Η παρατήρηση της πανίδας και της χλωρίδας της Ελλάδας δεν αποτελεί απλώς μια αισθητική εμπειρία, δημιουργεί ένα κοσμικό και θρησκευτικό συναίσθημα που συγκλονίζει την ψυχή και την οδηγεί στην ποίηση, στον συμβολισμό και στην αλληγορία, άρα στον κόσμο των αρχαίων Eλληνικών μύθων. Κάθε θυμάρι που αρωματίζει το Eλληνικό τοπίο, κάθε ελιά που ριζώνει σε πετρώδες έδαφος, κάθε κυπαρίσσι που υψώνεται προς τον ουρανό, μοιάζει να ψιθυρίζει μια μυστική αφήγηση για τη σχέση του ανθρώπου με το σύμπαν ολόκληρο.
Οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν τον άνθρωπο ως αναπόσπαστο μέρος της φύσης. Ο ρόλος του δεν ήταν να την κατακτά αλλά να την κατανοεί, να αφουγκράζεται τους ρυθμούς της και να εναρμονίζεται με αυτούς. Η φύση δεν ήταν μόνο η τροφός όλων των έμβιων όντων, αλλά και πεδίο μύησης, ένας ζωντανός οργανισμός που διαπερνάται από ψυχή και λόγο.
🍂 «Χλωρίς» ονομαζόταν η θεά της βλάστησης, προσωποποίηση της αέναης αναγέννησης της φύσης. Το έργο της ήταν δύσκολο και ιερό.
🌼 Βοηθοί της ήταν οι Ώρες, κόρες της Θέμιδας και του Δία, ακόλουθοι του Ηλίου, που ρύθμιζαν τις τέσσερις εποχές και διασφάλιζαν την ομαλή ανάπτυξη της βλάστησης.
💦 Ο Ζέφυρος, η γλυκιά πνοή του δυτικού ανέμου, έφερνε την ανοιξιάτικη βροχή, αφυπνίζοντας τη γη από τον χειμερινό της λήθαργο.
🌊 Οι Ωκεανίδες, νύμφες των υδάτων, προστάτευαν τις πηγές και τα ρυάκια, ενώ οι Δρυάδες και οι Αμαδρυάδες φρόντιζαν τα δάση, κατοικώντας μυστικά μέσα στους κορμούς των δέντρων.
⛈️ Ο Δίας, με τις βροντές και τις αστραπές του, πότιζε τη γη και υπενθύμιζε τη δύναμη του ουράνιου στοιχείου.
🏹 Η Άρτεμης, προστάτιδα της άγριας φύσης, δρόσιζε τα φυτά με την πάχνη της νύχτας, ενώ ο αδελφός της, ο Απόλλωνας, χάριζε το φως του ήλιου, απαραίτητο για τη βλάστηση.
🌳 Η Δήμητρα, μητέρα της γεωργίας, εξασφάλιζε το ωρίμασμα των καρπών, και ο ετήσιος κύκλος της βλάστησης, γέννηση, άνθηση, μαρασμός και αναγέννηση, ερμηνευόταν ως ιερό δράμα, αντανάκλαση της αρμονίας και της δικαιοσύνης του κόσμου.
🌿 Ο Διόνυσος ο Δενδρίτης, θεός της αμπέλου και της ζωτικής ορμής, χάριζε στα φυτά τους χυμούς της ανάπτυξης και τη μυστική δύναμη της αναγέννησης.
🍁 Ο Πλούτων, ο αόρατος άρχοντας του κάτω κόσμου, φύλαγε στα υπόγεια βάθη τον πλούτο των σπόρων και της γονιμότητας, υπενθυμίζοντας ότι κάθε βλάστηση γεννιέται από το σκοτάδι της γης και επιστρέφει σε αυτό.
Παράλληλα, η φαρμακευτική γνώση των αρχαίων για τα φυτά ήταν εντυπωσιακή. Πάνω από χίλια είδη είχαν καταγραφεί και περιγραφεί από φιλοσόφους και συγγραφείς όπως ο Αριστοτέλης, ο Ιπποκράτης, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ο Ηρόδοτος, ο Θεόκριτος και ο Όμηρος. Στα έργα τους τα φυτά δεν εμφανίζονται μόνο ως θεραπευτικά ή διατροφικά στοιχεία, αλλά και ως φορείς συμβολισμών, η δάφνη της νίκης, η μυρτιά του έρωτα, το στάχυ της γονιμότητας, η ελιά της ειρήνης και της σοφίας.
Η φυσιολατρική αυτή αντίληψη κορυφώνεται φιλοσοφικά στη σκέψη του Πλωτίνος. Στις Εννεάδες του περιγράφει έναν κόσμο εμψυχωμένο και ενιαίο, όπου η ψυχή διαπερνά τα πάντα χωρίς να διαιρείται. Στην Εννεάδα IV, 3, 9 αναφέρει ότι η ψυχή είναι παρούσα παντού και ταυτόχρονα δεν περιορίζεται σε κανένα συγκεκριμένο σημείο, δεν διαμερίζεται ούτε τεμαχίζεται, αλλά βρίσκεται ολόκληρη παντού. Δηλαδή, η ψυχή διαπερνά ολόκληρο το σύμπαν χωρίς να χωρίζεται σε κομμάτια, παραμένοντας ενιαία και αποτελώντας τη ζωοποιό και συνεκτική δύναμη του κόσμου.
Στην Εννεάδα III, 8, 4, στο περίφημο χωρίο για τη φύση ως σιωπηλή θεωρία, γράφει ότι η φύση είναι μια σιωπηλή θεωρία και ότι από τη θεωρία προέρχεται η γένεση και το ίδιο το γινόμενο είναι επίσης θεωρία. Με άλλα λόγια, η φύση δεν είναι μια άλογη και μηχανική δύναμη, αλλά μια εσωτερική νοητική ενέργεια. Ο κόσμος γεννιέται ως αποτέλεσμα εσωτερικής πνευματικής πληρότητας. Η φύση δημιουργεί επειδή νοεί, και νοεί επειδή μετέχει στην ανώτατη αρχή της πραγματικότητας.
Τέλος, στην Εννεάδα VI, 9, 5, αναφερόμενος στο Εν, επισημαίνει ότι είναι παντού παρόν και δεν περικλείεται πουθενά. Δηλαδή, το Εν δεν περιορίζεται από τίποτε, δεν περιέχεται σε κανέναν τόπο, αλλά ταυτόχρονα είναι παρόν σε όλα τα όντα ως η βαθύτερη πηγή της ύπαρξής τους.
Μέσα από αυτά τα χωρία γίνεται σαφές ότι για τον Πλωτίνο ο κόσμος δεν είναι ένα άψυχο σύνολο υλικών στοιχείων, αλλά μια ζωντανή ενότητα διαποτισμένη από ψυχή και νόηση. Η φύση, επομένως, δεν είναι απλώς περιβάλλον, αλλά φανέρωση της ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα, μια αδιάκοπη μυστική διαδικασία όπου το ορατό εκφράζει και αποκαλύπτει το αόρατο.
Έτσι, η φύση δεν είναι άψυχη ύλη αλλά έκφραση πνευματικής αρχής. Το ορατό φανερώνει το αόρατο και η πολλαπλότητα ριζώνει σε μια βαθύτερη ενότητα. H Eλληνική χλωρίδα δεν αποτελεί μόνο βιολογικό πλούτο αλλά πνευματικό τοπίο. Είναι ένας ζωντανός ναός όπου το φως, το νερό, ο άνεμος και η γη συνυφαίνονται σε μια αέναη μυσταγωγία, μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος, όπως το δέντρο, αντλεί τη δύναμή του από τις ρίζες του και υψώνεται προς το φως αναζητώντας το Εν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου