Το ρόδι στα Ελευσίνια Μυστήρια, και η μεταθανάτια υπόσχεση.

Αυτή την εποχή, όταν στην αρχαία Ελευσίνα τελούνταν τα Μεγάλα Ελευσίνια Μυστήρια, ωριμάζει στους Ελληνικούς αγρούς ένας καρπός που μοιάζει να έχει γεννηθεί για να συνοδεύσει τον μύθο της Περσεφόνης: το ρόδι.

Η σύνδεση αυτή αποκτά, κατά τη δική μου μυθαγωγική ανάγνωση, ιδιαίτερο βάθος αν παρατηρήσουμε τον ίδιο τον καρπό και τον κύκλο της φύσης μέσα στον οποίο εμφανίζεται.

Το ρόδι έχει σχήμα κυκλικό, και ο κύκλος υπήρξε ανέκαθεν ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της πληρότητας, της αιωνιότητας και της αέναης επιστροφής. Δεν έχει πραγματική αρχή ούτε τέλος. Εκεί όπου τελειώνει, εκεί ακριβώς μπορεί να αρχίσει ξανά.

Ο ίδιος κυκλικός ρυθμός αποκαλύπτεται παντού στη φύση: στην πορεία των άστρων, στην εναλλαγή ημέρας και νύχτας, στην επιστροφή των εποχών, στη βλάστηση και την ξηρασία, στη γέννηση, την ακμή και την παρακμή.

Ακόμη και ο αρχαίος συμβολισμός του ουροβόρου όφεως εκφράζει αυτή την ιδέα: το τέλος γίνεται αρχή και η αρχή επιστρέφει στο τέλος.

Μέσα όμως στον κυκλικό φλοιό του ροδιού κρύβεται κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Ένας ολόκληρος κόσμος από σπόρους.

Το ρόδι δεν περιέχει έναν μόνο σπόρο, αλλά πλήθος μικρών κόκκινων σπερμάτων, το καθένα από τα οποία εμπεριέχει τη δυνατότητα μιας νέας ζωής. Ο καρπός είναι λοιπόν, κατά κάποιον τρόπο, ένας κλειστός κόσμος που περιέχει μέσα του πολλούς μελλοντικούς κόσμους.

Και εδώ αρχίζει η μυθαγωγική σύνδεση με την Περσεφόνη.

Η Κόρη κατέρχεται στον κόσμο του Πλούτωνα και εκεί γεύεται τους σπόρους του ροδιού. Με αυτόν τον τρόπο συνδέεται με τον κόσμο κάτω από τη γη και η επιστροφή της στον επάνω κόσμο γίνεται πλέον μέρος ενός ευρύτερου κοσμικού ρυθμού.

Ο μύθος της Περσεφόνης μπορεί να διαβαστεί έτσι ως μια εικόνα της ίδιας της φύσης. Τουλάχιστον έτσι λειτουργούσε στον αρχαίο τρόπο επαγωγικής και συμβολικής σχέσης, όπως εκφράζεται από τον νόμο της αναλογίας. Όπως ο σπόρος έτσι και η ζωή κατέρχεται, χάνεται από το βλέμμα, κρύβεται μέσα στη γη. Και ύστερα, όταν έρθει η ώρα, επιστρέφει. Ακριβώς όπως ο σπόρος.

Ο σπόρος πέφτει στη γη και εξαφανίζεται από τον κόσμο του φωτός. Για εκείνον που βλέπει μόνο την επιφάνεια, ο σπόρος μοιάζει να έχει χαθεί. Στην πραγματικότητα όμως εισέρχεται σε έναν αόρατο κόσμο, όπου η ζωή συνεχίζει να εργάζεται σιωπηλά.

Η γη γίνεται τότε ένας άλλος αόρατος κόσμος,
ο κόσμος του Άδη εκ του Αίδιου – αοράτου, Πλούτωνα – εκ του πλούτου της Γης.

Και ο σπόρος γίνεται η μικρή Περσεφόνη που κατέρχεται στο σκοτάδι για να επιστρέψει κάποτε στο φως. Όπως ο σπόρος δεν παύει να υπάρχει επειδή χάνεται κάτω από το χώμα, έτσι και η ψυχή δεν χρειάζεται να θεωρηθεί ότι παύει να υπάρχει επειδή εγκαταλείπει το σώμα. Στις αρχαίες ελληνικές μυστηριακές και φιλοσοφικές παραδόσεις συναντούμε, με διαφορετικές μορφές και αποχρώσεις, την αντίληψη ότι η ψυχή έχει μια μοίρα ευρύτερη από τη βιολογική ζωή.

Έτσι, μυθαγωγικά, η κάθοδος της Περσεφόνης μπορεί να γίνει εικόνα μιας μεγαλύτερης πορείας: κάθοδος, λήθη, αναμονή και επιστροφή. Ο θάνατος δεν παρουσιάζεται πλέον ως απόλυτη εξαφάνιση, αλλά ως μετάβαση από το ορατό στο αόρατο. Εισέρχεται στην αρχαϊκή άποψη για μη ύπαρξη του μετά θάνατον η σωτηριολογική μεταφυσική άποψη της ζωής μετά θάνατον.

Υπό αυτή την άποψη η άνοιξη δεν είναι απλώς η επιστροφή της βλάστησης. Είναι η αποκάλυψη αυτού που παρέμενε κρυμμένο. Ίσως εδώ να βρίσκεται και ένας βαθύτερος συμβολισμός του ροδιού.

Το εξωτερικό του είναι κλειστό, σκληρό και σχεδόν αδιαπέραστο. Το εσωτερικό του όμως είναι γεμάτο ζωή. Για να φτάσει κανείς στους σπόρους, πρέπει πρώτα να ανοίξει τον καρπό.

Όπως ακριβώς και στη μύηση. Ο εξωτερικός κόσμος είναι το κλειστό περίβλημα. Το εσωτερικό νόημα βρίσκεται πίσω από αυτό που φαίνεται. Ο μύστης δεν αρκείται στην επιφάνεια του μύθου. Ανοίγει τον συμβολικό καρπό και αναζητά μέσα του τον σπόρο της αλήθειας.

Και μέσα στον σπόρο αναγνωρίζει τη μεγάλη αρχή της φύσης: τίποτε δεν χάνεται απλώς επειδή παύει να είναι ορατό.

Το ίδιο μυθαγωγικό νήμα μπορεί να συνδεθεί και με την παπαρούνα, ένα ακόμη φυτό που συνδέθηκε με την Ελευσίνια παράδοση και με τον συμβολισμό της Δήμητρας και της Περσεφόνης. Το βαθύ κόκκινο χρώμα της παπαρούνας, όπως και το κόκκινο των σπόρων του ροδιού, παραπέμπει συμβολικά στο αίμα, στη ζωτική δύναμη, αλλά και στο πέρασμα ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο.

Και τότε εμφανίζεται ένας ακόμη σημαντικός όρος: η λήθη. Η κάθοδος της ψυχής στον κόσμο της γένεσης μπορεί μυθαγωγικά να ιδωθεί ως είσοδος σε έναν κόσμο όπου η προηγούμενη μνήμη καλύπτεται. Η ψυχή εισέρχεται στον νέο κύκλο χωρίς να θυμάται πλήρως εκείνο που προηγήθηκε. Η λήθη γίνεται έτσι ένα πέπλο ανάμεσα στις διαφορετικές καταστάσεις της ύπαρξης.

Κάτω από αυτό το πέπλο όμως η ζωή συνεχίζεται. Όπως ο σπόρος μέσα στη γη. Και όπως η Περσεφόνη δεν χάνεται οριστικά στον Άδη, αλλά επιστρέφει στον κόσμο της Δήμητρας, έτσι και η ψυχή μπορεί να νοηθεί ως περιπλανώμενη μέσα σε έναν μεγαλύτερο κύκλο υπάρξεων, επιστροφών και αναγεννήσεων.

Δεν υποστηρίζω ότι αυτή ήταν κατ’ ανάγκην η κυριολεκτική διδασκαλία που δινόταν στους μυημένους της Ελευσίνας. Οι αρχαίες πηγές δεν μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε με βεβαιότητα όλα όσα αποκαλύπτονταν στα Άρρητα.

Είναι όμως ακριβώς εκεί όπου αρχίζει ο χώρος της μυθαγωγίας. Εκεί όπου η ιστορική μαρτυρία σιωπά, το σύμβολο μπορεί να αρχίσει να μιλά. Και αν παρατηρήσουμε το ρόδι μέσα σε αυτό το συμβολικό πλαίσιο, γίνεται ένας μικρός καθρέφτης ολόκληρου του ελευσίνιου μύθου.

Ο καρπός ωριμάζει, ανοίγει, οι κόκκινοι σπόροι αποκαλύπτονται, ο σπόρος πέφτει στη γη. Η γη τον κρύβει, το σκοτάδι τον περιβάλλει. Η ζωή όμως δεν σταματά. Κάποια στιγμή ο σπόρος βλασταίνει. Η νέα ζωή ανεβαίνει προς το φως, και ο κύκλος αρχίζει ξανά.

Ρόδι, Περσεφόνη, σπόρος και ψυχή γίνονται έτσι τέσσερις εικόνες του ίδιου μυστηρίου: της ζωής που κατέρχεται στο αόρατο για να επιστρέψει κάποτε στο φως.

🌾 Δεικνύμενα, Ιάκχος, εποπτεία.

📜 Ελευσίνια μύηση. Μέρος δεύτερο.

✍️ Σύγχρονη Μυστηριακή Ελευσίνια Δραματουργία (σε μορφή δοκιμίου).

🎥 Σκοτάδι βαθύ — πιο πυκνό από κάθε νύχτα. Οι δάδες σβηστές· οι ιέρειες σχηματίζουν κύκλο και ψάλλουν χαμηλό, μονοφωνικό άσμα. Ο Δημοφώντας στέκει με το κηρύκειο· η Διοτίμα κρατά το ιερό λίκνο.

Ακούγονται βροντές· κραυγές γυναίκας σε τοκετό — πόνος, ρυθμικός σαν αρχέγονη μνήμη.

Ξάφνου, κλάμα μωρού αντηχεί ανάμεσα στις κολώνες.

📌 Ιέρειες της Δήμητρας (ψάλλουν):

Σκότος — γέννα — φως. Μήτρα — σπόρος — άνοιγμα.

🎥 Σιωπή. Το σκοτάδι βαθαίνει κι άλλο· ξαφνικά οι δάδες ανάβουν όλες μαζί· φλόγες στροβιλίζονται. Το κλάμα γίνεται γέλιο.

📌 Ιέρειες της Δήμητρας: 

Γέννα — θρήνος — χαρά! Ο θάνατος γίνεται σπόρος· ο σπόρος φως!

🎥 Από το κέντρο της φλόγας αναδύεται η Βαυβώ: γυμνή, προκλητική, με θρασύ γέλιο· γέρνει προς τα εμπρός και δείχνει στο φως. Εκεί, μέσα στη λάμψη, εμφανίζεται ένα βρέφος — ο Ἴακχος.

📌 Βαυβώ (κραυγάζει):

 Ιάκχε! Ιάκχε! Δες το φως! Δεν είναι ήλιος· δεν είναι άστρο· είναι η Ψυχή του Κόσμου! Το άνεσπερο φως που ζει μέσα σε όλους!

📌 Διοτίμα:

Ο Ίακχος γεννιέται όταν ο άνθρωπος παίρνει την ευθύνη· το θείο χαμογελά· το άνοιγμα είναι τώρα.

🎥 Η Βαυβώ κρατά κόκκινο κύπελλο με οίνο· μάτια που σπινθηρίζουν.

📌 Βαυβώ:

Πιείτε οίνον! — η πρώτη μέθη, η πνοή της ζωής!

🎥 Ο Δημοφώντας οδηγεί τον μύστη στην εστία. Η Διοτίμα προβάλλει την κίστη του κυκεώνος — κριθάρι, νερό, φλισκούνι.

📌 Δημοφώντας: 

Ιδού το Μυστήριο! Το στάχυ — αναγέννηση. Η παπαρούνα — λήθη. Το ρόδι — αιώνια ζωή.

📌 Διοτίμα:

Ο κυκεώνας δεν είναι μέθη· είναι ένωση.

🎥 Ο Δημοφώντας παίρνει το κύπελλο από τη Βαυβώ.

📌 Δημοφώντας:

Πρώτα μια γουλιά οίνου για τον Διόνυσο· μετά ο κυκεώνας της Δήμητρας. Η επιλογή είναι δική σου.

🎥 Ο Μύστης πίνει λίγο κρασί· ύστερα βουτά τον άρτο στον κυκεώνα. Σιωπή βαριά· οι ιέρειες ψάλλουν:

📌 Ιέρειες της Δήμητρας:

Οἶνος = πνευματική ζωή. Ἄρτος = σάρκα. Ἐμβάπτισμα = μέθεξις.

🎥 Η Διοτίμα ραίνει τον μύστη με σπόρους· φως σαν βροχή.

📌 Διοτίμα:

Ο σπόρος τρέφει σώματα και ψυχές. Πεθαίνει στη γη — ανασταίνεται στάχυ. Κι εσύ θα πεθάνεις στον παλιό σου εαυτό· θα αναστηθείς φωτεινός.

🎥 Οι ιέρειες ψάλλουν τον Ύμνο της Αναγέννησης:

📌 Ιέρειες της Δήμητρας:

Φέρτε το φως στο σκοτάδι· φέρτε τη σοφία στη λήθη. Όποιος τρώει το στάρι της Δήμητρας, λυτρώνεται από τον κύκλο του χρόνου.

🎥 Ο Δημοφώντας βάζει το δάχτυλο στα χείλη· σιωπή. Η Διοτίμα χαμηλώνει το χέρι του· κάνει νόημα στον μύστη να μιλήσει.

📌 Μύστης:

Ήπια τον οίνο· ο άρτος εβαπτίσθη· η σάρκα έγινε πνεύμα. Και μέσα μου κάτι χαμογέλασε.

📌 Ιέρειες της Δήμητρας:

Φως στο σκοτάδι! Σοφία στη λήθη! Ιάκχε! Βάκχε! Εὐάν!

📌 Δημοφώντας:

Κλείσε τα μάτια· άνοιξε το εσωτερικό βλέμμα. Αυτό είναι η εποπτεία· όχι να την αποδείξεις, αλλά να τη ζήσεις.

📌 Μύστης (τρεμάμενος):

Βλέπω την Κόρη που κατεβαίνει και ανεβαίνει· το κλάμα έγινε γέλιο· το γέλιο είναι σινιάλο: «Άνοιξη».

📌 Ιέρειες της Δήμητρας:

Ἰάκχε — μέθεξις — ἐποπτεία!

🎥 Η Διοτίμα αγγίζει το λίκνο· άνεμος περνά· το φως του Ίακχου διαλύεται, αφήνοντας σπινθήρα στην καρδιά του μύστη.

📌 Διοτίμα (ψιθυρίζει):

Φύλαξε το θέαμα· μη το δώσεις σε αδαείς. Η εποπτεία δεν είναι λόγια· είναι πράξη.

📌 Δημοφώντας:

Σήμερον γεννήθηκες εκ νέου. Πήγαινε, σπείρε· κάθε πράξη σου είναι σπόρος. (Του προσφέρει πορφυρή ζώνη.)

📌 Μύστης:

Ορκίζομαι· θα φυλάξω· θα σπείρω· δεν θα λησμονήσω.

🎥 Η Διοτίμα στεφανώνει τον μύστη με στάχυα.

📌 Ιέρειες της Δήμητρας:

Ἐνδον σκάπτε· Ἰάκχε — μέθεξις — ἐποπτεία — Ζωή.

🎥 Ο Μύστης φεύγει κρατώντας έναν κόκκο σιταριού. Η Διοτίμα και ο Δημοφώντας μένουν με τις ιέρειες·ο σπόρος έμεινε στην καρδιά· και η νύχτα υποχώρησε μπροστά στην πρώτη αχτίδα.

Λεγόμενα και Ιερογαμία – Σύγχρονη Μυστηριακή Ελευσίνια Δραματουργία (σε μορφή δοκιμίου).

 

🌕 Ο χώρος είναι υπόγειος, σκοτεινός. Στο βάθος τρεμοπαίζει φως από δάδες και λύχνους. Από ψηλά στο κέντρο του Αιθρίου του ιερού διακρίνονται τ' άστρα και το φεγγάρι. Στο κέντρο του κύκλου: στάχυα, νερό που τρέχει σε πέτρινη λεκάνη, σπόροι ρόδιου πάνω σε άσπρο ύφασμα. Ακούγεται χαμηλό βουητό, σαν ανάσα γης.

📜 Στάδιο 1ο — Κάθοδος.

🎥 Ο Ιεροφάντης Δημοφώντας μπαίνει από το φρέαρ στο κέντρο του ιερού τελεστήριου. Κρατάει χρυσό κηρύκειο με δύο τυλιγμένα φίδια — σύμβολο συμφιλίωσης των αντιθέτων. Ο μανδύας του άσπρος με ασημένια χείλη. Στη μέση πορφυρή ζώνη. Γονατίζει στο χώμα, ακουμπά το κηρύκειο στο έδαφος. Εμφανίζονται τριγύρω μέσα από το σκοτάδι, κρατώντας ιερές δάδες, οι ιέρειες της Δήμητρας, σχηματίζοντας ιερό κύκλο γύρω από τον ιεροφάντη.

📌 Δημοφώντας:

Ενδον σκάπτω.Μα οι Φόβοι με σκεπάζουν· οι αναμνήσεις με δένουν· οι επιθυμίες με παγώνουν σαν το βλέμμα της Μέδουσας. Η ψυχή μου κατεβαίνει στον Άδη σαν την Κόρη· όποιος δεν έχει βιώσει τον μυητικό θάνατο, δεν γνωρίζει την επερχόμενη ζωή.

🎥 Οι ιέρειες της Δήμητρας σηκώνουν τα χέρια τρεις φορές. Φοράνε πέπλα στα κεφάλια και διάφανα μαύρα χιτώνα. Σιωπή· μετά ξεκινά ένας χαμηλός ύμνος, με κίνηση μπρος-πίσω, σαν κύμα.

📌 Ύμνος Ιερειών:

Σκοτάδι· σπόρος· σιωπή. Μήτρα· θάνατος· αναμονή. Η γη κρατά· η γη σκεπάζει· η γη προετοιμάζει το θαύμα. Αναγέννηση.

📜 Στάδιο 2ο — Διδασκαλία.

🪔 Ανάβει ένας λύχνος. Εμφανίζεται η ιέρεια της Δήμητρας Διοτίμα, με στέμμα από στάχυα και πράσινο πέπλο. Στο ένα χέρι κλαδί ροδιάς, στο άλλο σπόρους από στάρι και παπαρούνες. Πλησιάζει αργά τον Δημοφώντα, που σηκώνει το βλέμμα του. Ρίχνει τους σπόρους πάνω από το κεφάλι του. Τον χτυπά απαλά στο στήθος με το κλαδί της ροδιάς.

📌 Διοτίμα:

Μη φοβάσαι το σκοτάδι, Δημοφώντα. Η φύση μιλάει με κύκλους. Ο σπόρος που χάνεται γεννά το θαύμα της Αναγέννησης. Έτσι και η ψυχή· μέσα στον πόνο βρίσκει φως, μέσα στο θάνατο αναγέννηση. Ήρθε η ώρα να θερίσεις ό,τι έσπειρες. Αποθήκευσε το σπόρο της ζωής — θα τον χρειαστείς. Η Κόρη θα δώσει τον πλούτο της ανάγκης.

🎥 Οι ιέρειες κινούνται κυκλικά γύρω τους· με κάθε βήμα σκορπίζουν σπόρους στο χώμα. Ο ήχος μοιάζει με βροχή. Καθώς κινούνται, ψάλλουν με ρυθμό αναπνοής.

🪔 Ύμνος Ιερειών:

Σπέρμα· χώμα· μυστήριο. Ρίζα· βλαστός· άνοδος. Η νύχτα φέρνει την ημέρα· ο θάνατος κρύβει τη ζωή. Η Κόρη θα δει ξανά τη μητέρα, η Μητέρα Γη θα χαμογελά μέσα από τα λουλούδια.

📜 Στάδιο 3ο — Ιερογαμία.

🎥 Σχηματίζεται κύκλος από στάχυα. Η Διοτίμα στέκεται στη μία πλευρά, ο Δημοφώντας στην άλλη. Σηκώνουν τα χέρια στον νυχτερινό ουρανό, κάτω από το φως του φεγγαριού και των άστρων· μετά τα ενώνουν. Οι ιέρειες χορεύουν τον κυκλικό χορό των άστρων και των εποχών γύρω από το ζευγάρι των Ιεροφαντών.

📌 Δημοφώντας:

Μέσα μου ακούω την καρδιά· χτυπά στον ρυθμό των άστρων, των εποχών, στον κύκλο του φεγγαριού. Είμαι γέφυρα: χώμα και ουρανός, σώμα και πνεύμα. Μα πες μου, Διοτίμα, πώς να αγαπώ τη φύση;

📌 Διοτίμα:

Ν’ αγαπάς τη φύση όπως αγαπάς ένα αγαπημένο πρόσωπο. Όχι για ό,τι σου δίνει, αλλά για το πώς σε καλεί να γίνεις. Τότε κάθε άγγιγμα γίνεται τελετή, κάθε βήμα δέηση, κάθε σιωπή προσευχή.

🎥 Φεγγαρόφως χύνεται από ψηλά. Οι ιέρειες ψάλλουν σε αργό ρυθμό, αγγίζοντας γη και ουρανό με ανοιχτές παλάμες.

🪔 Ύμνος Ιερειών Δήμητρας:

Γη και ουρανός· σπέρμα και μήτρα· άνθρωπος και φύση· πνεύμα και σώμα. Ένα γίνονται, ένα ζεί· Ιερογαμία, ανάσα της ζωής.

📜 Στάδιο 4ο — Αναγέννηση.

🎥 Ο Δημοφώντας σηκώνει το κηρύκειο ραβδί προς το φως· η Διοτίμα κρατά στάχυα και τα υψώνει. Οι ιέρειες στέκονται όρθιες σε κύκλο, πλέκουν τις παλάμες σχηματίζοντας έναν κύκλο, περικυκλώνοντας το ζευγάρι. Οι δεμένες παλάμες κινούνται ρυθμικά πάνω-κάτω, ακούγεται η φράση: «Υε-Κυε» (Βρέχε-Καρποφόρησε).

📌 Δημοφώντας:

Τώρα όλα ενώνονται μέσα μου. Το παρελθόν και το μέλλον συναντιούνται στο παρόν που αναπνέει. Η νύχτα θεμελιώνεται με φως· η ρίζα μου γίνεται φωνή· κι εγώ δεν φοβάμαι πια.

📌 Διοτίμα:

Όπως η Περσεφόνη αναδύεται από το σκοτάδι, κι η Δήμητρα γεμίζει τη γη με στάχυα, έτσι κι εσύ γίνεσαι μάρτυρας του κύκλου, της ζωής της αμετακίνητης ανάγκης. Μέσα στο θάνατο κρύβεται η ζωή, μέσα στη σιωπή η προσευχή, μέσα στον άνθρωπο η αιωνιότητα.

🎥 Οι ιέρειες κινούνται αντικριστά, σχηματίζοντας σπείρα που αγκαλιάζει το ζευγάρι. Καθώς ενώνονται στον κύκλο, ο ύμνος κορυφώνεται.

📌 Ύμνος Ιερειών:

Ενδον σκάπτε, πάντα είσω· φως στο σκοτάδι.  Ένδον σκάπτε· σχισμή στο θάνατο. Ένδον σκάπτε· η ψυχή γίνεται αιώνια. Πνεύμα και Γη, Ήλιος και Σελήνη, Άρρενας και Θήλυ, Ιερογαμία· Ιερογαμία· Ζωή! Εν το παν! 

✨ Φως πλημμυρίζει το χώρο· απόλυτη σιωπή. Θα γεννηθεί το ιερό παιδί, ο μυστικός Ιάκχος.

Η ψυχή δεν μαθαίνεται, βιώνεται. Ο λόγος δεν ακούγεται με τα αυτιά, γίνεται εμπειρία, μακριά από τους βεβήλους. Το μυστικό όραμα μένει ανείπωτο. 🙏

Το τεθερισμένο στάχυ των Ελευσινίων.

 

Τι και εάν τα αρχαία μυστήρια της θεάς και της κόρης, σίγησαν πριν από χιλιάδες χρόνια. Τι και εάν το θερισμένο στάχυ δεν επιδεικνύεται πια στους μύστες, αλλά στις οθόνες των χρηματιστηριακών αγορών;

Εχθές είδα και φωτογράφισα άγρια στάχυα να φυτρώνουν επάνω στα ερείπια μίας από τις κολώνες που κάποτε στέγαζαν το τελεστήριο της Ελευσίνος,  ώστε να μας θυμίζουν πως  η γονιμοποιός και εξελικτική δύναμη  της φύσης είναι πανταχού παρούσα, ακολουθώντας αέναα τον εποχικό και βλαστικό κύκλο, ανεξαρτήτως από τις ανθρώπινες πεποιθήσεις και προσδοκίες..

Η συντήρηση/διαχείριση της φωτιάς, και η καλλιέργεια της γης, ήταν τα πρώτα στοιχεία πολιτισμού του ανθρώπου.  Για αυτό τον λόγο το στάχυ μαζί και η δάδα αποτελούσαν τα σύμβολα των Ελευσινίων.  

Tο ιερό στάχυ, θεριζόταν κάθε χρόνο από την ιέρεια ή από κάποιο θεράποντα του ιερού τελετουργικά από το ιερό χωράφι της θεάς και φυλασσόταν στο ιερό. Eπιδεικνυόταν από τον Ιεροφάντη σε καταληκτική τελετή των Ελευσίνιων Μυστηρίων.

Η  Δήμητρα  συμβόλιζε την καλλιεργημένη γη. Αυτή η συνέχεια της Μεγάλης μητέρας, παρείχε τον δώρο της καλλιέργειας της Γης. Έφερε στο φως δια της κόρης Περσεφόνης το δώρο του πολύτιμου και μυστικού καρπού, του θερισμένου σταχιού. 

Ένας σπόρος που ,  κρυβόταν άφατος για ένα  ορισμένο διάστημα, μέσα στα σκοτεινά σπλάχνα της, στο βασίλειο του «Αίδιου» Άδη. Για αυτό η λατρεία της ήταν ταυτόχρονα και ειδυλλιακή και μυστηριακή.

Το ένα αγαθό της Δήμητρας στους ανθρώπους ήταν ο «πολιτισμός» της καλλιέργειας της γης, και το άλλο η μύηση των Ελλήνων σε μια ανώτερη πνευματική εμπειρία, στο γεγονός του αέναου κύκλου της γέννησης του θανάτου, και της αναγέννησης, δηλαδή στα «Ελευσίνια Μυστήρια».

Το θερισμένο στάχυ ενσάρκωνε την αφθονία του σίτου, της πιο πολύτιμης για τη ζωή τροφής. Πέρα όμως από την ελπίδα για την εξασφάλιση της τροφής, σε συμβολικό επίπεδο,  και κατ΄ αντιστοιχία της περιοδικής ανάπτυξης του βλαστικού σπόρου, έδινε την ελπίδα για την  αθανασία και της ανθρώπινης ψυχής.

Όπως ο σπόρος αναπτύσσεται, ανθίζει, πεθαίνει, αλλά επανεμφανίζεται μέσα από την μήτρα της Γης, έτσι και για τη ψυχή του μυημένου  δίνεται η υπόσχεση της αναγέννησης. Τα μυστήρια αποβλέπουν στη σωτηρία και στη μακάρια αθανασία των μυημένων.

Όπως πιστοποιεί ο Κικέρων (Περί νόμων, Βιβλίο Β΄, 36):  

«Ανάμεσα στους εξαίρετους και πράγματι θεϊκούς θεσμούς που η Αθήνα σας έχει γεννήσει και φέρει στην ανθρωπότητα, καμία κατά τη γνώμη μου, δεν είναι καλύτερη από αυτά τα Μυστήρια. Γιατί μέσω αυτών αποβάλαμε το βάρβαρο και άγριο τρόπο ζωής και μορφωθήκαμε και εκπολιτιστήκαμε. Και μύησις καθώς αποκαλείται, πράγματι μάθαμε τις απαρχές της ζωής και αποκτήσαμε τη δύναμη όχι μόνο να ζούμε ευτυχισμένοι, αλλά και να πεθαίνουμε με μια καλύτερη ελπίδα».

Βασικός σκοπός των Μυστηρίων είναι η κοινωνία του μύστη με την φύση, με την μήτρα της ζωής, εκεί από όπου όλα προέρχονται και που όλα επιστρέφουν. 

Οι βλαστικές αυτές  λατρευτικές εκδηλώσεις έχουν χαρακτήρα μυθολογικό, δραματουργικό, βιωματικό, με  κυριαρχούσα συγκίνηση, διδασκαλίες και δρώμενα  τα οποία  αποβλέπουν σε μια στενή και προσωπική επαφή με το θείο.

Η μύηση ταυτίζεται με την αποκάλυψη ενός μυστικού, την εισαγωγή στα μυστήρια, τη διδασκαλία των μυστικών τελετών, τα «δεικνυόμενα», τα «δρώμενα», τα «λεγόμενα».  

Στο τελευταίο στάδιο της μύησης, την εποπτεία, όπως λεγόταν στο τυπικό της τελετής, δηλαδή την δυνατότητα να δει κανείς την κοσμική αλήθεια, ο μύστης έφθανε και στην ηθική κάθαρση, στην ανανέωση, τον εξαγνισμό της ψυχής και την αθανασία της ψυχής που προσφέρει ο Ζευς.

Οι μυστηριακές λατρείες περιείχαν αντιλήψεις προσωπικής ένωσης του μυημένου με τους Θεούς, οι οποίοι  θα πρόσφεραν  μετέπειτα στον μυημένο την προστασία και την εύνοια του.

Έτσι ο μύστης αποκτά ένα αίσθημα απόλυτης ασφάλειας και μακαριότητας, που τον κάνει να ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους ανθρώπους». Καθώς και ότι: «η τελετή της μύησης, αποκορύφωμα όλων των τελετουργιών, συντελεί στην ιδιαίτερη μεταμόρφωση του πιστού και στη μετάβασή του σε μια νέα πραγματικότητα».

Η μύηση αποτελεί ιδιαίτερη, προσωπική, ατομική υπόθεση. Κύριο χαρακτηριστικό της Ελευσίνιας μύησης αποτελούσε  η ιδέα του θανάτου και της αναγέννησης. Πεθαίνει το παλιό, ο παλιός εαυτός, και αναγεννιέται σε ένα νέο συνειδησιακό και πνευματικό επίπεδο.

Περί λαμπάδων, ιερού φωτός και μυήσεων στην αρχαία Ελλάδα.

 Κατά την αρχαιότητα, από την Ιερά Πύλη που βρισκόταν στον χώρο του Κεραμεικού διερχόταν λαμπαδηδρομία, η πορεία με αναμμένες λαμπάδες (θύρσους) των Αθηναίων οι οποίοι διέσχιζαν νύχτα το Αιγάλεω μέχρι την Ελευσίνα για την τέλεση των Ελευσινίων Μυστηρίων (μύθος Δήμητρας Περσεφόνης, αναγέννηση φύσεως). Από αυτούς μόνο οι μυημένοι συνέχιζαν μέχρι το Τελεστήριο.

Η «Πομπή των Παναθηναίων» ( λατρεία της θεάς Αθηνάς), ξεκινούσε από το «Πομπείον» (4ος αι. π.Χ.), πλάι στα τείχη του Κεραμεικού, και περνώντας από την αρχαία Αγορά έφθανε στην Ακρόπολη.

                              Πομπείον, Κεραμεικός                                         

Οι λαμπάδες (θυρσοί -λυχνάρια) ήταν και το σύμβολο των Καβείρων. Κατά την τέλεση των Καβειρίων μυστηρίων στην Λήμνο επίσης, πριν από τις τελετές έσβηναν κάθε φωτιά στο νησί, έως ότου έρθει η ιερή φλόγα την Δήλου.

ΟΙ μύησεις γινόταν τη νύχτα, υπό το φως των δαδιών και λυχναριών των μυημένων που παραβρίσκονταν στην τελετή. Πλήθος είναι τα λυχνάρια που βρέθηκαν στις ανασκαφές με εγχάρακτο το γράμμα «Θ» δηλωτικό των Μεγάλων Θεών.

Στα Ασκληπιεία της αρχαιότητας επίσης, οι πυροφόροι έφεραν δάδες. Σε επιγραφές ιαμάτων, καλείται ο πυροφόρος και παις ο των θεών πυρφορών. Οι πυρφόροι ήταν βοηθοί στις ιατρικές εργασίες, οι οποίες λάμβαναν χώρα στα φημισμένα Ασκληπιεία.

Πυροφόρος μουσείο Επιδαύρου

Ο πυροφόρος προσφέρει πολλά αναθήματα στους θεούς, το ίδιο βέβαια και ο ιερεύς πολλές φορές προσφέρει από κοινού μετά από τον ιερέα (Επιδ. επιγρ. 56, 59) και άλλοτε εις το όνομα του ιερέως με αναγραμμένο και το δικό του όνομα για να δηλωθεί η χρονολογία στο ανάθημα. Ο πυροφόρος δεν μπορεί να τελέσει για δεύτερο έτος ή να γίνει ισόβιος.Το αξίωμα του είναι ενιαύσιο και σε μεταγενέστερη περίοδο γίνεται σπουδαίο.

Λόγω της σχέσης του θεού Ασκληπιού με τα μυστήρια στην Ελευσίνα και το ιερό της λατρείας των Ελευσίνιων θεών, κατά την μεταγενέστερη ρωμαϊκή περίοδο, οι ιερείς του Ασκληπιού φέρουν και τίτλους του ιερατικού αξιώματος των ιερέων της Ελευσίνος.

Έτσι ο ιερεύς του Ασκληπιού ονομάζεται και δαδούχος των Ελευσίνιων μυστηρίων, ο δε ιερεύς Διογένης,ο οποίος φέρει και τα περισσότερα αναθήματα, ονομάζεται σε αυτά Δηούς πρόπολος και ταυτόχρονα και ιεροφάντης.

Επανερχόμενος στο «Πομπείον» ο Παυσανίας, ομιλεί περί κτίσματος που χρησίμευε για την προπαρασκευή των πομπών (προφανώς εννοεί την πομπή των Παναθηναίων).

Πολυάριθμα ίχνη από τρύπες πασσάλων, διασκορπισμένα σε μεγάλη ακτίνα εντός του χώρου, αποτελούν σαφείς ενδείξεις ότι πριν από την ανέγερση του κλασσικού Πομπείου κατασκευάζονταν εκεί προσωρινά καταλύματα (σκηνές ή τέντες), που χρησιμοποιήθηκαν ως εγκαταστάσεις για την διοργάνωση της εορτής των Παναθηναίων.

Τα λείψανα που διατηρούνται σήμερα κατά χώρας αποκαθιστούν το Πομπείον ως μακρόστενο κτίριο ορθογώνιας κάτοψης με περίστυλη εσωτερική αυλή, δυτικά και βορείως της οποίας ανοίγονταν εφαπτόμενες με αυτήν συνεχόμενες αίθουσες συμποσίων, και με μνημειακό πρόπυλο στο βόρειο τμήμα της ανατολικής πλευράς του.

Στην περιβαλλόμενη από κίονες αυλή θα μπορούσε να χωρέσει το πλοίο της πομπής των Παναθηναίων, στα ιστία του οποίου αναρτούσαν τον πέπλο της θεάς Αθηνάς, με τον οποίο θα έντυναν το πανάρχαιο λατρευτικό ξόανό της στην Ακρόπολη.

Οι αίθουσες συμποσίων πιθανότατα προορίζονταν για την συνάθροιση των αξιωματούχων της πόλης για την εορταστική συνεστίαση προς τιμήν της Αθηνάς, στην οποία συμμετείχε και ο υπόλοιπος λαός, που συγκεντρωνόταν μάλλον σε γειτονικό χώρο (στην μεγάλη αυλή του Διπύλο.

Εάν κρίνουμε από την ευρύχωρη περίστυλη αυλή και τις επιγραφές εφήβων στην εσωτερική πλευρά της, το Πομπείον πρέπει να λειτούργησε και ως γυμνάσιο για την άθληση των νέων, ίσως ακόμα και ως σιταποθήκη σε περιόδους που παρουσιαζόταν ανάγκη.

Με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, φαίνεται ότι η είσοδος στον χώρο του ήταν ελεύθερη για όλους· αυτό συνάγεται και από την μαρτυρία του Διογένους του Λαέρτιου, ο οποίος μας πληροφορεί ότι στο Πομπείον ήταν στημένος ένας χάλκινος ανδριάντας του Σωκράτους, έργο του Λυσίππου, και ότι εκεί διέτριβε κατά διαστήματα ο φιλόσοφος Διογένης.

Τέλος, ο Πλούταρχος αναφέρει την ύπαρξη μιας τοιχογραφίας, όπου απεικονιζόταν ο ρήτορας Ισοκράτης, μαζί με άλλες τοιχογραφίες κωμωδιογράφων, μεταξύ των οποίων θα συγκαταλεγόταν και ο Μένανδρος, του οποίου το όνομα σώζεται στο εσωτερικό του κτιρίου, δίπλα από την μικρή θύρα.

Με την εισβολή των Ρωμαίων του Σύλλα το 86 π.Χ. το Πομπείον καταστράφηκε, για να αντικατασταθεί, έπειτα από μία μακρά περίοδο ερήμωσης, κατά τον 2ο αι. μ.Χ., μάλλον επί αυτοκράτορος Αντωνίνου Πίου (138-161 μ.Χ.), από ένα νέο ευρύχωρο τρίκλιτο κτίσμα με στοές, το λεγόμενο «κτίριο των αποθηκών».

Το οικοδόμημα αυτό ισοπεδώθηκε κατά την εισβολή των Ερούλων το 267 μ.Χ. Έναν περίπου αιώνα αργότερα, την θέση του πήραν δύο επιμήκεις στοές εμπορικού χαρακτήρα, οι οποίες στέγαζαν καταστήματα και έφεραν αψιδόμορφη πύλη σε σχήμα θριαμβικού τόξου.

Πληροφορίες για το «Πομπείον» αντλήθηκαν από την ιστοσελίδα:

https://archaeologia.eie.gr/ και για τους Πυροφόρους από τον Ορέστης Πυλαρινός