτα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, μέχρι να φτάσει με πλοίο από τη Δήλο το ιερό φως.

Και όταν πια ολοκληρώθηκε η εσωτερική του μύηση, όταν πέρασαν εννέα χρόνια, έφτασε ο Οδυσσέας να τον πάρει. Η προφητεία έλεγε πως μόνο με τα βέλη του Φιλοκτήτη θα έπεφτε η Τροία. Στην πραγματικότητα, μόνο μετά τη μύησή του μπορούσε να κρατήσει τα βέλη του Ηρακλή με συνείδηση. Μόνο τότε ήταν έτοιμος να πολεμήσει — και όχι πια για να κατακτήσει, αλλά για να εκπληρώσει. Η Τροία έπεσε. Μα δεν ήταν τα βέλη που την έριξαν· ήταν η συνείδηση πίσω από αυτά.

Αυτά μου είπε ο Γιώργος. Κι έκτοτε, όταν περπατώ το νησί και αγγίζω τους βράχους, μου φαίνεται πως κάποιος ψιθυρίζει. Ίσως είναι ο Ήφαιστος, ίσως οι Κάβειροι, ίσως το ίδιο το νησί. Ίσως η μύηση δεν τελειώνει ποτέ.

Υ.Γ. Το κείμενο αποτελεί μυθοπλασία σε κάποια σημεία,  σε άλλα όχι 🙏

Περί φυτικού βασιλείου στην αρχαία Ελληνική τέχνη. Φειδίας και Εύδοξος.

 

Πρωτότυπο δοκίμιο, υπο την μορφή διαλόγου, μεταξύ του Φειδία και του νεαρού μαθητή του, Εύδοξου, για τη σημασία του φυτικού βασιλείου στην τέχνη

Ο φυσικός κόσμος και ιδιαίτερα το φυτικό βασίλειο κατείχαν κεντρική θέση στην καλλιτεχνική και αρχιτεκτονική έκφραση της αρχαίας Ελλάδας. Τα φυτά, με τη συμμετρία, τη χάρη και τη ζωτικότητά τους, ενέπνευσαν μοτίβα και διακοσμητικά στοιχεία, όπως τα κιονόκρανα των κορινθιακών κιόνων που μιμούνταν τα φύλλα ακάνθου. Η φύση δεν θεωρούνταν απλώς πηγή υλικών αλλά και σύμβολο αρμονίας και τάξης, έννοιες που ήταν θεμελιώδεις στην αισθητική και τη φιλοσοφία της εποχής. Μέσα από αυτή τη σύνδεση, οι αρχαίοι Έλληνες εξέφρασαν τον σεβασμό τους για τη φύση, ενσωματώνοντάς την στην τέχνη τους ως φορέα κάλλους και σοφίας. 

Στο εργαστήρι του Φειδία,  ο μεγάλος γλύπτης και ο μαθητής του Εύδοξος συζητούν πλάι σε ένα άγαλμα θεάς,  στην κορώνα  της οποίας κεφαλή της οποίας διαγράφονται ανάγλυφα φύλλα ακανθού.

- Φειδίας:  Εύδοξε, παρατήρησε πώς η λεπτομέρεια αυτών των φύλλων ακανθού διακοσμεί το άνω μέρος της βάσης του κίονα. Δεν είναι απλώς διακοσμητικό μοτίβο∙ είναι σύμβολο ζωής, πάθους και αναγέννησης.

- Εύδοξος: Δάσκαλε, γιατί επέλεξες την άκανθο και όχι κάποιο άλλο φυτό;

- Φειδίας: Η άκανθος, γιος της Ελληνικής γης, συνοδεύει τον κόσμο από τα πολύ παλαιά χρόνια. Η ευθυγράμμιση των φύλλων της στα κιονόκρανα, όπως στο περίφημο κορινθιακό Ρυθμό, αποδεικνύει πόσο βαθιά ενσωματώθηκε στην αρχιτεκτονική και τις τέχνες μας. Μέσα από τη στυλιζαρισμένη μορφή της, δηλώνεται η αρμονία ανάμεσα στη φύση και τον άνθρωπο.

- Εύδοξος: Δάσκαλε, μου είχες πει πως κάθε φυτό αφηγείται και μια ιστορία θεών και ηρώων. Πώς συνδέεται αυτό με την τέχνη μας;

- Φειδίας: Κάθε άνθος, κάθε φύλλο, κάθε καρπός βρίσκει τη ρίζα του σε μύθους και τελετές. Στα Ελευσίνια Μυστήρια, για παράδειγμα, ύμνησαν τη Δήμητρα πίνοντας τον κυκεώνα αρωματισμένο με φλισκούνι και θυμάρι. Μέσα σ’ αυτόν, η θεά ανέπνεε ξανά τη ζωοδότρα ενέργεια της γης, και οι μυημένοι ανανέωναν την πίστη τους στον κύκλο της βλάστησης.

- Εύδοξος: Και οι παπαρούνες; Γιατί θεωρούνταν ιερό φυτό της Δήμητρας;

- Φειδίας: Η μυθολογία μας λέει πως όταν ο Άδης απήγαγε την Περσεφόνη, η Δήμητρα της έδωσε χυμό παπαρούνας για να απαλύνει τη θλίψη της. Έτσι, η κόκκινη παπαρούνα συνδέθηκε με τον ύπνο και τον θάνατο, αλλά και με τη λύτρωση από τον πόνο. Στην τέχνη μας, οι νύμφες και οι θεοί απεικονίζονται συχνά κρατώντας παπαρούνες, υπενθυμίζοντας τη διπλή φύση της ζωής και του θανάτου.

- Εύδοξος: Μήπως με αυτό τον συλλογισμό και στα Ανθεστήρια, τα λουλούδια αλληγορούν ένα μήνυμα αναγέννησης;

- Φειδίας: Ακριβώς. Τρεις μέρες γιορτής, αρχίζοντας στις 26 Φεβρουαρίου, αφιερωμένες στον Διόνυσο. Ονομάστηκαν από τα «άνθη» που ξεπρόβαλλαν τότε, κι οι μικροί Αθηναίοι περιφέρονταν με στεφάνια από γαρύφαλλα και κισσό. Το στεφάνι ήταν ύμνος στην ωραιότητα και τη θεία ευωδιά, ενώ ο κισσός θύμιζε τη θεϊκή μανία του Διονύσου.

- Εύδοξος: Γιατί προτιμούμε κάποια συγκεκριμένα δέντρα ως ιερά; Και τι ρόλο διαδραματίζουν;

- Φειδίας: Τα δέντρα οριοθετούν ένα  ιερό χώρο. Η ελιά της Ακρόπολης,  είναι το σύμβολο αθάνατης δύναμης για τους Αθηναίους. Στη Δήλο ο  φοίνικας θεωρείται ιερός διότι ήταν το  στήριγμα της Λητώς όταν γέννησε την Άρτεμη και τον Απόλλωνα, ενώ δρυς το ιερό δέντρο του Διός καθώς προσελκύει τον κεραυνό αλλά και διότι  από τα  αρχαία χρόνια στην Δωδώνη η βελανιδιά αποτελούσε την μυστική φωνή του μαντείου αρχικά της η Γαίας και στην συνέχεια του Δία..

- Εύδοξος: Δάσκαλε, πώς συνδυάζεις όλα αυτά στο έργο σου;

- Φειδίας: Κάθε ύλη έχει πνοή. Όταν κόβω τα φύλλα της αμυγδαλιάς για ένα άγαλμα θεάς, φέρνω μαζί μου το χρώμα της άνοιξης. Όταν χαράζω το μοτίβο της ίριδας, θυμάμαι πως οι θεες ξεπρόβαλλαν ανάμεσα σε λουλούδια. Μετά, σε μια ασπίδα, σκαλίζω τον κοττινο  της ελιάς, για να δώσω θάρρος στον πολεμιστή που θα τη φορέσει. Έτσι, η τέχνη μου δεν είναι απλώς τέχνη∙ είναι ζωντανή φύση, μεταμορφωμένη σε μάρμαρο.

- Εύδοξος: Καταλαβαίνω καλύτερα τώρα. Η τέχνη είναι ένας μυστικός κήπος, όπου θεοί και άνθρωποι συνομιλούν μέσω των φυτών.

- Φειδίας: Ακριβώς, Εύδοξε. Όταν αγγίζεις ένα ανάγλυφο φύλλο ή ένα άνθος σε ένα άγαλμα, νιώθεις τον παλμό της γης. Και καταλαβαίνεις πως η φύση, το φυτό, το άνθος, είναι δώρα των θεών και γέφυρες ανάμεσα στη θνητότητα και το αθάνατο.

Το φως του ήλιου πέφτει αργά πάνω στα ημιτελή μάρμαρα, ενώ οι δυο τους συνεχίζουν να χαράσσουν τα “φύλλα” της τέχνης τους, φέρνοντας στον κόσμο τη ζωτικότητα του φυτικού βασιλείου.

Η πορεία της Επιστροφής. Πλωτίνος και Πορφύριος.

  

Πρότυπο σύγχρονο δοκίμιο με την μορφή διαλόγου ανάμεσα στον Πλωτίνο και τον μαθητή του Πορφύριου.

Στους κήπους έξω από τη Ρώμη, κοντά στο σχολείο του Πλωτίνου. Ο ήλιος δύει σιωπηλά, ανάμεσα στα κυπαρίσσια και τις ελιές. Ο Πορφύριος βαδίζει πλάι στον δάσκαλό του, γεμάτος ερωτήματα και θαυμασμό για τη μυστική δομή του κόσμου.

Πορφύριος: Πλωτίνε, πολλές φορές αισθάνομαι πως η ψυχή μου δεν ανήκει εδώ, σε τούτο τον τόπο του χρόνου και της ύλης. Σαν να έχει ξεχάσει την πηγή της, και περιπλανάται ζητώντας να θυμηθεί. Υπάρχει άραγε μια προαιώνια αλήθεια μέσα μας;

Πλωτίνος: Ναι, Πορφύριε. Η ψυχή κάθε ανθρώπου είναι μοναδική πραγμάτωση του Όλου. Όπως ένα κλαδί ανήκει στο δέντρο, έτσι κι εσύ ανήκεις στο Έν. Δεν προέρχεσαι από μια πηγή έξω από τον κόσμο, αντίθετα προήλθες απ’ αυτόν· όπως το κύμα προέρχεται από τον ωκεανό και επα ενώνεται με την ουσία του, ακόμη και όταν αυτό αποκόπτεται για λίγο από τον ωκεανό. Δεν είσαι ξένος· είσαι μια έκφραση του Εν- ός μέσα στον χρόνο.

Πορφύριος: Κι όμως, οι αισθήσεις μου με πείθουν πως είμαι κάτι ξεχωριστό, περιορισμένο, σαν εγκλωβισμένος. Πώς μπορώ να βιώσω αυτή την ενότητα που διδάσκεις;

Πλωτίνος: Η ενότητα, παιδί μου, δεν κατακτάται με τη σκέψη, αλλά με την ανάμνηση της ψυχής. Το μυστήριο το έχουμε ακέραιο εντός μας· ποτίζει την πιο βαθιά ρίζα της υπάρξεώς μας και καμιά λογική επεξεργασία, όσο ισχυρή ή μεγαλειώδης κι αν είναι, δεν μπορεί να μας γδύσει από τον γνόφο του. Η ψυχή μας προέρχεται από τον Νου, και μέσω αυτού από το Έν. Η ύλη αποτελεί την σκιά της αληθινής ύπαρξης, όχι το πεδίο της υπέρτατης πραγματικότητας.

Πορφύριος: Δηλαδή, η λήθη είναι αποτέλεσμα της κατάδυσης της ψυχής ύλη και στην πολλαπλότητα;

Πλωτίνος: Ακριβώς. Κάποτε, στις απαρχές της ανθρωπότητας – εκείνες τις εποχές που οι μύθοι τοποθετούν στην Ατλαντίδα ή στον Χρυσό Αιώνα – οι ψυχές δεν είχαν ακόμη τυφλωθεί από την ύλη. Οι εσωτερικές αισθήσεις τους ήσαν ανοιχτές, και η επικοινωνία με τη θεϊκή φύση ήταν άμεση. Δεν ξεχνούσαν την πνευματική τους καταγωγή. Αλλά όσο βυθίζονταν στον αισθητό κόσμο, το πέπλο παχύαινε· και ο άνθρωπος, όπως ο Οδυσσέας, βρέθηκε σε μακρά περιπλάνηση, λησμονώντας την πνευματική του Ιθάκη.

Πορφύριος: Είναι, λοιπόν, ο μύθος αληθινός κατά τρόπο μυστικό;

Πλωτίνος: Οι ποιητές υπήρξαν μύστες. Ο Όμηρος με την «Οδύσσεια» απέδωσε το ταξίδι της ψυχής στον κόσμο της μορφής και της δοκιμασίας. Και κάθε ήρωας – ο Ηρακλής, ο Αρτζούνα, ο Γκιλγκαμές – είναι ένας καθρέφτης της εσωτερικής πορείας μας: εκείνης της ανόδου από την χωρητικότητα στην ενότητα. Όταν η ψυχή, μέσα από την διάκριση ανάμεσα στο Καλό και στο Κακό, υπερβαίνει τα καλέσματα της ύλης, τότε αρχίζει η επιστροφή προς το πνευματικό της λίκνο.

Πορφύριος: Και ο φιλόσοφος; Ποια είναι η αποστολή του μέσα σ’ αυτή την περιπέτεια της ψυχής;

Πλωτίνος: Ο φιλόσοφος είναι ο πνευματικός εργάτης του Όλου. Δεν ζει για τον εαυτό του μόνο· δρα για την ενότητα, για την Αρετή, για την ανάκτηση της εσωτερικής θέασης. Είναι εκείνος που, βιώνοντας και αφομοιώνοντας την πνευματική πραγματικότητα, φέρει στον κόσμο τα ιδανικά του Νου: αρμονία, διάκριση, και επιστροφή προς το Έν.

Πορφύριος: Υπάρχει τρόπος να γνωρίσουμε το Έν; Να ενωθούμε πραγματικά με τα θεϊκά πεδία;

Πλωτίνος: Το Έν δεν μπορεί να συλληφθεί από την διάνοια. Είναι πέραν αυτής· άρρητο, άμορφο, άυλο. Είναι αδύνατον να ορίσεις το άυλο με το υλικό; δεν μπορείς να συλλάβεις το τέλειο με το ατελές. Το αιώνιο δεν συνυπάρχει με το εφήμερο παρά μόνο σαν σκιώδης ανάμνηση. Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να το εκφράσουμε με λόγια. Μπορούμε, όμως, να το πλησιάσουμε με την εσωτερική στροφή· με την άσκηση της ψυχής στον στοχασμό, τη σιγή και την ενορατική ένωση.

Πορφύριος: Και οι φόβοι, δάσκαλε; Πολλές φορές με κρατούν πίσω. Πώς να τους υπερβώ;

Πλωτίνος: Είναι εύκολο να προσπαθείς να κατακτήσεις τον εξωτερικό κόσμο, Πορφύριε. Πραγματική δύναμη, όμως, είναι να κατακτάς τους φόβους σου· να τους φωτίζεις με το φως του Νου. Ο φόβος γεννιέται από τη λήθη της ενότητας και τρέφεται από την ταύτιση με το εφήμερο.

Πορφύριος: Τελικά, το ταξίδι της ψυχής δεν είναι έξοδος προς τα έξω, αλλά επιστροφή προς τα έσω.

Πλωτίνος: Το να αφήνεις τον οριοθετημένο κόσμο μέσα στον οποίο μεγάλωσες, να προχωρείς πέρα από όσα γνωρίζουν οι άνθρωποι, και να επιστρέφεις φέροντας το δώρο της αλήθειας, αυτό είναι το πνεύμα της μεγάλης ανθρώπινης περιπέτειας που λέγεται Ζωή. Είναι η ανάμνηση της ψυχής από τον ίδιο της τον Εαυτό. Και μόνο μέσα από την άσκηση, την κάθαρση και τη θέωση επιτυγχάνεται η επανένωση με το Έν – το μόνο αληθινό Ον.

Ο Πορφύριος σιωπά. Δεν είναι η άγνοια που του κλείνει το στόμα, αλλά το δέος μιας αλήθειας που άγγιξε την ψυχή του. Ένα δάκρυ κυλά· όχι από λύπη, αλλά από την ανάμνηση εκείνου που ήταν πάντοτε μέσα του: του Ενός.

Από εδώ αρχίζει η πορεία της Επιστροφής.

Ο Ψίθυρος της Σοφίας. Ο Δίας, Αθηνά και η Γλαύκα .

 

Η πλάση ολόκληρη είχε βυθισθεί στο σκότος. Τα σύννεφα μαύρα και απειλητικά  ήταν φορτωμένα από τη θεϊκή οργή, οι κεραυνοί χαράκωναν τους ουρανούς με μανία. Στον θρόνο του ο παντοδύναμος Δίας υπέφερε  από αφόρητους πονοκεφάλους. Ενας  πονοκέφαλος με αιτία: Ο Ζεύς, είχε καταπιεί τη Μήτιδα, θεά της σοφίας, ως προληπτικό μέτρο από φόβο μή γεννήσει αγόρι  που θα ανατρέψει τη βασιλεία του, όπως εκείνος έκανε στον Κρόνο.

— Ω τι συμφορά! Αναφώνησε ο πατέρας των Θεών.  Φαίνεται ότι τελικά η σοφία είναι ένα ανυπόφορο προσόν!

— Γιατί με κατάπιες, μεγάλε Δία; Ακούστηκε υπόκωφα η φωνή της Μήτιδας, της θεάς της σοφίας. Η φωνή της λεπτή και υπόκουφη προερχόταν από το  εσωτερικό της γαστεός του Διός,  καθώς βίωνε τον παράδοξο εγκλωβισμό της. 

— Φοβήθηκα την προφητεία, Μήτιδα. Προβλέφθηκε πως θα γεννήσεις μια κόρη και μετά έναν γιο που θα με ανατρέψει, ομολογεί ο Δίας, τρέμοντας από την ενοχή.

— Η απόφαση σου  αυτή θα γίνει η δική σου τιμωρία. Μην ξεχνάς άναξ των θεών πως κανείς δεν ξεφεύγει απο την ανάγκη,  ούτε καν εσύ! Όσο πιο βαθιά θάψεις τη γνώση, τόσο πιο ισχυρή θα γίνει η κόρη που φέρεις μέσα σου.

Αίφνης, μια σκιά πέρασε πάνω από τον θρόνο του Ολύμπου. Η Θέμιδα, η θεά της δικαιοσύνης, πλησίασε τον Δία:

 — Ζητάς να λάβεις ξένη  δύναμη δίχως αντίτιμο; Τιμωρείς δίχως λόγο; ρώτησε σθεναρά. Κάθε πράξη έχει συνέπειες, πόσο μάλλον η κατάκτηση  στην υπέρτατη  σοφίας, ακόμα και για τον βασιλιά των θέων. 

— Βαριά ευθύνη με συνθλίβει, παραδέχτηκε ο Δίας.

Η Θέμις ξεφύσησε, με φανερή αγανάκτηση: 

— Τότε άκουσε με. Ό,τι γεννιέται από πόνο, θα φέρει αντιστάσεις. Προετοιμάσου για την ημέρα που η γέννα της σοφίας θα σε συγκλονίσει περισσότερο από τον ίδιο τον πόνο.

Ο Δίας κούνησε το κεφάλι, βυθισμένος στην ενοχή του. Η Μήτις, είχε ήδη υφάνει το νήμα της μοίρας. Από τότε ο Δίας κατέκτησε τη σοφία όλου του κόσμου, των φανερών αλλά και των «αθέατων πραγμάτων», ακόμα και για τους θεούς. Όμως για μια τέτοια γνώση υπάρχει πάντα ένα βαρύ τίμημα. Η ευθύνη και η σοφία προκαλούν πόνους σαν αυτούς του τοκετού: αόρατοι αλλά ατελείωτοι, που μαστιγώνουν το κρανίο του βασιλιά των θεών.

Σε απόγνωση από την απρόοπτη μοίρα, ο όχι όπως αποδείχθηκε και τόσο παντοδύναμος Δίας έστειλε τον αγγελιοφόρο Ερμή στη Λήμνο να καλέσει τον κουτσό και κακομούτσουνο γιο του, τον Ήφαιστο, θεό της φωτιάς, της μεταλλουργίας και μέγα τεχνίτη, να έρθει από τη Λήμνο στον Όλυμπο και να δώσει λύσει σ το πρόβλημα του. Στη Λήμνο ο Ήφαιστος ζούσε ευτυχισμένος, περιτριγυρισμένος από λάβα και χαλκό. Ο Ερμής, λαχανιασμένος, του μετέφερε το διάταγμα:

— Ήφαιστε, άφησε τις λαβίδες, και πάρε τη σφύρα σου. Ο Δίας σε καλεί στον Όλυμπο. 

— Χα! Πήγαινε εσύ να του πεις κρασί να μεθύσι να του περάσουν όλα, γέλασε ο Ήφαιστος. Ωραία η Λήμνος, καμιά όρεξη για θεία σπέκουλα.

— Να ξέρεις, του σφύριξε δήθεν αμέριμνα ο αγγελιοφόρος θεών και ανθρώπων Ερμής, πως ο Δίας εξαγριώθηκε και απειλεί, αν παρακούσεις  να αφανίσει τη Λήμνο από τον χάρτη, και να σε φυλακίσει στην Αίτνα, στη λάβα και τη φωτιά. Αναγκασμένος, ο Ήφαιστος ανέβηκε στον Όλυμπο. Βρήκε τον πατέρα του στο θρόνο του, να χτυπιέται από τους πόνους.

— Πατέρα, σε χαιρετώ. Ήρθα αμέσως μόλις άκουσα την προσταγή σου, είπε με βαρύ χαμόγελο. 

— Κόψε τις μπούρδες, κουτσάλογο, και κάνε κάτι να σωθώ από τους πονοκεφάλους! Χτύπα με στο κεφάλι με την σφύρα να βρει διέξοδο η συσσωρευμένη σοφία μου, να σωθώ να ανακουφιστώ, δεν αντέχω άλλο πια! 

— Όχι, πατέρα, δεν μπορώ, είπε ο Ήφαιστος, και ας ήθελε να εκδικηθεί τον Δία, επειδή τον είχε πετάξει  από τον Όλυμπο, με αποτέλεσμα να μείνει κουτσός. Δεν τον ήθελε γιατί είχε πάρει το μέρος της μάνας του Ήρας σε ενα από τους συχνούς καυγάδες τους. Εκτός αυτού ήταν κακομούτσουνος, και δούλευε με τα χέρια! Που έχει ακουστεί αυτό, είχε πει ο Δίας, Θεός και μάλιστα γιός μου άσχημος, κουτσός και μαυριδερός!!! Τις σκέψεις του διέκοψε η απειλητική κραυγή του Δία!!

— Κάντο το τώρα! ούρλιαξε ο Δίας.!

Σκοτείνιασε ο τόπος. Αστραπές και βροντές γέμισαν τον ουρανό. Τρόμαξε ο Ήφαιστος, ύψωσε τη σφύρα, και «Κρακ!» — άνοιξε στα δύο το κρανίο του πατέρα του. Από το άνοιγμα  ξεχύθηκε ένα φως: και στην συνέχεια μια θεά ολόλαμπρη, πάνοπλη. Η Αθηνά, γεννημένη από το κεφάλι του Δία, κρατούσε δόρυ και ασπίδα, η ενσάρκωση της σοφίας και της στρατηγικής. Ο Δίας ανακουφίστηκε αμέσως. Η Αθηνά, κληρονόμησε τη σοφία της Μήτιδας, αλλά και τη δύναμη του πατέρα της. 

Γνώριζε όλες τις τέχνες, θεά της σοφίας, των τεχνών και των γραμμάτων, της έμπνευσης, της ενδοσκόπησης και της αυτογνωσίας, αλλά και θεά του πολέμου. Όχι όμως του παρορμητικού ηρωικού πολέμου, ο οποίος ανήκει στην δικαιοδοσία του πολεμοχαρούς Άρη, αλλά της στρατηγικής και του σχεδιασμού. Η θεά γεννήθηκε πάνοπλη αλληγορώντας πως η νόηση και η σοφία είναι το μεγαλύτερο όπλο των ανθρώπων, μετά το δώρο του Προμηθέα στην ανθρωπότητα.

Μόλις ξεπετάχτηκε, ένιωσε κάτι να της γραπώνεται ξαφνικά στον ώμο της. Κοίταξε ξαφνιασμένη και είδε μία κουκουβάγια να την κοιτά με τα μεγάλα της μάτια.

— Εσύ θα γίνεις το σύμβολο της σοφίας, ψιθύρισε η Αθηνά στην γλαύκα. Όπως εσύ μπορείς και γυρίζεις το κεφάλι προς όλες τις κατευθύνσεις ώστε να βλέπεις παντού, ακόμα και στο σκοτάδι, έτσι και αυτός που θα χρησιμοποιεί τις αρετές που εγώ εκπροσωπώ θα μπορεί να βλέπει, να σχεδιάζει και να προβλέπει όχι μόνο το παρόν, αλλά το παρελθόν και το μέλλον.

 Όπως εσύ πετάς μόνο το βράδυ, μακριά από τον θόρυβο της ημέρας, όσοι ζητούν να ανασηκωθούν τα πέπλα των δώρων της σοφίας μου πρέπει να το κάνουν σε μέρος ήσυχο, με τα βλέφαρα κλειστά, ώστε να «ανοίξουν τα μάτια της ψυχής» για να δουν την αθέατη πλευρά των πραγμάτων. Κι όπου υπάρχει πιο ήσυχο μέρος από το εσωτερικό του ανθρώπου;  Όσοι κοιτάξουν προς τα «μέσα» δεν θα μείνουν ποτέ ξανά «απ’ έξω». 

Αν ο άνθρωπος βρει την ευτυχία, αν βάλει σε τάξη στον εαυτό του, τότε θα βάλει τάξη και στον κόσμο γύρω του. Για αυτό, στην πόλη που θα προστατεύω αργότερα, θα βρίσκεσαι παντού και θα σε τιμούν οι κάτοικοί της, ώστε όλοι να θυμούνται πως ο νους είναι ο μέγας «μεγαποιητής»,  και πως στο νου δεν υπάρχει σκότος, αλλά μόνο αμάθεια. 

Ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται μέσα στο μυαλό του ανθρώπου. Για αυτόν τον λόγο πρέπει να μάθει να βλέπει τα πράγματα «φωτισμένα» σωστά.  Πίσω από κάθε συμπαντικό νόμο κρύβεται η αρμονία ή ανάγκη, ο σκοπός, και το χαλινάρι της ψυχής για τον άνθρωπο είναι ο νους. 

Αν οι άνθρωποι ακούσουν τον λόγο μου και με τιμήσουν ανάλογα, τότε η φιλοσοφία, οι τέχνες και η προστασία μου θα είναι συμπαραστάτες τους. Όταν υπάρχουν ικανοί στρατηγοί στο πεδίο της μάχης, θα πετάς από πάνω τους και αυτοί θα κερδίζουν τις μάχες. Φύγε τώρα, καλή μου γλαύκα, να συναντήσεις το πεπρωμένο σου…!

Και η γλαύκα πέταξε για την πόλη που αργότερα ονομάστηκε Αθήνα…!

Ο Μύθος της Επταστικτής Νύμφης και του Θεού Ερμή.

Στους παλιούς χρόνους, όταν θεοί και θνητοί ζούσαν αρμονικά στη γη, υπήρχε μια νύμφη των αγρών, πιστή φίλη της θεάς Χλωρίδας, της κυρίας των λουλουδιών. Η ομορφιά της ήταν τόσο έκδηλη, όπως το πιο τρυφερό τριαντάφυλλο την άνοιξη, και γι’ αυτό ονομάστηκε Επταστικτή: είχε γεννηθεί με επτά μικρές κηλίδες στο σώμα της, σημάδια θεϊκής χάρης, αφού ο αριθμός επτά θεωρείται ιερός και σύμβολο αρμονίας.  

Μαζί με τις άλλες νύμφες των δασών, των νερών και της καρποφορίας, η Επταστικτή γέμιζε τη φύση με χρώματα λουλουδιών και αρώματα καρπών. Κάποια μέρα, ο πανούργος Ερμής—αγγελιοφόρος των θεών και οδηγός των ψυχών— πέρασε πάνω από ένα ιερό δασίλιο  αφιερωμένο στον Δία τον Παντοκράτορα. Εκεί, κάτω από μια πανάρχαια βελανιδιά (ιερό δέντρο του Διός), είδε την Επταστικτή να ξεκουράζεται· το φως που έπεφτε στα χρυσά της μαλλιά και τα λεπτά της χέρια φάνταζε σχεδόν μαγικό.  

Ερμής :  

– Ποια είσαι εσύ, ω νύμφη των λουλουδιών, που φέρνεις φως στο σκοτάδι του δάσους;  Εγώ είμαι ο Ερμής, αγγελιοφόρος των θεών· αν με δεχτείς φίλη σου, σου υπόσχομαι αγάπη και αιώνια προστασία.  

Επταστικτή (χαμογελώντας):  

– Θεέ των αγγελιών, αν ο λόγος σου είναι ειλικρινής, δέχομαι την αγάπη σου, αρκεί τα λουλούδια να ανθίζουν μαζί μας.  

Έτσι, ο έρωτας του Ερμή και της Επταστικτής άνθισε για επτά ευτυχισμένα χρόνια. Κάθε πρωί ξυπνούσαν μαζί, χρώματα και αρώματα κατακλύζοντας το δάσος, και κάθε βράδυ ο ουρανός έλαμπε από τη δική τους ευτυχία.  

Όμως τίποτα όμορφο δεν μένει για πάντα. Μια ξαφνική φωτιά κατέκαψε το ιερό δάσος· τα δέντρα σίγησαν και μαζί τους μαράθηκε και η νύμφη, αφού η ζωή της ήταν δεμένη με τις ρίζες και τα φυτά.  

Ο Ερμής, βυθισμένος στη θλίψη, πλησίασε τον πατέρα του, τον Δία, και τον ικέτεψε:  

– Πατέρα όλων, μη επιτρέψεις το κάλλος της να χαθεί για πάντα. Δώσε της νέα μορφή, ώστε να συνεχίσει να ομορφαίνει τη γη.  

Ο Δίας, συγκινημένος, συμφώνησε:  

– Ας γεννηθεί η Επταστικτή ξανά ως μικρό έντομο, κόκκινο με μαύρες κηλίδες.  

Έτσι η νύμφη μεταμορφώθηκε στην αγαπημένη μας πασχαλίτσα. Από τότε πετάει ανάμεσα στα λουλούδια, προστατεύει τα φυτά τρώγοντας τις επιβλαβείς μελίγκρες και φέρνει μήνυμα αγάπης σε όποιον την ελευθερώσει. Και λέγεται πως κάθε κηλίδα στο φτερό της συμβολίζει κι από έναν μήνα που χρειάζεται για να εκπληρωθεί μια ειλικρινής ευχή της καρδιάς.  

Και κάπως έτσι, μέσα από τον έρωτα και το θάνατο, η Επταστικτή και ο Ερμής,  έγιναν φύλακες της φύσης, ζωντανεύοντας κάθε άνοιξη τα άνθη.

• Παραπομπή:

Η πασχαλίτσα (επιστημονική ονομασία: Κοκκινέλη η επτάστικτος, Coccinella septempunctata) είναι κολεόπτερο έντομο. Ανήκει στην οικογένεια Κοκκινελίδες. Είναι επίσης γνωστό με τις ονομασίες λαμπρίτσα και κοκκινέλη. Φθάνει σε μήκος τα 6 χιλιοστά. Τρέφεται με βλαβερά έντομα και για το λόγο αυτό θεωρείται ωφέλιμη, κυρίως γιατί μας απαλλάσσει από την ενοχλητική μελίγκρα. Οι ειδικοί υπολογίζουν πως στη διάρκεια τής ζωής της, μία πασχαλίτσα μπορεί να φάει έως και 5.000 έντομα μελίγκρας! Γι’ αυτό και προνύμφες ή αυγά πωλούνται στο εμπόριο και χρησιμοποιούνται στην οικολογική κηποτεχνία και γεωργία. 

Στην Άπω Ανατολή, θεωρούν πως αν τις συλλάβουν και τις αφήσουν στην συνέχεια ελεύθερες, θα πετούν προς την αληθινή αγάπη του ενδιαφερομένου, μεταφέροντας το μήνυμά του. Ο αριθμός των κηλίδων στην πλάτη της πασχαλίτσας, θεωρείται πως συμβολίζει τον αριθμό των μηνών που θα παρέλθουν προκειμένου να πραγματοποιηθεί η ευχή της αγάπης.