Συνειδητά (καθοδηγούμενα) όνειρα.

 

Τα όνειρα αποτελούσαν από την αρχαιότητα ένα υπερφυσικό πεδίο καλυμμένο από ένα πέπλο μυστηρίου, που πολλές φορές έφερνε μηνύματα από τους θεούς, ενώ η σύγχρονη ψυχανάλυση τα αντιμετωπίζει ως την πύλη στο ανθρώπινο ασυνείδητο.

Τα όνειρα είναι μια ανθρώπινη εμπειρία κατά την οποία σχηματίζονται εικόνες, άλλοτε όμορφες και άλλοτε τρομακτικές και συνήθως είναι αποτελέσματα του υποσυνειδήτου.

Ο όρος συνειδητό (κατευθυνόμενο) όνειρο (Lucid dreaming), αφορά την κατάσταση εκείνη κατά την οποία έχει το άτομο πριν τον ύπνο προσπαθεί να καθοδηγήσει τα όνειρα του, αλλά και κατά την διάρκεια του ύπνου, να έχει συναίσθηση ότι ονειρεύεται, αλλά και να ελέγχει εν μέρει την εμπειρία.

Το συνειδητό ονείρεμα δεν είναι μία καινούργια πρακτική. Στον Θιβετιανό Βουδισμό, η ομάδα των Ταντρικών τεχνικών που είναι γνωστή ως milam (Γιόγκα των Ονείρων) στοχεύει να αποκαλύψει την απατηλή φύση της ζωής, με τους ασκούμενους να κάνουν γιόγκα στα όνειρά τους.

Είναι μια τελετουργική εκδοχή μιας από τις πιο μυστηριώδεις ικανότητες του ανθρώπινου μυαλού: να γνωρίζει ότι ονειρευόμαστε ακόμη και όταν κοιμόμαστε, μια κατάσταση γνωστή ως συνειδητά όνειρα.

Στην αρχαία Ελλάδα οι Πυθαγόρειοι πριν κοιμηθούν είχαν την υποχρέωση των πεπραγμένων μίας ημέρας, της καταμέτρησης και αξιολόγησης πράξεων τους που έγινα ή δεν έγιναν. Κάθε Πυθαγόρειος έπρεπε να στοχαστεί πριν το ύπνο στα ακόλουθα ερωτήματα:

1  Τι έκανα που δεν έπρεπε; (Πῆι παρέβην;)

2. Τι έκανα που έπρεπε; (Τί δ' ἔρεξα;)

3. Τι έπρεπε να κάνω και δεν το έκανα; (Τί μοι δέον οὐκ ἐτελέσθη;)

Στην συνέχεια πριν σηκωθούν από τον ύπνο, έπρεπε να εξετάζουν πόσα και ποια έργα θα έπρεπε να πράξουν εντός της ημέρας που ακολουθούσε. Συνεπώς όχι μόνο στοχαζόμενοι πριν το ύπνο καθοδηγούσαν το ασυνείδητο προς σκέψεις, αλλά και την επομένη η σκέψη έπρεπε να μετατραπεί σε δράση.

Μία πρακτική την οποία υιοθέτησαν και άλλοι φιλόσοφοι αργότερα. Αναφέρει λόγου χάριν ο Σενέκας (4 -65 μ.χ, Ρωμαίος πολιτικός, ρήτορας, και Στωικός φιλόσοφος, Περί οργής (III, 36, 1-3) :

«Πρέπει να καλούμε καθημερινά τήν ψυχή νά δίνει λογαριασμό. Αυτο εκανε ο Σέξτιος: στο τέλος της ήμέρας, όταν πήγαινε στο δωμάτιο του για τη νυκτερινή ανάπαυση, ρωτούσε τήν ψυχή του:

"Άπό τί κακό θεραπεύτηκες σήμερα; Ποια ελαττώματα πολέμησες; Σε τί έγινες καλύτερος;

Υπάρχει τίποτε ωραιότερο από τό να επανεξετάζεις μια ολόκληρη ήμέρα;

Τι ύπνος είναι αυτός που έρχεται έπειτα από έναν τέτοιο αυτοέλεγχο, πόσο ήσυχος είναι, βαθύς και ελεύθερος, όταν το πνεύμα είναι έντιμο και ενήμερο, όταν γίνεται ο παρατηρητής και ο μυστικός κριτής των ίδιων του των ηθών!

Χρησιμοποιώ αυτή τη δυνατότητα που έχω της αύτοεξέτασης και κάθε μέρα υπερασπίζομαι την υπόθεση μου ενώπιον του εαυτού μου. Όταν σβύνουν τους πυρσούς, και ή γυναίκα μου, που έχει συνηθίσει τους τρόπους μου αυτούς, σωπαίνει, έξετάζω όλη τήν ήμέρα μου, καταμετρώ τις πράξεις και τά λόγια μου δέν κρύβω τίποτα, δέν προσπερνώ τίποτα».

Τα συνειδητά όνειρα συνιστούν μία κατάσταση κατά την οποία ενώ κάποιος κοιμάται και ονειρεύεται, συνειδητοποιεί ότι βρίσκεται σε ονειρική κατάσταση και μπορεί εκούσια να κατευθύνει την ονειρική του κατάσταση, κατά το δοκούν.

Η πρώτη ιστορική αναφορά στη Δύση για τη δυνατότητα του συνειδητού ονείρου συναντάται στο «Περί Ενυπνίων» τέταρτο βιβλίο των «Μικρών Φυσικών», του Αριστοτέλη:

«Όπως  ακριβώς πολλοί άνθρωποι μπορούν  να εξαπατηθούν εύκολα από τα συναισθήματα της στιγμής,  έτσι και ο κοιμισμένος μπορεί για διάφορους  λόγους  που  σχετίζονται  με  την  αίσθηση  να  εξαπατηθεί εύκολα και να νομίσει ότι το είδωλο που βλέπει στο όνειρό του είναι ένα πραγματικό αντικείμενο...

Αν ένα άτομο δεν έχει συνείδηση ότι πιέζεται το μάτι του, τότε όχι μόνο θα νομίζει ότι βλέπει δυο πράγματα αντί για ένα, αλλά και θα πιστεύει πως είναι δυο, ενώ αν έχει συνείδηση, θα του φαίνεται μεν πάλι σα δυο πράγματα, αλλά δε θα πιστεύει πως είναι δυο.

Έτσι και στον ύπνο, αν κάποιος έχει συνείδηση ότι κοιμάται κάτι μέσα του του λέει ότι αυτός που βλέπει, παρ' όλο που φαίνεται να είναι ο Κορίσκος, δεν είναι στη πραγματικότητα  ο  Κορίσκος  (Πολλές  φορές  άλλωστε,  όταν  κάποιος κοιμάται, κάτι του λέει μέσα του ότι εκείνη τη στιγμή ονειρεύεται). Αν όμως δεν έχει συνείδηση ότι κοιμάται, τότε δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να εναντιωθεί στη φαντασία του.»

Την πρώτη γραπτή αναφορά για ένα συνειδητό όνειρο στη Δύση τη βρίσκουμε σ' ένα γράμμα του Αγίου Αυγουστίνου, 700 περίπου χρόνια μετά τον Αριστοτέλη. Το γράμμα αυτό αναφέρει το όνειρο του Γεννάδιου, ενός γιατρού από την Καρθαγένη, ο οποίος είδε στον ύπνο του «ένα νέο με υπέροχη εμφάνιση και επιτακτική παρουσία», που του έκανε διάφορες ερωτήσεις. Σε μια σειρά επόμενων ονείρων ο νέος τον ειρωνεύθηκε για τη φύση των ονείρων του και τον ρώτησε αν αυτά που έβλεπε συνέβαιναν στον ύπνο του, ή στο ξύπνιο του.

Όταν ο Γεννάδιος του απάντησε ότι ήξερε πως ονειρευόταν, ο νέος του είπε ότι παρ' όλα αυτά εξακολουθούσε να μπορεί να βλέπει μέσα στον ύπνο του. Αυτό προκάλεσε έκπληξη στο Γεννάδιο και τον έκανε ν' αποκτήσει αμέσως συνείδηση στο όνειρό του. Ο νέος τότε τον ρώτησε πού βρισκόταν εκείνη τη στιγμή το σώμα του, οπότε ο Γεννάδιος απάντησε ότι ήταν στο κρεβάτι του.

 «Ξέρεις ότι τα μάτια σε αυτό το σώμα είναι σφαλισμένα και κλειστά και ότι με αυτά τα μάτια δεν μπορείς να δεις τίποτα;», τον  ξαναρώτησε ο νέος και συνέχισε: «Και όμως έχεις μάτια με τα οποία με βλέπεις και με απολαμβάνεις. Έτσι και μετά το θάνατό σου, παρ’  όλο που δε θα έχεις σωματικά μάτια, θα συνεχίσεις  ν' αντιλαμβάνεσαι και ν' απολαμβάνεις τη ζωή.»

Το 1913 ο Ολλανδός ποιητής και ψυχίατρος Frederik Willem van Eeden (1860- 1932), χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «συνειδητό όνειρο» (lucid dream) σε μια εργασία του στη Βρετανική Εταιρεία Ψυχικών Ερευνών, όπου περιέγραψε πάνω από 350 συνειδητά όνειρα που είχε σε μια περίοδο 14 ετών. Υποστήριξε σθεναρά ότι ο κοιμισμένος μπορεί να φτάσει σε μια κατάσταση τέλειας συνείδησης και να εκτελέσει διάφορες εκούσιες πράξεις στο όνειρό του, χωρίς να παρενοχλείται καθόλου ο ύπνος του, ο οποίος, αντίθετα, παρέμενε βαθύς και αναζωογονητικός.

Ολόκληρη η θεωρία της ψυχανάλυσης του εικοστού αιώνα στηρίζεται στα όνειρα. Ο «πατέρας» της Ψυχολογίας  Sigmund Freud (1856 – 1939)  τα θεωρούσε σαν τη «Βασιλική Οδό προς το Ασυνείδητο», και το ίδιο εξακολουθούν να πιστεύουν όλες σχεδόν οι σχολές ψυχολογίας.

Παρ' όλη όμως την ιδιαίτερη έμφαση στην ερμηνεία των ονείρων και τον τεράστιο όγκο των μελετηθέντων περιπτώσεων, οι αναφορές για το συνειδητό ονείρεμα είναι ελάχιστες.

Ο Carl Jung (1875 – 1961) συμφωνεί με το Sigmund Freud  ότι το όνειρο αποτελεί το βασικό όργανο για την εξερεύνηση του ασυνείδητου. Διαφωνεί όμως για τη μέθοδο της ερμηνείας του. Κατ' αυτόν η ερμηνεία του ονείρου είναι δύσκολη και προαπαιτεί  την εκπλήρωση πολλών όρων. Γενικά  είναι λαθεμένη η ερμηνεία όλων των πάγιων συμβόλων με μία και μόνο σημασία, όπως τη δίδασκε ο Freud.

Ο Carl Jung κατέγραφε τα όνειρά του σε ένα σημειωματάριο, που έμεινε ιστορικά σαν το περίφημο Κόκκινο Βιβλίο του. Ένα από τα όνειρα που περιγράφει σε αυτό, θα μπορούσε να ήταν συνειδητό:

«Περπατούσα μόνος μου κατά μήκος ενός μικρού δρόμου σ' ένα λοφώδες τοπίο. Ο ήλιος έλαμπε και είχα μια πλατιά θέα προς όλες τις διευθύνσεις.  Πλησίασα  μετά  ένα  μικρό  παρεκκλήσι στην  άκρη  του δρόμου. Με έκπληξη παρατήρησα ότι δεν υπήρχε εικόνα της Παναγίας πάνω στο Βωμό, ούτε ο Εσταυρωμένος, αλλά μόνο μια θαυμάσια ανθοθέτηση. Μετά όμως είδα ότι στο πάτωμα, μπροστά από το βωμό, ακριβώς απέναντί μου, στεκόταν ένας γιόγκι στη στάση του λωτού σε βαθύ διαλογισμό. Όταν τον κοίταξα από πιο κοντά, συνειδητοποίησα ότι είχε το πρόσωπό μου. Ένοιωσα τότε ένα δυνατό φόβο και ξύπνησα με τη σκέψη: "Ώστε έτσι, αυτός είναι που με διαλογίζεται. Βλέπει ένα όνειρο και το όνειρό του είμαι εγώ". Ήξερα ότι όταν αυτός ξυπνούσε, εγώ δε θα υπήρχα πια..»

Παρόλο που τα διαυγή όνειρα αναφέρονται σε όλη την ιστορία, μόλις το 1959 στο Πανεπιστήμιο Johann Wolfgang Goethe αναπτύχθηκε μια αποτελεσματική τεχνική για την πρόκληση διαυγών ονείρων και άρχισε να πραγματοποιείται πραγματική έρευνα για το φαινόμενο.

Ο Γερμανός ψυχολόγος Paul Tholey (1937 –1998) θεωρητικός της Gestalt θεραπείας) έθεσε την επιστημολογική βάση της έρευνας στον τομέα των ονείρων αυτών και έθεσε επτά προϋποθέσεις:

• Συνειδητότητα της ονειρικής κατάστασης (προσανατολισμός)

• Συνειδητότητα της δυνατότητας να λαμβάνονται αποφάσεις

• Συνειδητότητα μνημονικών λειτουργιών

• Συνειδητότητα της ταυτότητας

• Συνειδητότητα του περιβάλλοντος του ονείρου

• Συνειδητότητα της σημασίας του ονείρου

• Συνειδητότητα της συγκέντρωσης και του εστιασμού (η υποκειμενική καθαρότητα αυτής της κατάστασης)

Σύμφωνα με τους ερευνητές τα συνειδητά όνειρα είναι πιο κοινά κατά τη διάρκεια του σταδίου REM μία περίοδο πολύ βαθέως ύπνου που χαρακτηρίζεται από έντονη κίνηση των ματιών, γρήγορη αναπνοή και αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα.

Συνήθως μπαίνουμε στο στάδιο REM ενενήντα λεπτά, αφού αποκοιμηθούμε. Διαρκεί περίπου 10 λεπτά. Όσο κοιμόμαστε, κάθε περίοδος REM είναι μεγαλύτερη από την προηγούμενη, αγγίζοντας τη διάρκεια της μίας ώρας. Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας ανακαλύφθηκε ότι το συνειδητό όνειρο έχει πολλές θεραπευτικές δυνατότητες. Χρησιμοποιείται ήδη για την αντιμετώπιση των επαναλαμβανόμενων εφιαλτών, ιδίως σε παιδιά, τα οποία φαίνεται ότι είναι πιο ικανά από τους μεγάλους στο συνειδητό ονείρεμα.

Οι τεχνικές για το συνειδητό ονείρεμα ποικίλουν σύμφωνα με την μεθοδολογία και τον επιδιωκόμενο σκοπό. Για περισσότερες πληροφορίες διαβάστε τα βιβλία ως βιβλιογραφία στο τέλος του άρθρου. Εμείς εδώ θα αρκεστούμε σε μία η οποία ακολουθεί τρία στάδια, τα οποία προσομοιάζουν στην Πυθαγόρεια τεχνική.

Καταρχάς θα πρέπει να τονίσουμε πως είναι σημαντικό να έχουμε δίπλα στο κρεββάτι μας ένα ημερολόγιο που θα κάνουμε καταγραφή των ονείρων μας.

Το πρώτο στάδιο γίνεται μέσω της «μνημονικής ενεργοποίησης» (MILD). Μέσω αυτής και κατόπιν κατάλληλης προετοιμασίας, πρέπει να κατευθύνουμε την σκέψη μας προς θέματα που μας απασχολούν και αναζητούμε λύση, επαναλαμβάνοντας στον εαυτό μας, την φράση:

«Απόψε όταν κοιμηθώ, θέλω να δω την λύση σε αυτό το πρόβλημα μου, θα αντιληφθώ ότι ονειρεύομαι, και όταν ξυπνήσω θα θυμάμαι το όνειρο μου», ώστε να προετοιμαστούμε για την επίτευξη του στόχου μας.

Το επόμενο στάδιο είναι κατά την διάρκεια του ξυπνήματος, όταν και θα πρέπει να προσπαθούμε να θυμηθούμε και να καταγράφουμε τα όνειρα μας.

Ουσιαστικά αυτό που επιδιώκουμε είναι η επίτευξη μέσα από την επανάληψη, του τρίτου και πιο δύσκολου σταδίου, που αφορά την διαχείριση ονείρων, και την ικανότητα όχι μόνο να κατευθύνουμε το όνειρο μας προς ένα θέμα που μας απασχολεί, αλλά και το να ξυπνήσουμε συνειδητά αμέσως μετά το όνειρο, καταγράφοντας τις πληροφορίες που επιθυμούμε να αξιοποιήσουμε.

Ακόμα όμως και εάν κάποιος δεν ακολουθήσει κάποια τεχνική είναι γνωστό πως πολλές εφευρέσεις ή και καλλιτεχνικές δημιουργίες ήταν αποτέλεσμα ονείρων. Ας δούμε δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα, ξεκινώντας από την εφεύρεση της ηλεκτρικής λυχνίας από τον Thomas Edison.

Ο Αμερικανός εφευρέτης είχε κάποτε αφηγηθεί στον επιστήθιο φίλο και συνεργάτη του Frank Herbert Harriman ένα όνειρο που είχε δει, το οποίο του είχε κάνει τεράστια εντύπωση και του έμεινε αξέχαστο στη μνήμη του για πολλά χρόνια.

Εκείνο, λοιπόν, που απασχολούσε τον Thomas Edison ήταν να ανακαλύψει ένα στοιχείο κατάλληλο να χρησιμοποιηθεί ως νήμα καύσης. Για βδομάδες ολόκληρες ο τρανός Αμερικανός εφευρέτης και οι βοηθοί του πάσχιζαν να λύσουν το πρόβλημα αυτό, επιλέγοντας διαφορετικά στοιχεία κάθε φορά.

Εν τω μεταξύ, είχαν βρει μερικά νήματα σχετικώς καλά, αλλά ο Edison προσδοκούσε να ανακαλύψει το άριστο νήμα καύσης. Ακριβώς την εποχή εκείνη, ο Edison είδε ένα παράξενο όνειρο, ότι δηλαδή ταξίδευε μ’ ένα πλοίο, το οποίο ναυάγησε. Ενώ πάλευε με τα κύματα, τον άρπαξε ένα θεόρατο κύμα και τον πέταξε με ορμή στην ακτή ενός νησιού.

Η βλάστηση του τροπικού αυτού νησιού ήταν εξαιρετικά πυκνή, ήταν μεγαλοπρεπής. Εκεί αντίκρισε εξωτικά δέντρα και φυτά, τα οποία δεν είχε ξαναδεί ποτέ του. Ενώ περιφερόταν στο νησί, έφτασε κάποτε σ’ ένα ξέφωτο, όπου υψώνονταν τεράστιοι κορμοί δέντρων μπαμπού. Όταν πλησίασε, τα μπαμπού λαμπάδιασαν από ζωηρή φωτιά και απανθρακώθηκαν ξαφνικά μπροστά στα έκπληκτα μάτια του.

Μόλις ξύπνησε ο Thomas Edison, θυμόταν όλες τις λεπτομέρειες του ονείρου, ειδικά τους καιομένους κορμούς των μπαμπού. Φυσικά, πήγε, όπως κάθε μέρα, στο εργαστήριό του, αλλά το όνειρο δεν μπορούσε να του φύγει από τον νου.

Αίφνης, σαν να φωτίστηκε ολόκληρος από μια αστραπή γνώσης, βρήκε την πολυπόθητη σχέση που υπέβοσκε μεταξύ της εργασίας του και του ονείρου του!

Αποφάσισε, λοιπόν, να δοκιμάσει κατά πόσον ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθούν νήματα μπαμπού ως νήματα καύσης στην ηλεκτρική λυχνία. Πράγματι, δεν άργησε να εκτελέσει το κατάλληλο πείραμα, το οποίο στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, με την πολύτιμη αρωγή ενός ονείρου, κατασκευάστηκε η ηλεκτρική λυχνία, η οποία αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στη ζωή του μεγάλου αυτού εφευρέτη, αλλά και στην εξέλιξη και ευημερία του ανθρώπινου πολιτισμού.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι του Δανού επιστήμονα Niels Boars, ο οποίο ς κέρδισε το Νόμπελ Φυσικής το 1922, για την ανακάλυψη του σχετικά με την δομή του ατόμου. Φαίνεται όμως, πως τα μυστικά της δομής του ατόμου, αποκαλύφθηκαν στο όνειρο του, όταν είδε το ηλιακό σύστημα.

Ξυπνώντας, σκέφτηκε πως η διάταξη των πλανητών, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν οδηγός για την μελέτη της διάταξης του ατόμου. Και φυσικά, αυτή η ανακάλυψη, αποδείχθηκε πως είχε εν τέλει τεράστια σημασία.

Βιβλιογραφία :

1. «Το συνειδητό ονείρεμα», ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Εκδόσεις Έσοπτρον.
2. «Ενα εγχειρίδιο για τα συνειδητά όνειρα»,  TUCCILLO DYLAN, ZEIZEL. JARED, PEISEL THOMAS, ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ.
3. Άρθρο του επισκέπτη ερευνητή στη σχολή Ψυχολογίας του πανεπιστημίου της Αδελαΐδας, Denholm.
4. «Διαλογισμός στην αρχαία Ελλάδα, άρθρο  εμού του ιδίου, στην «Μυσταγωγία - Μυθαγωγία».

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Ο βίος των Πυθαγορείων»

Η γοητεία, αλλά και η δυσκολία στην αναζήτηση του προσώπου του Πυθαγόρα και της ουσίας του Πυθαγορισμού οφείλεται σε δύο κυρίως λόγους: πρώτον ότι πιθανότατα δεν υπήρξε ποτέ κανένα βιβλίο αποδεδειγμένα δικό του και δεύτερον ότι τόσο ο βίος και η πολιτεία του όσο και η πραγματική διδασκαλία του κινούνται περισσότερο στην αχλύ του μύθου παρά στο φως της ιστορίας.

Ο ποιητής Ιων ο Χίος λίγο μεταγενέστερος του φιλοσόφου, αναφέρει πως ο Πυθαγόρας δίδασκε ότι μια ζωή γεμάτη ανδρεία και αρετή όχι μόνο κάνει τον άνθρωπο ευδαίμονα, αλλά του επιφυλάσσει καλή τύχη και μετά θάνατον. Ήταν ο πρώτος ο οποίος ανέφερε τον όρο Φιλοσοφία, και ο πρώτος Πανεπιστήμων.

Υπήρξε ο κατεξοχήν θεμελιωτής των μαθηματικών και δημιούργησε ένα άρτιο σύστημα για την επιστήμη των ουρανίων σωμάτων, που κατοχύρωσε με όλες τις σχετικές αριθμητικές και γεωμετρικές αποδείξεις. Εικάζεται πως γεννήθηκε μεταξύ των ετών 580 - 572 π.Χ. στην Σάμο. Πέθανε στο Μεταπόντιον της Ιταλικής Λευκανίας περί το 500 - 490 π.Χ.

Ο Πυθαγόρας ήταν ο πρώτος ο οποίος έδωσε το όρο Φιλοσοφία, σε ένα παν επιστημονικό τρόπο έρευνας σκέψης, αλλά και ένα τρόπο ζωής που επιδίωκε την αυτογνωσία, τον αυτοέλεγχο και την διεύρυνση της συνείδησης. Οι γνώσεις του Πυθαγόρα, σύμφωνα με όλες τις πηγές προήλθαν σε μεγάλο βαθμό από σύγχρονους προς την αρχαία Ελλάδα πολιτισμούς.

Το μεγαλείο των αρχαίων Ελλήνων όμως είναι πως ότι δανείστηκαν το καλλιέργησαν και το ανέπτυξαν στον μέγιστο βαθμό, όχι προς όφελος μίας μικρής ομάδας ανθρώπων πέριξ της άρχουσας τάξης και του ιερατείου, αλλά προς όφελος της πόλεως και των πολιτών στο σύνολο τους. Και μπορεί οι μαθητές του Πυθαγόρα να ήταν μια κλειστή ομάδα ανθρώπων με ειδικά χαρακτηριστικά, σχέσεις και όρκους σιωπής, η αρχή όμως είχε γίνει, η φιλοσοφία πλέον εμπότισε δημιουργικά την αρχαία Ελληνική σκέψη, κυοφορώντας εντός της το μεγαλείο του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού.

Ο Πυθαγόρας φτάνοντας μετά από μυητικά ταξίδια σε άλλους πολιτισμούς όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενη ανάρτηση, ίδρυσε στον Κρότωνα της Ιταλίας, γύρω στο 520 π.Χ, σχολή στην είσοδο της οποίας οι Πυθαγόρειοι υπήρχε το ρητό: «ΜΗΔΕΙΣ ΑΓΕΩΜΕΤΡΗΤΟΣ ΕΙΣΗΤΩ» . Επί 40 περίπου έτη μοναδικός διδάσκαλος της Σχολής ήταν ο ίδιος ο Πυθαγόρας. Τόσο μεγάλη προσωπικότητα ήταν, ώστε, ό,τι δίδασκε αποτελούσε για τους μαθητές του θέσφατο. Περίφημος έχει παραμείνει η φράση, η οποία ακουγόταν μεταξύ των μαθητών του «αυτός έφα», δηλαδή το είπε αυτός και δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι είναι ορθό.

Η σχολή του Πυθαγόρα (Πυθαγόρεια «Ομακοΐα») συμμετείχαν αυστηρά επιλεγμένα μέλη, τα οποία είχαν αποδεχθεί συγκεκριμένες αρχές και δοξασίες, ζούσαν, σκέπτονταν και ενεργούσαν συλλογικά και έπρατταν πράγματα τα οποία υπαγορεύονταν είτε ήταν σύστοιχα με τις πίστεις που είχαν αποδεχθεί. Επιπλέον, κύριο χαρακτηριστικό αυτών ήταν η μυστικότητα, καθώς δεν επιτρεπόταν να ανακοινώνεται προς τους μη μετέχοντες της Πυθαγόρειας Σχολής ό,τι λαμβάνει χώρα μέσα στην σχολή.

Τα μέλη της σχολής είχαν υποχρέωση να ακολουθούν πιστά ένα αυστηρό τελετουργικό, το οποίο συμπεριλάμβανε μια ανελαστική χορτοφαγία. Κρασί δεν έπιναν παρά μόνον νερό. Ήταν ντυμένοι στα λευκά έκαναν στοχαστικούς περιπάτους σε δάση και ιερά αλσύλια για να ηρεμήσει και να στοχαστεί η ψυχή. Γυμνάζονταν συστηματικά με γυμναστική, πάλη, επαλείψεις, τρέξιμο και άρση βαρών. Τα γεύματα τους ήταν λιτά κατά βάση χορτοφαγικά , αποτελούταν από κρίθινο και σιταρένιο ψωμί, μέλι ή κηρήθρα ψάρι και λαχανικά, βρασμένα είτε ωμά. Σε κάποιες περιπτώσεις έτρωγαν ψάρια ή και κρέας ζώων, που επιτρεπόταν να θυσιάζονται όπως λ.χ οι πετεινοί. Έκαναν σπονδές στους θεούς, με ανάγνωση και εκφώνηση διαφόρων ιερών ύμνων.

Η εσωτερική δομή της Πυθαγορικής Ομάδας, σύμφωνα με τον Πορφύριο και τον Ιάμβλιχο έχει ως εξής: Οι μαθητές διακρίνονται σε μαθηματικούς και ακουστικούς (ή ακουσματικούς και ακροατές).Οι μαθηματικοί ασχολούνταν με τα μαθηματικά, τη μεταφυσική, την ηθική, τα γεωμετρικά και αστρονομικά έργα. Μαζί με τον μικρό κύκλο της Πυθαγορικής κοινότητας υπάρχει μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων που αποδέχονται τις πυθαγόρειες δοξασίες και που αργότερα απεκλήθησαν «ακουσματικοί».

Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της ομάδας ήταν ο τεράστιος σεβασμός προς το πρόσωπο του Πυθαγόρα, τον οποίο τιμούσαν ως ενσάρκωση του Απόλλωνα. Οι ακουσματικοί αποκαλούνταν όσοι άκουγαν μόνο τις «κεφαλαιώδεις υποθήκες» της Πυθαγόρειας διδασκαλίας. Ο κανόνας της μυστικότητας που διείπε μέχρι τον Φιλόλαιο την Πυθαγορική Σχολή προϋπέθετε την ικανότητα του σιωπᾶν και ανήγαγε τη σιωπή σε ένα είδος ἀρετῆς για τους Πυθαγόρειους την οποία αποκτούσαν με την άσκηση.

Κεντρικό πνεύμα του τρόπου ζωής των Πυθαγορείων είναι να καθαρθεί η ψυχή, ώστε να καταστεί κατάλληλη να έχει κοινωνία με το θείο. Γενικότερα ο Πυθαγόρειος τρόπος του βίου ήταν μια ασκητική αγωγή που απέβλεπε στη νέκρωση της σαρκικών ευχαριστιών και την εκλάμπρυνση της ψυχής. Ο Πυθαγόρας είχε πει ότι ο χαρακτηρισμός του «σοφού» ανήκει μόνο στο Θεό και πως ο «φιλόσοφος» είναι ο «σοφίαν ἀσπαζόμενος». Αυτό δηλώνει ότι η φιλοσοφία είναι μια δυνατότητα του ανθρώπινου πνεύματος, ένα διαρκές διανοητικό «γίγνεσθαι», που τείνει προς το όριο του «σοφού». Αντίθετα η «σοφία» αντιστοιχεί προς το ίδιο το «είναι», το οποίο είναι αποκλειστική ιδιότητα του «θείου».

Οι Πυθαγόρειοι προτιμούσαν να προσέρχονται οι ενδιαφερόμενοι υποψήφιοι σε αυτούς μύηση, καθώς υποστήριζαν πως η γνώση είναι σαν την ιατρική. Ο άρρωστος την αποζητεί, επειδή θέλει την αποκατάσταση της υγείας του. Εάν πράξει ο δάσκαλος διαφορετικά είναι σπατάλη των καρπών της σοφίας σε εκείνους που δεν είναι ώριμοι ακόμα να τους δεχτούν. Ο μυστικός και ιερός χαρακτήρας της εσωτερικής γνώσεως εξηγείται από την ανάγκη να περιφρουρηθεί ο θησαυρός του πνεύματος. Για να γίνει κάποιος ιεροφάντης της σοφίας πρέπει πρώτα να αποδείξει την αξία του και την ειλικρίνεια των προθέσεών του.

Οι κύριες δοξασίες και αντιλήψεις των Πυθαγορείων σύμφωνα με τις πηγές μπορούν να επισημανθούν οι ακόλουθες:
 Οι αρχές των όντων είναι το πέρας, το άπειρο και οι αριθμοί.
 Οι αριθμοί ενώ είναι έξω από την ύλη, είναι στενά δεμένη με αυτήν και της δίνουν μορφή.
 Όλα τα έμψυχα λογίζονται ως ομογενή.
 Ο άνθρωπος είναι δισυπόστατος, η ψυχή του είναι αθάνατη, ενώ το σώμα του είναι θνητό.
 Η αθανασία της ψυχής προσδιορίζεται από τη φυσική συγγένεια και ομοιότητά της με το θείο.
 Η ανθρώπινη ψυχή είναι ένα κομμάτι της ουσίας του θείου και γι’ αυτό είναι φύσει αθάνατη. Η ψυχή του ακολουθεί ορισμένους κύκλους γεννήσεων ή μετενσαρκώσεων, η οποία μπορεί να σωθεί εάν καθαρθεί ακολουθώντας ένα ορισμένο τρόπο ζωής στη συγκρότηση του οποίου συμβάλλει τα μέγιστα η επιστήμη και οι αρχές της πυθαγόρειας φιλοσοφίας. Η κάθαρση, η οποία κατά τους Ορφικούς ήταν συνδεδεμένη με την αντίληψη για την μετεμψύχωση και επιτελείται με διάφορες ιεροτελεστίες, επιτυγχάνεται στους Πυθαγορείους κυρίως με την καλλιέργεια των μαθηματικών και της μουσικής. Ο Πλάτων εκθειάζει τον Πυθαγόρα πως δημιούργησε έναν αληθινό τρόπο ζωής, μέσα στον οποίο τέθηκαν οι βάσεις για μια αυθεντική κάθαρση και αφιέρωση που συμπεριλαμβάνει ολόκληρη την ύπαρξη και τη ζωή που περιλαμβάνει τη διανόηση και την επιστήμη.

Οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν πως η μουσική επενεργεί κατευναστικά επί των παθών της ψυχής. Χρησιμοποιούσαν ακόμη και διαλεγμένους στίχους του Ομήρου και του Ησιόδου για την αποκατάσταση της ψυχής. Η ψυχή λοιπόν είναι το κύριο και οντολογικά ανώτερο συστατικό της ανθρώπινης υπάρξεως.

Η καλλιέργεια των μαθηματικών και της μουσικής συγκροτούσε τον κύριο πυρήνα των φιλοσοφικών και επιστημονικών ενασχολήσεων των Πυθαγορείων. Η ενασχόληση με τις επιστήμες πρέπει να είναι συνεχής. Κανείς άνθρωπος δεν είναι σοφός, αλλά μπορεί να είναι φιλόσοφος. Ο ηθικός βίος είναι αιρετός καθ’ εαυτόν, η αρετή επιτυγχάνεται με την παιδεία και εν γένει της ασκήσεως. Η ζωή του ανθρώπου πρέπει να διέπεται από την αρμονία, την ισορροπία και το μέτρο. Ο άνθρωπος είναι ένας μικρόκοσμος, ενώ ό,τι τον περιβάλλει, δηλαδή το σύμπαν, χαρακτηρίζεται ως κόσμος. Η σύντομη μορφή παιδείας που έχει ως σκοπό τον ηθικό βίο απαιτεί το να ζει ο άνθρωπος ένα ξεχωριστό τρόπο ζωής.

Η δικαιοσύνη είναι το θεμέλιο της πολιτικής κοινωνίας, η οποία κυβερνάται καλά, όταν επικρατούν σε αυτή οι αρχές της αξιοκρατίας, της ισότητας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Οι αρχές αυτές διασφαλίζουν την ενότητα, την ευρυθμία και την αρμονία της πολιτικής κοινωνίας. οι άρχοντες της πολιτείας πρέπει να αισθάνονται και να ενεργούν ως υπηρέτες των πολιτών και οφείλουν να προτάσσουν το γενικό καλό και το συμφέρον της πολιτείας έναντι του δικού τους συμφέροντος.

Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν πως η ψυχή δε χάνεται με τον θάνατο, αλλά ακολουθεί μια συνεχή διαδικασία μετενσάρκωσης, σε κατώτερες ή ανώτερες μορφές ζωής κάθε φορά, έως ότου επιτευχθεί η τελική κάθαρση που οδηγεί τελικά στην αθανασία της. Το σώμα είναι φυλακή της ψυχής. Εάν καταφέρει να την παρασύρει στη μιαρότητά του, να τη μολύνει με τις επιθυμίες του, με τα ένστικτά του και τις υλικές του ανάγκες η ψυχή πληρώνει το σφάλμα με τη μετενσάρκωσή της σε ολοένα κατώτερα ζώα, με αποτέλεσμα να αυξάνει τον φόρτο των μιασμάτων της.

Εφόσον η ψυχή είναι αθάνατη, κι αφού ενσωματώνεται σ' άλλα είδη ζώων και ανθρώπους, είναι φανερό ότι όλα αυτά τα έμψυχα όντα θα πρέπει να είναι και να αντιμετωπίζονται ως συγγενικά.
Η εξαγνισμένη ψυχή θα απελευθερωθεί από τον κύκλο της μετεμψύχωσης και της μετενσάρκωσης και θα μπορέσει να φτάσει στη θεότητα, από την οποία προέρχεται. Πίστευαν ότι μόνον ο νους μπορεί να φθάσει στη γνώση της Αλήθειας για τους Θεούς και τον κόσμο. Έτσι η φιλοσοφία γίνεται άσκηση με σκοπό την υπέρβαση των σωματικών περιορισμών και την κάθαρση της ψυχής.

Ο Πυθαγόρας ήταν εκείνος που αποκάλεσε πρώτος το σύμπαν «κόσμο», διότι είναι τέλειος και «κοσμημένος» με άπειρη ομορφιά και έμβια όντα. Ο Πυθαγόρας είπε ότι ο άνθρωπος είναι ένας μικρόκοσμος, όχι επειδή αυτός, όπως και τα άλλα ζώα, ακόμη και το κατώτερο, αποτελείται από τα τέσσερα στοιχεία, αλλά επειδή εμπεριέχει όλες τις δυνάμεις του κόσμου. Γιατί ο κόσμος περιέχει τους θεούς, τα τέσσερα στοιχεία, τα άλογα ζώα και τα φυτά. Όλες αυτές οι δυνάμεις περιέχονται μέσα στον άνθρωπο. Έχει λογική, που είναι θεία δύναμη, έχει τη φύση των στοιχείων και τις δυνάμεις της κίνησης, της ανάπτυξης και της αναπαραγωγής. Όμως καθεμία από αυτές τις δυνάμεις είναι ελλιπής. Έχουμε λιγότερη λογική ικανότητα από τους θεούς και λιγότερο από το κάθε στοιχείο απ’ ότι τα ίδια τα στοιχεία.

Η οργή και η επιθυμία μας είναι κατώτερες από τα πάθη των άλογων ζώων, ενώ οι δυνάμεις μας για θρέψη και ανάπτυξη είναι κατώτερες από εκείνες των φυτών.Αποτελούμενοι λοιπόν από διαφορετικές δυνάμεις, πρέπει να ζήσουμε μια δύσκολη ζωή. Ο κόσμος είναι σφαιρικός. Το μέσον, το κέντρο του κόσμου, είναι η έμπυρη φυλακή του Διός, για να ακολουθεί ο χορός των θείων σωμάτων, των δέκα. Ωστόσο στους εννέα πλανήτες (τους οποίους οι Πυθαγόρειοι ταύτιζαν με τις εννέα Μούσες) προστίθεται και η μονάς, ώστε η αρμονία να είναι εμφανής.

Η μουσική στον Πυθαγορισμό είναι αναπόσπαστο μέρος των μεταφυσικών του αναζητήσεων. Οι μουσικοί ήχοι προέρχονται από την ευρύτερη αρμονία κινήσεως των ουράνιων σωμάτων τα οποία παράγουν ήχους. Ο Πυθαγόρας ήταν ο πρώτος ο οποίος μίλησε για την μουσική των σφαιρών, σύμφωνα με την οποία οι πλανήτες κατά την κίνησή τους παράγουν κάποιον ήχο και συνδυάζοντας με αυτόν τον τρόπο την μουσική με την κοσμική αρμονία.

Γράφει χαρακτηριστικά ο Ιάμβλιχος :

«Έχοντας μία ανείπωτη και δυσεξήγητη θεϊκότητα, επέτεινε την ακοή του στους ήχους και προσήλωνε τον νου του στις υπερκόσμιες συμφωνίες, ακούοντας βαθιά, όπως έδειχνε μόνος αυτός και καταλαβαίνοντας την παγκόσμια αρμονία των σφαιρών και των αστεριών, που κινοῦντο γύρω από αυτές και τη συμφωνία, που δημιουργούσε μελωδία πληρέστερη».

Σήμερα μέσω της τεχνολογίας, η NASA, επιβεβαίωσε πως οι κινήσεις των σωματιδίων της ύλης των πλανητών, μπορούν να μετατραπούν σε ήχο μέσω ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Οι ήχοι που προκαλούνται από την κίνηση των πλανητών θα μπορούσαν να ταυτιστούν με εκείνους του βυθού της θάλασσας. Ίσως και με αυτούς που ακούμε πριν από μια καταιγίδα, ή όταν ο αέρας «ταξιδεύει» στις πλαγιές των βουνών. Στο βίντεο που ακολουθεί, η ΝΑΣΑ έχει καταγράψει ήχους που έχουν ηχογραφήσει τα διαστημόπλοια από πλανήτες όπως ο Δίας, ο Ουρανός αλλά και η Γη. Μόνο το δικό μας ηλιακό σύστημα, συγκεντρώνει πάνω από 200 δις άστρα. Φανταστείτε, λοιπόν, τη μεγαλοπρέπεια μιας τέτοιας, αστρικής ορχήστρας.

 

------------------

Πηγές/βιβλιογραφία:

Περί Πυθαγορικού βίου, Πορφύριος και Ιάμβλιχος

Διπλωματική εργασία της Αντωνίας Γαλακούτη: «Η φιλοσοφία των Πυθαγορείων ως τρόπος βίου και η συμβολή τους στην Επιστήμη» (Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου)