Αφορμής δοθείσης του υπό έκδοσης νέου μυθιστορήματος μου: «Το Μεγάλο Ταξίδι της Μύησης», που ξεκινά από τα Καβείρια της Λήμνου, περνά από τα Μυστήρια της Ελευσίνας και φτάνει στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας των Πτολεμαίων, στο οποίο γίνεται αναφορά στη Λημνία Γη, παραθέτω εδώ τα νεότερα στοιχεία για την αρχαία ιαματική της δράση.
Για περισσότερα από 2.500 χρόνια, ένας κοκκινωπός πηλός από τη Λήμνο, γνωστός ως Λημνία Γη (Terra Lemnia) ή Λημνία Σφραγίς (Terra Sigillata), ήταν το πιο περιζήτητο και ακριβό φάρμακο του αρχαίου και του μεσαιωνικού κόσμου. Έδινε λύση σε δηλητηριάσεις, λοιμώξεις, δυσεντερία, αιμορραγίες και μολυσμένα τραύματα.
Την πιο λεπτομερή περιγραφή της παρασκευής την οφείλουμε στον κορυφαίο ιατρό της αρχαιότητας, τον Γαληνό (2ος αι. μ.Χ.). Ταξίδεψε στη Λήμνο γύρω στο 166 μ.Χ. ειδικά για να παρακολουθήσει την τελετουργία από κοντά και να καταρρίψει τον μύθο, που είχε αναπαραγάγει ο Διοσκουρίδης, ότι ο πηλός ζυμωνόταν με αίμα κατσίκας.
Στη Μυθαγωγία γνωρίζουμε ότι ο Ήφαιστος, όταν έπεσε από τον Όλυμπο, βρήκε καταφύγιο στη Λήμνο και δώρισε τη Λημνία Γη στους κατοίκους του νησιού. Η θεά Άρτεμις, από την άλλη, έχει και αυτή σημαντικό ρόλο στο νησί, με ιερά της αλλά και με την ιέρειά της, που συμμετείχε στην εξόρυξη και τη σφράγιση της ιερής, φλογισμένης γης. Έχουμε λοιπόν μια συνεργία δύο θεών. Στα Καβείρια μυστήρια, εξάλλου, η Μεγάλη Μητέρα, γνωστή και ως Καβειρώ, είναι σύζυγος του Ηφαίστου και μητέρα των Καβείρων, και η Άρτεμις αποτελεί συνέχεια της Μεγάλης Μητέρας και των δώρων της φύσης.
Η διαδικασία ακολουθούσε αυστηρό τελετουργικό και τεχνικό πρωτόκολλο. Μία μόνο ημέρα τον χρόνο, στις 6 Μαΐου και νωρίς το πρωί, ώστε το χώμα να διατηρεί ακόμη την υγρασία της νύχτας, η ιέρεια της θεάς Αρτέμιδος μετέβαινε από την πρωτεύουσα, την Ηφαιστία, στον παρακείμενο λόφο του Μοσύχλου, κοντά στον σημερινό Κότσινα, το γνωστό «Αγιόχωμα».
Η ιέρεια της Αρτέμιδος έριχνε στη γη σπόρους σιταριού και κριθαριού ως αναίμακτη προσφορά και στη συνέχεια εξόρυσσε μια ορισμένη ποσότητα κοκκινωπού πηλού, τον οποίο φόρτωνε σε κάρο και μετέφερε στην Ηφαιστία. Και αυτή ακριβώς η πρακτική, η ρίψη σπόρων σιταριού και κριθαριού (βασικά στοιχεία και στα Ελευσίνια μυστήρια), διαδραμάτισε σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία καθοριστικό ρόλο στην φαρμακευτική δράση του ιαματικού αυτού ιερού πηλού.
Στα εργαστήρια της Ήφαιστιας ο ακατέργαστος πηλός αναμειγνυόταν με καθαρό νερό μέχρι να γίνει ρευστή λάσπη, και αφού αναδευόταν έντονα, αφηνόταν σε ηρεμία, ώστε τα βαριά πετρώδη και αμμώδη σωματίδια να κατακαθίσουν στον πυθμένα. Η ιέρεια αφαιρούσε προσεκτικά το επιφανειακό νερό και συνέλεγε το ενδιάμεσο, «λιπαρό» και εξαιρετικά λεπτόκοκκο στρώμα της αργίλου, αφήνοντας πίσω της το ίζημα.
Ο καθαρός αυτός πολτός απλωνόταν να στεγνώσει, μέχρι να αποκτήσει τη συνεκτικότητα μαλακού κεριού. Έπειτα η μάζα τεμαχιζόταν και πλαθόταν σε μικρούς τροχίσκους, τα δισκία, και κάθε δισκίο σφραγιζόταν με την ιερή σφραγίδα της Αρτέμιδος, που έφερε τη μορφή της θεάς ή μιας αίγας. Η σφραγίδα λειτουργούσε ως κρατική και θρησκευτική πιστοποίηση γνησιότητας και προστάτευε από την κιβδηλεία ένα φάρμακο πανάκριβο.
Η παράδοση αυτή επιβίωσε αδιάλειπτα για αιώνες. Στα Βυζαντινά χρόνια η εξόρυξη γινόταν στις 6 Αυγούστου, ημέρα της εορτής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, από Χριστιανούς ιερείς, ενώ επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τα δισκία σφραγίζονταν με την ημισέληνο και την επιγραφή «Tin-i-Makhtum».
Για δεκαετίες οι επιστήμονες υπέθεταν ότι η θεραπευτική δράση της Λημνίας Γης οφειλόταν αποκλειστικά στη γεωχημική της σύσταση. Μια διεπιστημονική έρευνα των Πανεπιστημίων της Γλασκώβης και του Strathclyde και του Πολυτεχνείου της Κρήτης, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS One τον Δεκέμβριο του 2024, έδειξε ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη και συνέδεσε την αρχαία τελετουργία με τη σύγχρονη βιοτεχνολογία. Σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, η φαρμακευτική δράση οφειλόταν σε δύο βασικούς παράγοντες.
Ο πρώτος ήταν η γεωλογική βάση, ένα είδος φυσικού φίλτρου. Ο πηλός προέρχεται από την υδροθερμική εξαλλοίωση ηφαιστειακών πετρωμάτων και περιέχει μοντμοριλλονίτη (σμεκτίτη) και καολινίτη, άργιλους με μεγάλη ικανότητα προσρόφησης, που δεσμεύουν τοξίνες, βαρέα μέταλλα και παθογόνους μικροοργανισμούς στο γαστρεντερικό σύστημα. Περιέχει επίσης αλουνίτη (στυπτηρία) και αιματίτη, ορυκτά με στυπτικές και αιμοστατικές ιδιότητες και ήπια αντισηπτική δράση, ενώ τα οξείδια του σιδήρου δίνουν στον πηλό το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα.
Ο δεύτερος παράγοντας ήταν ο ρόλος των μυκήτων και των σιτηρών. Οι ερευνητές, με επικεφαλής την αρχαιολόγο Effie Photos-Jones, εξέτασαν ακατέργαστο χώμα από τον λόφο της Λήμνου και δεν βρήκαν αντιβακτηριακή δράση. Αντίθετα, στα σφραγισμένα δισκία του 16ου έως 18ου αιώνα, από το Φαρμακευτικό Μουσείο της Βασιλείας, εντόπισαν μυκητιακά στοιχεία που απουσίαζαν από το φυσικό έδαφος.
Η ομάδα υποστήριξε ότι ο πηλός ίσως δεν ήταν ένα καθαρά φυσικό υλικό, αλλά ένα υλικό τροποποιημένο μέσα από την αλληλεπίδραση αργίλου και μύκητα. Το σκόρπισμα σιταριού και κριθαριού από την ιέρεια ίσως δεν ήταν επομένως μόνο συμβολικό, αλλά εισήγαγε σπόρια μυκήτων που αναπτύσσονται στα δημητριακά. Για να το δοκιμάσουν, καλλιέργησαν στο εργαστήριο τον μύκητα Penicillium purpurogenum, μέλος των γενών που είχαν βρεθεί στα ιστορικά δείγματα, μαζί με σμεκτίτη και με καολίνη.
Μόνο ο συνδυασμός του μύκητα με τον σμεκτίτη παρήγαγε βιοδραστικές ενώσεις με αξιόλογη αντιβακτηριακή δράση, ανάμεσα στα παθογόνα που δοκιμάστηκαν και ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (Staphylococcus aureus). Σε πειράματα με ποντίκια, το ίδιο εκχύλισμα αύξησε την ποικιλομορφία των ωφέλιμων βακτηρίων του εντέρου, κάτι που δεν συνέβη με τον καολίνη. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η αποτελεσματικότητα δεν έχει ακόμη αποδειχθεί σε ανθρώπους.
Από την μυθολογία γνωρίζουμε ότι ο Ήφαιστος, όταν έπεσε από τον Όλυμπο, βρήκε καταφύγιο στη Λήμνο και δώρισε τη Λημνία Γη στους κατοίκους του νησιού. Η θεά Άρτεμις, από την άλλη, έχει και αυτή σημαντικό ρόλο στο νησί, με ιερά της αλλά και με την ιέρειά της, που συμμετείχε στην εξόρυξη και τη σφράγιση της ιερής, φλογισμένης γης. Έχουμε λοιπόν μια συνεργία δύο θεών. Στα Καβείρια μυστήρια, εξάλλου, η Μεγάλη Μητέρα, γνωστή και ως Καβειρώ, είναι σύζυγος του Ηφαίστου και μητέρα των Καβείρων, και η Άρτεμις αποτελεί συνέχεια της Μεγάλης Μητέρας και των δώρων της φύσης.
Έτσι, για ακόμη μία φορά, η μυθολογία αποτελεί την ατραπό προς την Μυσταγωγία και την Μυθαγωγία, που μας αποκαλύπτει τον δρόμο προς μια αρχαία γνώση, αρκεί να μελετούμε με προσοχή τις αρχαίες αναφορές. Η Λημνία Γη είναι ένα μοναδικό παράδειγμα εμπειρικής επιστήμης της αρχαιότητας.
Οι ιερείς και οι ιέρειες της Ηφαιστίας, φαίνεται άγνωστο πως, ότι είχαν τελειοποιήσει μια αυστηρή συνταγή ελεγχόμενης ζύμωσης, με πηλό, νερό, σιτηρά και αργή ξήρανση. Ο πηλός λειτουργούσε ως φορέας και ως βιοαντιδραστήρας, και μετέτρεπε ένα απλό γεωλογικό υλικό σε σταθερό, σφραγισμένο φάρμακο με αντιβακτηριακή δράση, αιώνες πριν από την ανακάλυψη της πενικιλίνης.
📷 Η αναπαράσταση της εικόνας έγινε με την βοήθεια της Τ.Ν. με φόντο το πραγματικό σημείο εξόρυξης, στην Λήμνο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου