Η Φύση ως Μυσταγωγία: Πορεία προς την Κοσμική Αρμονία μέσω της Αρχαίας Σοφίας.

Μετά από πολυετή περιπλάνηση στα μονοπάτια της φιλοσοφίας, της ιστορίας, της εσωτερικής αναζήτησης και της μυσταγωγίας, και ύστερα από βαθιά συμμετοχή σε κύκλους και ρεύματα που αφιερώθηκαν στην ανάδειξη του αρχέγονου ελληνικού πολιτισμού, οδηγήθηκα σε μια εσωτερική κατάφαση· σε μια αλήθεια που, αν και προσωπική, φανερώνεται ως καθολική:

Ο αρχαίος Eλληνικός πολιτισμός δεν μπορεί να κατανοηθεί πλήρως, αν δεν αποβάλουμε τη σύγχρονη κοσμοθεωρία μας,  και δεν εισέλθουμε σε έναν άλλο τρόπο βίωσης και νοηματοδότησης του κόσμου. Όσο παραμένουμε δέσμιοι της νεωτερικής αντίληψης, της αποξένωσης από το φυσικό περιβάλλον και των τεχνητών ρυθμών ζωής, τόσο η αληθινή ουσία των αρχαίων Ελλήνων μάς διαφεύγει.

Οι αρχαίοι δεν ήταν απλώς κάτοικοι του τόπου· ήταν συγκατοικούντες της Φύσης. Βίωναν τον κόσμο όχι ως εξωτερικό αντικείμενο προς εκμετάλλευση, αλλά ως ζώσα οντότητα, εμποτισμένη με νόημα, συνείδηση και θεϊκή παρουσία. Η Θρησκεία τους, γηγενής και εμψυχωμένη από τα στοιχεία, αναδυόταν από το ίδιο το χώμα, το νερό, τον άνεμο και το φως του ήλιου. Η Κοσμοθεωρία τους θεμελιωνόταν σε αρχές όπως η Δίκη (η θεϊκή Δικαιοσύνη), το Μέτρο, η Τάξη, η Αρμονία—έννοιες όχι απλώς ηθικές, αλλά οντολογικές.

Για να κατανοήσει κανείς τον κόσμο αυτό πρέπει να τον παρατηρήσει να τον γνωρίσει εκ των έσω. Πως όμως, να κατανοήσεις  κάτι που δεν βιώνεις; Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει αποκοπεί από τη Φύση και, μαζί της, από την ίδια του την εσώτερη φύση· από εκείνη την εσωτερική φλόγα που σιγοκαίει στον πυρήνα της ύπαρξής του—τον σπινθήρα του Θείου. Ένα κύτταρο του Όλου που πάλλεται με τον παλμό του σύμπαντος.

Για τον άνθρωπο της αρχαιότητας, και κυρίως για τον Έλληνα, η Φύση δεν ήταν ένα απλό περιβάλλον· ήταν το Όλον, το ενιαίο πεδίο όπου υλοποιείται η θεϊκή λογική της ζωής. Ένα πεδίο δυναμικής ισορροπίας, όπου τίποτα δεν είναι τυχαίο. Κάθε φύλλο, κάθε άστρο, κάθε κύκλος γέννησης και φθοράς μαρτυρούσε τη μυστική ροή του Κόσμου. Όπως ο σπόρος φέρει μέσα του την προοπτική του άνθους, έτσι και το σύμπαν περιέχει σε κάθε στιγμή του το σπέρμα της μελλοντικής του εκδήλωσης.

Η Σοφία των Ελλήνων υπήρξε βαθύτατα βιωματική. Δεν προήλθε από αφαίρεση, αλλά από ένωση—ένωση με τη Ροή, με τη Φύση, με το Άρρητο. Το παν ήταν έμψυχο. Ο λίθος, το δέντρο, το σύννεφο, όλα φέρουν μέσα τους μια μορφή ύπαρξης, μια κρυμμένη ζωή, ασύλληπτη για τις αισθήσεις, αλλά προσιτή στο νου που έχει εξαγνιστεί από την αλαζονεία του ανθρώπινου εγώ.

Η γνώση του Όλου κατακτάται με συμμετοχή—με την εναρμόνιση του μικρόκοσμου με τον μακρόκοσμο. Ο άνθρωπος, όπως τα κύτταρα ενός σώματος, δεν μπορεί να νοηθεί ανεξάρτητα από το Όλον. Όταν σέβεται τη Φύση, ευλογείται· όταν την αδικεί, αποσυντονίζεται και πληρώνει το τίμημα.

Η επαφή με τη Φύση δεν είναι νεοπαγανιστική μόδα. Είναι μία οικολογική ανάγκη, με προεκτάσεις πνευματικής αφύπνισης. Μέσα στην απλότητα του φυσικού κόσμου, αποκαλύπτονται οι πύλες της αλήθειας. Πύλες που δεν ανοίγουν σε εκείνον που κοιτά με μάτια γεμάτα ιδέες, αλλά σε εκείνον που βλέπει με μάτια άδεια και καρδιά έτοιμη να γεμίσει.

Δεν είναι τυχαίο πως μέσα σε αυτή τη βιωματική σχέση με τη φύση, οι αρχαίοι Έλληνες ανακάλυψαν τους αριθμούς και τις επιστήμες. Οι πρώτες μαθηματικές έννοιες δεν γεννήθηκαν μέσα από θεωρητικά σχήματα, αλλά από την παρατήρηση των κύκλων του κόσμου: της κίνησης των άστρων, των περιόδων της σελήνης, της συμμετρίας των φύλλων, των ρυθμών των κυμάτων, του εναρμονισμένου παλμού της ζωής. Ο Πυθαγόρας δεν "εφεύρε" τον αριθμό· τον αποκάλυψε, ως αντανάκλαση της κοσμικής τάξης, ως τον λογισμό του ίδιου του σύμπαντος. Για τους Έλληνες, οι αριθμοί δεν ήταν αφηρημένα σύμβολα, αλλά μυστικά κλειδιά του σύμπαντος, φορείς νοήματος και ρυθμού.

Μέσα από τη φύση, επίσης, αναδύθηκαν οι επιστήμες: η γεωμετρία, η αστρονομία, η μουσική θεωρία. Όλες τους καρποί της παρατήρησης και της εναρμόνισης με τα φαινόμενα του φυσικού κόσμου. Η επιστήμη δεν ήταν διαχωρισμένη από την πνευματικότητα, αλλά αποτελούσε ιερατική γνώση—γέφυρα ανάμεσα στο αισθητό και το υπεραισθητό.

Αυτό το κοσμοείδωλο αποτυπωνόταν και στον τρόπο που οι Έλληνες διαμόρφωναν τον χώρο. Οι ναοί τους δεν ήταν αυθαίρετα κατασκευάσματα σε επιλεγμένα σημεία του τοπίου· ήταν ευλαβικές πράξεις εναρμόνισης με την πνοή της γης. Χτισμένοι με μαθηματική ακρίβεια και γεωμετρική αρμονία, δεν παραβίαζαν τη φύση, αλλά αναδεικνύονταν από αυτήν, σαν να είχαν αναδυθεί από τα σπλάχνα του τοπίου. Ο Παρθενώνας, για παράδειγμα, δεν επιβλήθηκε στον βράχο της Ακρόπολης· γεννήθηκε μαζί του, ως όραμα που συνέκλινε με τον ορίζοντα.

Τα θέατρα, επίσης, εντάσσονταν στις κοιλάδες και στις πλαγιές, εκμεταλλευόμενα τη φυσική ακουστική των βουνών και τη φυσική καμπυλότητα του εδάφους. Δεν ήταν απλώς χώροι ψυχαγωγίας, αλλά ιερά του λόγου και της κάθαρσης, εναρμονισμένα με το σώμα της φύσης και τις ανάγκες του ανθρώπου.

Ακόμα και οι πόλεις σχεδιάζονταν με βάση την ενότητα της φύσης και του ανθρώπου, όπως αποδεικνύει η Iπποδάμεια πολεοδομία. Ο χώρος ήταν ρυθμισμένος έτσι ώστε να εξυπηρετεί όχι μόνο τη λειτουργικότητα αλλά και την πνευματική ποιότητα της ζωής. Δεν υπήρχε σύγκρουση ανάμεσα στο τεχνητό και το φυσικό—υπήρχε συνεργία.

Γι' αυτό και σήμερα, περιπλανώμενος στα ερείπια αυτών των τόπων, νιώθεις ακόμη τον παλμό τους. Δεν είναι ερείπια—είναι μνήμες ενσαρκωμένες σε λίθο, ορατές αποτυπώσεις ενός κόσμου που ήξερε να ακούει, να συντονίζεται, να σέβεται.

Η αρχαία σοφία δεν είναι κατάλοιπο ενός περασμένου μεγαλείου. Είναι πυξίδα για το σήμερα. Είναι οδοιπόρος που μας δείχνει έναν δρόμο ισορροπίας, αυτογνωσίας και αρμονίας με το Όλον. Σε έναν κόσμο αποσπασματικό, γεμάτο φθορά και ανισορροπία, η επιστροφή στη Φύση δεν είναι φυγή—είναι επιστροφή στον εαυτό. Η ανάμνηση του αληθινού Είναι.

Όταν ο άνθρωπος ζει σε συμφωνία με το Όλον, τότε η ζωή του γίνεται προσφορά. Γίνεται ποίηση. Και η καθημερινότητά του, μια πράξη λατρείας προς την κοσμική Τάξη. Όταν σκέψεις, λόγος και πράξεις συμφωνούν, τότε ο άνθρωπος δεν είναι απλώς μέρος του σύμπαντος. Είναι η αντανάκλασή του. Ο ζωντανός του καθρέφτης.

Η αναζήτηση του Κάλλους—όχι του επιφανειακού, αλλά του βαθύτατου, του συνειδησιακού—είναι το νήμα που ενώνει τον άνθρωπο με το Θείο. Το Κάλλος δεν είναι στο περίβλημα αλλά στην ακτινοβολία της ψυχής. Εκεί όπου το φως της ενόρασης συναντά την πραότητα της καρδιάς.

Ο φυσιολάτρης φιλόσοφος γνωρίζει: η βροχή δεν είναι απλώς νερό, είναι καθαρτήριο άγγιγμα. Το δειλινό δεν είναι απλώς το τέλος της μέρας, είναι μια υπόμνηση θανάτου και αναγέννησης. Το λουλούδι δεν είναι μόνο ομορφιά, είναι σύμβολο μιας εσωτερικής πορείας προς την αποκάλυψη.

Στην αφωνία της φύσης, ανατέλλει η σοφία του Όλου.

Η σοφία και ο κώδικας ηθικής των ιθαγενών Αμερικανών.

 

Ακολουθεί μια πρωτότυπη μορφή διαλόγου ανάμεσα σε έναν υποτιθέμενο δυτικό ανθρωπολόγο και το Μαύρο Ελάφι, θεραπευτή των Σιού Λακότα (υπαρκτό πρόσωπο). Στον δυτικό ανθρωπολόγο έδωσα συμβολικά  και ειρωνικά το όνομα John Wayne 😁!

Τοπίο: Πεδιάδες της Νότιας Ντακότα, αρχές 20ού αιώνα. Ο ήλιος δύει πίσω από τον ορίζοντα, βάφοντας τον ουρανό με πορφυρές αποχρώσεις. Ο ανθρωπολόγος John Wayne , με τετράδιο και γυαλιά, κάθεται αντικριστά με τον Μαύρο Ελάφι, ηλικιωμένο πια αλλά διαυγές βλέμμα, που τρέφει βαθιά γαλήνη, παρά τις κακουχίες και τις ταλαιπωρίες που έχει υποστεί ο λαός του από τους πολιτισμένους εποίκους και κατακτητές της Αμερικής, στο όνομα του πολιτισμού,βκαι της θρησκείας της αγάπης.

John Wayne :

Μαύρο Ελάφι, θα ήθελα  να σε ρωτήσω για κάτι που πάντα με εντυπωσίαζε στον τρόπο ζωής σας. Ποιο είναι το θεμέλιο της ηθικής σας, του τρόπου ζωής σας;

Μαύρο Ελάφι:

Η ζωή μας δεν στηρίζεται σε νόμους γραμμένους με μελάνι πάνω σε χαρτί. Στηρίζεται σε έναν βαθύ σεβασμό προς ό,τι αναπνέει και ό,τι δεν μιλά. Ο κόσμος για εμάς δεν είναι “κτήμα”, αλλά συγγένεια. Ο άνεμος είναι αδελφός. Το νερό είναι μητέρα. Η Γη, για εμάς, είναι το Σώμα του Μεγάλου Μυστηρίου· και το κάθε τι επάνω της, έχει πνεύμα.

John Wayne :

Μιλάτε για κάτι πιο εσωτερικό, πιο βιωματικό, απ’ ό,τι εμείς αποκαλούμε "ηθική". Δεν βασίζεται σε φόβο της τιμωρίας;

Μαύρο Ελάφι:

Όχι. Η τιμωρία, όπως την εννοείτε, ανήκει σε κόσμους όπου το Ένα έχει διαχωριστεί. Εμείς μαθαίνουμε από παιδιά να βλέπουμε τον εαυτό μας ως κρίκο μιας ιερής αλυσίδας. Το παιδί δεν το "διδάσκεις" να σέβεται το ελάφι· μεγαλώνει μέσα στη συνείδηση ότι το ελάφι του χαρίζει τη ζωή του για να τραφεί. Το σέβεται, το ευχαριστεί, το φροντίζει. Εσείςδεν φοβάστε μόνο  την θεϊκή τιμωρία σε αυτή την ζωή,  αλλά και στον θάνατο. Μια τέτοια ζωή δεν αξίζει να την ζεις.

John Wayne :

Ορισμένοι από τους ανθρώπους μας στο παρελθόν αλλά και σήμερα σάς χαρακτήρισαν "άγριους", χωρίς πολιτισμό.

Μαύρο Ελάφι (χαμογελα):

Άγριος είναι αυτός που παίρνει χωρίς να δίνει. Αυτός που σκοτώνει περισσότερα από όσα χρειάζεται. Που δεν κοιτά πίσω όταν κόβει το δέντρο, ούτε ακούει το ποτάμι όταν στερεύει. Ο πολιτισμός σας μας έβλεπε σαν να μη σκεφτόμαστε, μα εμείς δεν σταματούσαμε ποτέ να ακούμε.

John Wayne :

Να ακούτε τι;

Μαύρο Ελάφι:

Τη Σιωπή. Όταν ο άνθρωπος σωπά, τότε μιλά η Γη. Όταν εστιάζεις στην καρδιά, τότε μπορείς να ακούσεις τους προγόνους και τα ζώα και τα σύννεφα. Η σιωπή είναι η πρώτη διδασκαλία μας. Από εκεί γεννιέται η ευγένεια, η εγκράτεια, ο σεβασμός, η προσευχή.

John Wayne :

Και το Μεγάλο Πνεύμα; Είναι ένας  Θεός όπως περίπου τον ξέρουμε και εμείς;

Μαύρο Ελάφι:

Το Μεγάλο Μυστήριο δεν μπορείς να το ονομάσεις. Είναι σε κάθε φύλλο και σε κάθε άνθρωπο. Δεν κατοικεί σε ναούς χτισμένους από πέτρα, αλλά σε φωλιές πουλιών και στις καμπύλες των λόφων. Δεν χρειάζεται πίστη· χρειάζεται παρουσία. Δεν έρχεται να σε σώσει· σου υπενθυμίζει ότι είσαι ήδη ενωμένος με όλα.

John Wayne  (με σκεπτικό βλέμμα):

Ίσως γι' αυτό δεν καταλάβαμε ποτέ τον τρόπο σας. Εμείς ήρθαμε να κατακτήσουμε, να “πολιτισμικοποιήσουμε”, να μεταμορφώσουμε τη φύση αντί να τη σεβαστούμε.

Μαύρο Ελάφι:

Και καταστρέψατε ό,τι δεν σας υπάκουσε. Πιστέψατε πως η αξία μετριέται με γη, με χρυσό, με δύναμη. Μα δεν μπορώ να σας θυμώσω πια. Το πνεύμα σας ήταν πεινασμένο, κι όταν πεινάς ξεχνάς ποιος είσαι. Ίσως κάποτε θυμηθείτε ξανά.

Το Μαύρο Ελάφι σιωπά, σηκώνει το βλέμμα ψηλά, σαν να καλεί την ψυχή του να αφηγηθεί την πιο ιερρή του εμπειρία.

Θα σου εξομολογηθώ ένα όραμα, μου John Wayne.Το ιερό  μου όραμα, κατά  την διάρκεια της ιερής okipa τελετής μύησης μου .

 [...] Ήμουν δεκαεπτά χρονών όταν με κάλεσαν τα Πνεύματα. Ήταν άνοιξη, και το χορτάρι μύριζε ακόμη χιόνι. Νήστεψα τέσσερις ημέρες, ξαπλωμένος πάνω σε τούφες φασκόμηλου. Οι γέροντες μου έδωσαν το καθαρτήριο κάλεσμα:

 "Το πνεύμα σε ζητά, παιδί της πεδιάδας".

Και τότε ήρθε η στιγμή του χορού — όχι του χορού της χαράς, αλλά του Χορού της Προσφοράς. Οι άκρες του στήθους μου τρυπήθηκαν με κόκαλα βίσωνα. Οι γάντζοι μπήκαν βαθιά, μέχρι να νιώσω το αίμα να ζεσταίνει το δέρμα μου. Δεν έβγαλα άχνα. Ήξερα πως δεν ήμουν πια παιδί.

Με ανύψωσαν, John. Όχι με τιμές, αλλά με σχοινιά. Κρεμάστηκα από την οροφή του ιερού tepee, όπως ο ήλιος κρέμεται στον ουρανό. Ο καπνός από την φωτιά και το νερό κάλυπτε όλη την σκηνή. Ο πόνος δεν ήταν πόνος. Ήταν πέρασμα. Και μέσα στο μεδούλι του, είδα άλογα με φτερά, είδα τον Κύκλο να περιστρέφεται, είδα τη Γη να με μιλά και να με μαθαίνει.

Δεν το έκανα για να δείξω δύναμη. Το έκανα για να προσφέρω. Η ζωή μου ανήκε στον λαό μου και στον Μεγάλο Πνεύμα. Το αίμα μου, σαν νερό στην άνυδρη γη, ήταν ευλογία.

Αυτά δεν μπορείς να τα μετρήσεις με το μέτρο του δικού σου πολιτισμού, John. Εσείς βασανίζετε για τιμωρία. Εμείς προσφέρουμε για ενότητα.

John Wayne (σοκαρισμένος):

Μα... Μα αυτό είναι σκληρότητα, δεν είναι; Πώς μπορεί ένα παιδί να υποστεί τέτοια βάσανα και να το αποκαλεί όραμα;

Μαύρο Ελάφι:

Εσείς βλέπετε το σώμα μόνο σαν σάρκα. Εμείς το βλέπουμε σαν πύλη. Μέσα από τον πόνο ξεδιπλώνεται η δύναμη της ψυχής. Το σώμα μπορεί να υποφέρει, αλλά το πνεύμα χορεύει με τα άστρα. Αυτό που ονομάζεις "βασανιστήριο", για μας είναι γέννηση.

Εσείς μαθαίνετε με βιβλία. Εμείς μαθαίνουμε με αίμα, γη, άνεμο και σιωπή.

Τότε λοιπόν John , μετά από τέσσερις ημέρες κλεισμένος και κρεμασμένος στην tepee  μου (σκηνή),  στο ψηλότερο βουνό με σύντροφό την φωτιά και τούς ανέμους, είδα πράγματα που ξεπερνούν κάθε λέξη. Είδα τα πνευματικά σχήματα όλων των πραγμάτων—το σχήμα κάθε μορφής—όπως πρέπει να είναι όταν όλα τα πλάσματα ενωμένα μοιράζονται μία ύπαρξη.

Το στεφάνι του λαού μου ήταν ένα από τα πολλά στεφάνια που έπλεκαν κύκλο, πλατύ σαν φως μέρας και αστεριών. Στο κέντρο αυτού του κύκλου φύτρωνε ένα πανίσχυρο ανθισμένο δέντρο, καταφύγιο για όλα τα παιδιά της μίας Μάνας και του ενός Πατέρα. Και τότε κατάλαβα· το είδα· ήξερα ότι ήταν ιερό.

John Wayne  (συγκλονισμένος):

Αυτό που υπάρχει μέσα σε όλα τα πράγματα…

Μαύρο Ελάφι:

Ναι. Όλα είναι δημιουργήματα του Μεγάλου Πνεύματος. Και Αυτό—το Μεγάλο Πνεύμα—δεν είναι μόνο μέσα στα δέντρα, στα χόρτα, στα ποτάμια, στα βουνά, στα ζώα· αλλά είναι πάνω από όλα τα πράγματα και τους ανθρώπους.

Όταν το κατανοήσεις βαθιά στην καρδιά σου—όχι με το νου, αλλά με όλη την ύπαρξη—τότε θα σεβαστείς, θα αγαπήσεις και θα ζήσεις όπως Εκείνο θέλει..[*]

📜 Σχόλιο:

Ο Ευρωπαϊκός ορθολογισμός και η αποικιοκρατική κοσμοαντίληψη αντιμετώπισαν τους αυτόχθονες λαούς της Αμερικής ως “κατώτερους”, ελλείψει γραπτής γλώσσας, θεσμών εξουσίας και Χριστιανικής πίστης. Η αδυναμία κατανόησης ενός κόσμου θεμελιωμένου στη σχέση, στην πνευματική ενότητα με το φυσικό περιβάλλον και στη σιωπή που διηγείται τα μυστικά του σύμπαντος, οδήγησε σε ένα πολιτισμικό έγκλημα: την εξόντωση λαών που πολέμησαν με ευγνωμοσύνη και όραμα και όχι με ξίφη. Ο “πολιτισμός” αποκάλυψε την πνευματική του κενότητα, ενώ η “άγρια” σοφία των ιθαγενών παρέμεινε φωτεινό μονοπάτι για όποιον έχει μάτια να δει.

📌 Παραπομπή:

Black Elk, Μαύρο Ελάφι θεραπευτής Ινδιάνος Σιού Λακότα  (1863 – 1950). Βασισμένο στο βιβλίο «Η ιερή πίπα των Ινδιάνων», όπου ο Black Elk,  περιγράφει τις επτά τελετουργίες της φυλής Ογκλάλα των Σιου», εκδόσεις Κέδρος.

Το ταξίδι των φυτών από την θάλασσα στην στεριά.

Ως γνωστόν, η ζωή προήλθε από την θάλασσα. Ως γνωστόν επίσης, τα φυτά διαθέτουν τον μόνο πρόσφορο τρόπο που υπάρχει στον πλανήτη μας όσον αφορά την εκμετάλλευση μιας πρακτικά ανεξάντλητης, εξωγήινης ενεργειακής πηγής, και η διαδικασία που επελέγη γι’ αυτή την επιτυχή εκμετάλλευση, δηλαδή η φωτοσύνθεση, καθόρισε σε μεγάλο βαθμό το κλίμα, τη σύσταση της γήινης ατμόσφαιρας, τον κύκλο του άνθρακα, τον υδρολογικό κύκλο, την παραγωγή τροφής και πολλά άλλα. Η φωτοσύνθεση διαμόρφωσε την Ιστορία και την Εξέλιξη της ζωής σε βαθμό που μόλις τις τελευταίες δεκαετίες αρχίσαμε να κατανοούμε. Τα φυτά αναφέρονται ως οργανισμοί-κλειδί για την εξέλιξη και τη συνέχιση της ζωής στον πλανήτη γη. Και αυτό, γιατί όλοι οι οργανισμοί για να επιβιώσουν καταναλώνουν ενέργεια που προέρχεται από τη διάσπαση των οργανικών ενώσεων, οι οποίες παράγονται από τα φυτά με τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης. Έτσι στα φυτά, που είναι ο πρώτος κρίκος στην τροφική αλυσίδα ή η βάση στην τροφική πυραμίδα, βασίζεται η επιβίωση των άλλων οργανισμών και συνεπώς χωρίς την ύπαρξη των φυτών δεν θα υπήρχαν ούτε τα ζώα. 

Η αξία τους όμως, δεν προκύπτει μόνο από τη χρήση τους από τον άνθρωπο (π.χ. διατροφή, φαρμακευτική) ή τους άλλους οργανισμούς. Οι φυτικοί οργανισμοί επηρεάζουν και διαμορφώνουν την οικολογική ισορροπία στον πλανήτη μας.  Η ζωή εμφανίζεται στη γη πριν από 4 περίπου δισεκατοµµύρια χρόνια ενώ τα πρώτα φυτά εμφανίζονται στη στεριά πριν από περίπου 400 εκατομμύρια χρόνια.  Το πέρασμα από το νερό στην ξηρά αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά στάδια στην εξέλιξη των φυτικών οργανισμών, αλλά και της ζωής γενικότερα. Βασικές προϋποθέσεις για να γίνει αυτό ήταν: 

1. να δημιουργηθούν παράκτιες περιοχές με εμφανή την παρουσία εδάφους, το οποίο προέκυψε από την αποσάθρωση βραχωδών εκτάσεων,

2. οι κατάλληλες ατμοσφαιρικές και κλιματικές συνθήκες, οι οποίες δημιουργήθηκαν σταδιακά, από τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα των αερόβιων κυανοβακτηρίων και των φυκών, οπότε αυξήθηκε το ποσοστό συγκέντρωσης του οξυγόνου στην ατμόσφαιρα ενώ αντίθετα μειώθηκε το διοξείδιο του άνθρακα. 

Τα πρώτα φύκη εμφανίστηκαν πριν από 1,2 δισεκατομμύρια έτη ενώ τα χλωροφύκη, από τα οποία προέρχονται τα φυτά, εμφανίστηκαν πριν από 800 εκατομμύρια χρόνια. Μία κατηγορία φυτών που αναπτύχθηκαν σε υγρά περιβάλλοντα είναι τα βρύα.Κατά τη μακροχρόνια εξελικτική τους πορεία, τα φυτά απέκτησαν τα απαραίτητα δομικά χαρακτηριστικά και τελειοποίησαν τις λειτουργίες που ήταν απαραίτητες, ώστε να προσαρμοστούν στο νέο χερσαίο περιβάλλον και να επιβιώσουν. 

Τα φυτά πέρασαν από το νερό στη στεριά μέσα από μια σειρά εξελικτικών σταδίων, κατά τα οποία ανέπτυξαν μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά, που εξασφάλιζαν την αναπαραγωγή και την επιβίωση τους.  Τα φυτά έπρεπε να αναπτύξουν καινοτομίες, απαραίτητες για την επιβίωσή τους στο χερσαίο περιβάλλον, όπου σίγουρα υπήρχε λιγότερο νερό και υγρασία. Και αυτό γιατί τα φύκη, από τα οποία προήλθαν τα φυτά, ζουν σε ένα υδάτινο περιβάλλον, όπου δεν κινδυνεύουν από αφυδάτωση, εξασφαλίζουν από αυτό τα θρεπτικά στοιχεία που χρειάζονται και η αναπαραγωγή τους γίνεται σε αυτό το υγρό περιβάλλον. 

Τα πρώτα φυτά στη στεριά αναπτύσσονται περίπου πριν από 445-420 εκ. έτη. Ένα από τα πρώτα φυτά που εμφανίζεται στο Αν. Σιλούριο είναι το φυτό Cooksonia, χωρίς φύλλα και πραγματικές ρίζες. Κατά τη διάρκεια του Δεβονίου κυριαρχούν τα ψιλόφυτα, τα οποία θεωρούνται πρόγονοι των υπόλοιπων πτεριδόφυτων και τα οποία εξαφανίστηκαν στο τέλος αυτής της γεωλογικής περιόδου. Κατά το Λιθανθρακοφόρο αναπτύσσονται τα πρώτα εκτεταμένα δάση, με πολύ πλούσια χλωρίδα.

Όλοι οι οργανισμοί που αναπτύσσονται στον πλανήτη μας βρίσκονται σε μια στενή και διαρκή αλληλεξάρτηση, τόσο μεταξύ τους όσο και με τους αβιοτικούς παράγοντες (π.χ. νερό, έδαφος). Η ποικιλία της ζωής υποστηρίζει βασικές λειτουργίες, που συμβάλλουν στην υγιή ανάπτυξη των πληθυσμών και οικοσυστημάτων καθώς και στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας στη γη. Η βιοποικιλότητα αποτελεί την έκφραση της ποικιλίας της ζωής και αντιπροσωπεύει το φυσικό πλούτο και τη φυσική κληρονομιά του πλανήτη μας. Κάθε οργανισμός παίζει μοναδικό και σπουδαίο ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας του περιβάλλοντος. 

Έτσι κάθε αλλαγή που μπορεί να τον επηρεάσει, προκαλεί διάφορες επιπτώσεις και αλυσιδωτές αντιδράσεις, από την εξαφάνιση διαφόρων ειδών ως και την πλήρη κατάρρευση του ίδιου του οικοσυστήματος. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας έχει ανεκτίμητη και πολυδιάστατη σημασία, όχι μόνο για τον άνθρωπο, αλλά και για τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη. Συγκεκριμένα η διατήρηση της βιοποικιλότητας έχει οικολογική, οικονομική, αισθητική και ηθική αξία. 

Πηγή:  “Το ταξίδι των φυτών στο γεωλογικό χρόνο μέσα από εκπαιδευτικές δραστηριότητες”, Κόντου Βασιλική Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος.

Φυσιολατρία και ανθρωπισμός στην αρχαία Ελληνική θρησκεία.

 

Η αρχαία Ελληνική θρησκεία είναι φυσιολατρική. Η Γαία αποτελεί την πρώτη θεότητα, και αποτελεί την μήτρα καταγωγής, ζωοδότη και συντηρητή της ζωής, όλης της βιόσφαιρας. Ως μητέρα όλων των υπάρξεων είναι γένους θηλυκού, καθώς ο άνθρωπος την ταύτισε με μία γυναικεία ύπαρξη, την μεγάλη μητέρα.

Το σύμπαν στην συνείδηση του αρχαίου Έλληνα, αποτελεί ένα αέναο, αυτοσυντηρουμένο και αυτοεξελισσόμενο  έμβιο  οργανισμό Ον όπου τα πάντα έχουν μια συνάφεια και μία σύνδεση μεταξύ τους.Η σύνδεση αυτή αποτυπώνεται υπέροχα στο επόμενο απόσπασμα του Στωικούς αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου (εις αυτόν):

" Σκέψου διαρκώς το σύμπαν ως ένα ενιαίο ζωντανό ον, που αποτελείται από μια ενιαία ουσία και μια ενιαία ψυχή- και πώς όλα τα πράγματα πηγάζουν από την ενιαία αντίληψη αυτού του όντος, του σύμπαντος. Και πώς το σύμπαν ολοκληρώνει όλα τα πράγματα μέσω ενός ενιαίου παλμού. Και πώς όλα τα πράγματα στον κόσμο και στο σύμπαν συνεργάζονται για να προκαλέσουν όλα όσα γεννιούνται, και πόσο περίπλοκο και πυκνά υφασμένο είναι το ύφασμα που σχηματίζεται από την συνύφανση  τους".

Οι φυσικές δυνάμεις προσωποποιούνται με ανθρωπομορφικά  χαρακτηριστικά, καθώς ο Έλληνας προσπαθεί μέσα από τις περιορισμένες αισθήσεις του και τις αντιληπτικές του δυνατότητες, να κατανοήσει το σύμπαν. 

Η άποψη αυτή εκφράζεται στο γνωστό ρητό του Πρωταγόρα: 

"πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος". 

Τα χρήματα στη φράση του Πρωταγόρα, δεν σημαίνουν τις νομισματικές αξίες, αλλά, γενικά, τις ποιότητες, τις πεποιθήσεις, τις αρχές, την εσωτερική συγκρότηση με άλλα λόγια, και την ικανότητα κάθε ανθρώπου, χωριστά, να αντιλαμβάνεται με το δικό του τρόπο αυτό που είναι κοινό, μόνο κατ΄ όνομα, για όλους τους ανθρώπους.

Ο αρχαίος  Έλληνας κατανοεί πως ο ίδιος (ο άνθρωπος) αποτελεί μέτρο της αλήθειας και της γνώσης και γι' αυτό κάθε υποκειμενική άποψη για κάποιο θέμα έχει την άξια της.  

Έλλείψη επιστημονικών δεδομένων χειρίζεται τις συμπαντικές δυνάμεις διαισθητικά η ενορατική δίνοντας τους την μορφή που αποτελεί κορωνίδα της νόησης στον πλανήτη, τον άνθρωπο ο οποίος μαζί με την φύση αποτελεί τον μέγα μεγαποιητή του φυσικού περιβάλλοντος.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι Θεοί του Έλληνα λαμβάνουν ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά, καθώς ο Έλληνας προσπαθεί να συσχετίσει τόσο την έλλειψη κατανόησης του, όσο και την συσχέτιση της δικής του ζωής με το σύνολο του σύμπαντος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι απεικόνιση των Νυμφών οι οποίες ως κόρες της Γαίας είναι γένους θηλυκού, καθώς σχετίζονται με την ομορφιά της φύσεως, αλλά με δυνάμεις της Γης που αναπτύσσουν την ζωή.

Τόπος δράσης τους είναι στις κρήνες, τα ποτάμια (Ναϊάδες), την θάλασσα (Νηρηίδες),  στην πρωινή  δροσιά, την βροχή (Υάδες), αλλά και στο βλαστικό βασίλειο, τόσο στα δέντρα όσο και τα δάση (Δρυάδες ή Αμαδρυάδες). 

Ήταν αιθαίριες υπάρξεις,  η χαρά της ζωής που χορεύουν με τις μούσες και τον Πάνα. Οι πρόγονοι μας φαντάζονταν να στροβιλίζονται στα δροσερά νέφη υδρατμών των πηγών ή των ποταμών, σχηματίζοντας  μικρά ουράνια τόξα.

Για αυτό σχετίζονταν κυρίως με το υγρό στοιχείο (και όχι μόνο), καθώς το νερό διαδραματίζει  καταλυτικό ρόλο στην ανάπτυξη των μορφών της ζωής.  

Χωρίς το νερό αυτό ούτε βλάστηση, ούτε γονιμότητα υπάρχει. Μέσω λοιπόν της ζωογόνου δύναμης του νερού οι Νύμφες εξαπλώθηκαν στα βουνά και στα δάση και συνδέθηκαν με την βλάστηση. 

Ακόμη και σήμερα όταν βρισκόμαστε δίπλα από πηγές με τρεχούμενο νερό, υπάρχει μία σωματική ψυχική και πνευματική, αναζωογόνηση καθώς όχι μόνο υπάρχει ενέργεια λόγω της κίνησης του υγρού στοιχείου, αλλά διότι ο χώρος πέριξ των πηγών σφύζει από ζωή, ενώ οι αισθήσεις πλημυρίζουν από τα αρώματα και τα χρώματα που μεγιστοποιούνται από την υγρασία.

Αν υπάρχουν κάποια μέρη όπου μπορείς να αισθανθείς την ενέργεια της φύσης να διεγείρει κάθε σου κύτταρο, σίγουρα μία πηγή, ένα ποτάμι, ένας καταρράκτης ή ένα δάσος  αποτελούν μία εξαιρετική επιλογή.