Σύμφωνα με τον Ρωμαίο συγγραφέα Απουλήιο, ο οποίος μας παρέδωσε τη γνωστότερη και πληρέστερη σωζόμενη αφήγηση του μύθου του Έρωτα και της Ψυχής, στο έργο του Μεταμορφώσεις (Ο Χρυσός Γάιδαρος), τον 2ο αιώνα μ.Χ., όταν ο Έρωτας πληγώθηκε από το καυτό λάδι που έπεσε επάνω του από τη λυχνία της Ψυχής, εκείνη είχε προσπαθήσει να αντικρίσει το πρόσωπό του, άγνωστο έως τότε σε αυτήν, ενώ εκείνος κοιμόταν. Ο πληγωμένος και απογοητευμένος θεός απομακρύνθηκε.
Ένα φλύαρο και περίεργο πουλί, ένας γλάρος, συνάντησε την Αφροδίτη την ώρα που εκείνη λουζόταν στη θάλασσα. Της αποκάλυψε πως ο γιος της υπέφερε από τον έρωτά του για την Ψυχή. Η θεά εξοργίστηκε, θεωρώντας την κοπέλα αντίζηλό της, και αποφάσισε να την τιμωρήσει.
Πέρα, όμως, από την αφήγηση, ο μύθος ανοίγει έναν δρόμο εσωτερικής αναζήτησης.
Στο πλαίσιο μιας ερμηνευτικής προσέγγισης εμπνευσμένης από την πλατωνική και τη στωική σκέψη, ο Έρωτας θα μπορούσε να συμβολίζει τη δύναμη της έλξης που συνδέει την ψυχή με την ομορφιά, την ύλη και τον αισθητό κόσμο. Η Ψυχή, παρασυρμένη από την επιθυμία να γνωρίσει εκείνον που αγαπά, διαλύει το σκοτάδι της άγνοιας και ανάβει τη λυχνία. Θέλει να δει, να βεβαιωθεί, να κατακτήσει με τη γνώση εκείνο που μέχρι τότε εμπιστευόταν χωρίς να βλέπει. Ωστόσο, το φως που θα μπορούσε να γίνει όργανο αποκάλυψης μετατρέπεται σε αιτία τραυματισμού. Η επιθυμία για απόλυτη βεβαιότητα, όταν δεν συνοδεύεται από ωριμότητα και διάκριση, μπορεί να πληγώσει ακόμη και αυτό που αγαπάμε.
Ο γλάρος, που εμφανίζεται ως αγγελιοφόρος της Αφροδίτης, αναδύεται συμβολικά από τον αχανή κόσμο της θάλασσας, όπου μπορούμε να αναγνωρίσουμε το βάθος του ασυνείδητου και την απεραντοσύνη των συναισθημάτων. Πετά ανάμεσα στο νερό και τον ουρανό, συνδέοντας συμβολικά το βάθος με το ύψος, το συναίσθημα με τη συνείδηση. Φέρνει στην επιφάνεια μια αλήθεια που παρέμενε κρυμμένη, αλλά η αποκάλυψή της δεν οδηγεί αναγκαστικά στη συμφιλίωση. Αντίθετα, μπορεί να ξυπνήσει τη ζήλια, την κτητικότητα και τον φόβο της απώλειας.
Η Αφροδίτη, θεά της ομορφιάς, του έρωτα και της ερωτικής έλξης, μπορεί να συμβολίσει τη μαγνητική δύναμη της φύσης που δημιουργεί δεσμούς ανάμεσα στα όντα. Η ίδια δύναμη που γεννά την ομορφιά, την επιθυμία και τη χαρά της συνάντησης μπορεί, όταν μετατρέπεται σε προσκόλληση, να οδηγήσει στην εξάρτηση και στην οδύνη. Η ομορφιά δεν είναι από μόνη της δεσμά. Δεσμά γίνεται όταν η επιθυμία μετατρέπεται σε ανάγκη κατοχής και η αγάπη συγχέεται με τον φόβο ότι θα χάσουμε εκείνον ή εκείνο που αγαπάμε.
Σε ένα βαθύτερο, μυθαγωγικό επίπεδο, η περιπέτεια της Ψυχής μπορεί να διαβαστεί ως η πορεία της ανθρώπινης συνείδησης μέσα στον κόσμο της ύλης και των παθών. Η ψυχή, γοητευμένη από τις μορφές, τις αισθήσεις και τις απολαύσεις, κινδυνεύει να λησμονήσει την πνευματική της καταγωγή, όπως συμβαίνει και στον μύθο του Νάρκισσου, ο οποίος αιχμαλωτίζεται από την εικόνα του και αδυνατεί να υπερβεί το είδωλό του. Και στις δύο περιπτώσεις αναδύεται το ερώτημα της αυτογνωσίας: μπορούμε άραγε να διακρίνουμε την αλήθεια πέρα από την εικόνα που μας γοητεύει;
Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να απορρίψουμε τον κόσμο για να ελευθερωθούμε από τα δεσμά του. Χρειάζεται να τον γνωρίσουμε χωρίς να αιχμαλωτιστούμε από αυτόν, να αγαπήσουμε χωρίς να κατέχουμε και να επιθυμούμε χωρίς να υποδουλωνόμαστε. Η εσωτερική ελευθερία δεν προϋποθέτει την άρνηση της ομορφιάς, αλλά τη συνειδητή σχέση μαζί της.
Ίσως, τελικά, ο γλάρος να μας υπενθυμίζει πως κάθε κρυμμένη αλήθεια που αναδύεται από τα βάθη της ψυχής μπορεί να γίνει είτε αφορμή αφύπνισης είτε αιτία νέας ταραχής. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι αποκαλύπτεται, αλλά και με ποια συνείδηση υποδεχόμαστε την αποκάλυψη.
Γιατί η αληθινή μύηση δεν βρίσκεται στην απλή αποκάλυψη του προσώπου του Έρωτα, αλλά στη μεταμόρφωση της ίδιας της Ψυχής, ώστε να μπορέσει να αντικρίσει την αγάπη χωρίς να την πληγώνει και να βιώσει την ομορφιά χωρίς να γίνεται δέσμιά της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου