Οι μυστικοί δρόμοι της γνώσης. Πλατωνισμός, αλχημεία, και και οι μυστικοί συμβολισμοί στο Δουκάτο του Urbino.

Οι δρόμοι της γνώσης διατρέχουν την ανθρώπινη ιστορία, από την στιγμή που ο άνθρωπος έμαθε να διαχειρίζεται την φωτιά, έμαθε να καλλιεργεί την γη, και εξημέρωσε τα ζώα παύοντας να είναι νομάδας τροφοσυλλέκτης.

Στην Ελληνική μυθολογία, ο Τιτάνας Προμηθέας έδωσε την φωτιά στους ανθρώπους, και η Δήμητρα τους έμαθε την καλλιέργεια της γης, ιδρύοντας τα Ελευσίνια μυστήρια.

Στα Ελευσίνια μυστήρια αλλά και στις υπόλοιπες μυστηριακές τελετές, η χρήση του μύθου της αλληγορίας και των αρχετυπικών συμβόλων, αποτέλεσαν βασικά εργαλεία μύησης και μάθησης.

Στον φιλοσοφικό λόγο, ο Πλάτων (427 π.Χ.-347 π.Χ.), χρησιμοποιεί κατά κόρον τον μύθο, τα σύμβολα, και τον αλληγορικό λόγο. Για τον Πλάτωνα υπάρχει η εξωτερική γνώση, που προσλαμβάνει ο άνθρωπος με τις αισθήσεις και τη λογική του, αλλά  υπάρχει και η  εσωτερική γνώση που κατακτιέται δια μέσω του «φιλοσοφικού έρωτα», όταν ο νους αποκτάει «φτερά» - «ίπταται» στην σφαίρα του «αγαθού».

Η «εσωτερική» αυτή γνώση κατακτιέται πολύ πιο δύσκολα, καθώς προϋποθέτει τη σταθερή και αδιάλειπτη ενατένιση της εσωτερικής ζωής, την υπέρβαση των αισθήσεων και τον απόλυτο έλεγχο του νου.

Συνεπώς, εραστής της σοφίας, των ιδεών και των αρχετύπων είναι αυτός ο οποίος έχει υπερβεί τον κόσμο των αισθήσεων των παθών και των επιθυμιών, επειδή γι’ αυτόν ανασηκώθηκε το πέπλο της πλάνης και της λήθης, βγήκε από το σπήλαιο, και αντίκρισε τις ιδέες και την αιώνια Αλήθεια, το «Αγαθό».

Η αληθινή γνώση δεν είναι για τον Πλάτωνα μια γνώση θεωρητική και αφηρημένη που θα μπορούσε να μάθει κάποιος μέσα από βιβλία και διδασκαλίες. Λέγεται μάλιστα πως κάποτε ένας μαθητής του Πλάτωνα, ταξίδευε με πλοίο, μεταφέροντας μαζί του την μεγαλύτερη περιουσία του, τις σημειώσεις του δασκάλου του Πλάτωνα. Το πλοίο όμως στο οποίο επέβαινε βυθίστηκε. Ο ίδιος σώθηκε, αλλά χάθηκαν στο βυθό της θάλασσας όλα τα βιβλία, και οι σημειώσεις που είχε συγκεντρώσει από τις διδασκαλίες του Πλάτωνα. Μόνο τότε κατάλαβε γατί ο δάσκαλος του ο Πλάτων, επέμενε ότι η γνώση δεν πρέπει να «γράφεται» στα βιβλία, αλλά στην ψυχή...

Για την πραγματική γνώση και τους αληθινούς φιλοσόφους έγραφε ο Πλάτων (Επιστολή Ζ΄ 340d-341c) :

«..Όσοι δεν είναι πραγματικά φιλόσοφοι έχουν μόνο ένα πασάλειμμα από αμφίβολες γνώσεις και πείθουν τον εαυτό τους ότι δεν τους λείπει πια το παραμικρό. Όμως η φιλοσοφική γνώση της ουσίας του πράγματος δεν μπορεί να διατυπωθεί με το λόγο, όπως άλλες γνώσεις, αλλά, μετά από μακρόχρονη κοινή αναζήτησή της και αδιάκοπη ενασχόληση με αυτή, γεννιέται στην ψυχή ξαφνικά, σαν το φως που ανάβει από μια σπίθα, και ύστερα τρέφεται μόνη της»!

Βασικό εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια, αποτελούν τα σύμβολα, αφενός μεν, διότι τα σύμβολα αποτελούν μία σύντομη και «συμπυκνωμένη γνώση», και αφετέρου διότι κάποια σύμβολα δεν μπορούν να ερμηνευθούν από όλους.

Το σύμβολο είναι η «τέχνη του σκέπτεσθαι με εικόνες». Ας μην ξεχνάμε πως ο άνθρωπος πρώτα χρησιμοποιεί τις εικόνες και τα σύμβολα στον γραπτό λόγο, και μετά την αλφαβητική γραφή. Για αυτό τον λόγο οι αρχαίοι Αιγύπτιοι χρησιμοποίησαν τα ιερογλυφικά, οι Κινέζοι τα ιδεογράμματα, και οι Μινωίτες την Γραμμική γραφή.

Ο Πλωτίνος (204-270 μ.Χ.), αναφέρει σχετικά (Εννεάδα V 8, 5-6):

«Γι' αυτό οι παλαιοί έλεγαν ότι οι ιδέες είναι οντά και ουσίες. Αυτό το έχουν συλλάβει, μου φαίνεται και οι Αιγύπτιοι σοφοί,  και για να εκθέσουν τη σοφία τους δεν χρησιμοποιούσαν την αλφαβητική γραφή, αλλά χρησιμοποιούσαν την ιερογλυφική γραφή. Σκάλιζαν αγάλματα μέσα στους ναούς, καθένα από τα οποία είναι το σύμβολο ενός ορισμένου πράγματος. Έτσι έκαναν ορατό ότι εκεί πάνω δεν υπάρχει συλλογιστική σύλληψη, ότι αντίθετα κάθε άγαλμα είναι επιστήμη και σοφία και συνάμα η προϋπόθεση της.»

Η λέξη σύμβολο βγαίνει από το συμβάλω, βάζω μαζί, κοινές προσωπικές εμπειρίες του καθενός έτσι ώστε να μπορούμε να συντονιζόμαστε, να συνεννοούμαστε, να εννοούμε το ίδιο πράγμα.

Τα σύμβολα είναι για το πνεύμα ότι τα εργαλεία για τα χέρια, μεγιστοποιούν τις δυνατότητες αντίληψης. Ξεκινώντας από την οπτική επαφή με ένα σύμβολο, εάν εντρυφήσουμε επισταμένως  σε αυτό μέσω γνώσεως των κλείδων αποσυμβολισμού και αποκρυπτογράφησης, μπορούμε να αντιληφθούμε το υποκρύπτουν μήνυμα που εμπεριέχει.

Ο Πλούταρχος (45-120 μ.χ) εξηγεί σχετικά (περί Ίσιδος και Οσίριδος 20F):

«Οι ποιητές και οι λογογράφοι όπως οι αράχνες υφαίνουν τον ιστό από την αρχή δίχως βάση,  και τον επεκτείνουν έτσι και αυτά (οι μύθοι και τα σύμβολα) περιέχουν μερικές ιστορίες και διηγήσεις αληθινές. Όπως οι μαθηματικοί λένε πως το ουράνιο τόξο είναι εικόνα του ήλιου και η χρωματική ποικιλομορφία του προκαλείται από την αντανάκλαση επάνω σε κάποιο νέφος, έτσι και ο μύθος/σύμβολο είναι εικόνα κάποιου άλλου λόγου ο οποίος ανακαλεί στην διάνοια μας συγκεκριμένα νοήματα.»

Μέσα από ένα μεγάλο αριθμό συμβόλων με τα οποία ερχόμαστε καθημερινά σε επαφή και στον σύγχρονο κόσμο, υπάρχει ήδη από την αρχαιότητα μία σχετικά μικρή, αλλά ιδιαίτερα σημαντική κατηγορία που παίζει καθοριστικό ρόλο στην ζωή της ανθρωπότητας. Είναι τα παγκόσμια αρχετυπικά σύμβολα όπως: O ήλιος - ο κύκλος, το φεγγάρι –τα κέρατα, η γυναίκα, ο φαλλός, το σπήλαιο, το δέντρο της ζωής, ο ζωδιακός, το κέρας, το φίδι, ο δράκος, το περιστέρι, ο λαβύρινθος , ο σταυρός, το ξίφος κ.λ.π.

Τα αρχετυπικά αυτά σύμβολα,  αλλά και ένας αριθμός άλλων τα οποία δεν είναι γνωστά σε όλους, μετατρέπονται συχνά σύμφωνα με τον Πλωτίνο (204-270 μ.Χ.), μετά την μελέτη σε αντικείμενα άσκησης διαλογισμού, των οποίων το νόημα μπορεί να «αποκαλυφθεί», μόνο μέσω της εντατικής διαδικασίας συγκέντρωσης, και αυτοστοχασμού.

Το πραγματικό τους νόημα τους μπορεί να αποκαλυφθεί, μέσω της διεύρυνσης του ίδιου μας του εαυτού. Όταν ο άνθρωπος στρέφεται προς τον εσωτερικό του εαυτό, τότε δια μέσου του εαυτού επέρχεται η ενόραση. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στις Εννεάδες ( Ill 8, 6 – 7):

«Ο στόχος των ανθρώπινων πράξεων έγκειται στη γνώση, και κάθε έφεση είναι έφεση για γνώση… Δεν πρέπει οι έννοιες να στέκονται έξω, αλλά πρέπει να ενοποιούνται με την ψυχή αυτού που μαθαίνει, ώσπου αυτή να τις συναντά ως κάτι οικείο. Όταν η ψυχή εξοικειωθεί και γίνει σύστοιχη με τις έννοιες, τότε τις παίρνει στα χέρια της - διότι πρωτύτερα βέβαια δεν τις κατείχε — και αρχίζει να τις κατανοεί.

Παίρνοντας τις στα χέρια η ψυχή γίνεται διαφορετική από ό,τι ήταν πριν, και διαλογιζόμενη βλέπει τις έννοιες σαν κάτι διαφορετικό από αυτήν ωστόσο και αυτή η ίδια είναι μια έννοια [ = «λόγος»] και τρόπον τινά ένας νους, αλλά ένας νους που βλέπει κάτι άλλο από τον εαυτό του. Να γιατί ο σοφός, ήδη κατάφωτος από τον λογισμό, βγάζει από μέσα του όσα φανερώνει στους άλλους, και ενώπιον του εαυτού του είναι καθαρή θέαση. Διότι αυτός ήδη τείνει προς την ενότητα [ = «προς το έν» - Αγαθό] και προς την ηρεμία όχι μόνο σε σχέση προς τα εξωτερικά πράγματα, αλλά και σε σχέση προς τον εαυτό του: τα πάντα είναι μέσα του.»

Η μελέτη, η εστίαση της προσοχής, η συγκέντρωση, ο έλεγχος των σκέψεων, ο συντονισμός σε συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και αντίληψης, μπορούν να οδηγήσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα.

Ο μαθητής του Πλωτίνου Πορφύριος (234 – 305 μ.χ), ορίζει την άσκηση αυτή, ως μία σταδιακή διαδικασία «εσωτερικής μεταμόρφωσης», και διεύρυνσης του νου….!

Η γνώση ήταν πάντα δύναμη, αλλά δεν μοχθούν το ίδιο όλοι οι άνθρωποι το ίδιο για αυτή, ούτε επίσης έχουν όλοι την δυνατότητα να την διαχειριστούν κατά τον ίδιο τρόπο. Έτσι ανά τους αιώνες ένα «μυστικό ρεύμα γνώσης» διατρέχει τους ανθρώπινους πολιτισμούς χρησιμοποιώντας ως «οχήματα» τον «αλληγορικό λόγο» και τα «σύμβολα», εργαλεία τα οποία δεν είναι γνωστά στους περισσότερους.

Το ρεύμα αυτό για τον Δυτικό πολιτισμό ξεκινά από την αρχαία Ελλάδα, περνά στον Ρωμαϊκό κόσμο, κρύβεται στα πιο σκοτεινά ράφια κατά τον Μεσαίωνα (όσα γλύτωσαν της πυράς) και ξανά ανακαλύπτεται κατά την αναγέννηση στην Ιταλία.

Δεν είναι τυχαίο πως η Αναγέννηση ξεκίνησε από την Ιταλία, και δεν είναι επίσης τυχαίο πως η Αναγέννηση σηματοδότησε το τέλος του Μεσαίωνα. Η αναγέννηση ξεκινά με την Σύνοδο της Φεράρας - Φλωρεντίας (1437-1439 μ.χ ), όταν η παρουσία των Βυζαντινών απεσταλμένων, ιδίως του Πλήθωνα του Γεμιστού, προκάλεσε τον θαυμασμό των Ιταλών.

Εκτιμήθηκε ιδιαιτέρως η ευρυμάθεια και η βαθιά γνώση του Πλήθωνα του Γεμιστού στην Πλατωνική, την Νέο Πλατωνική και την Ερμητική φιλοσοφία, σχολές σκέψεις οι οποίες ήταν ελάχιστα γνωστές στους Δυτικούς λογίους έως τότε.

Η μεταλαμπάδευση αυτής της ξεχασμένης για την Δύση αρχαίας Ελληνικής γνώσης, ολοκληρώθηκε με την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σελτζούκους Τούρκους στις 29 Μαΐου του 1453, και την φυγάδευση των Βυζαντινών λογίων στην Ιταλία.

Η Αναγέννηση διαρκεί από τα μέσα περίπου του 14ου έως τα τέλη του 16ου αιώνα και χαρακτηρίζεται από τον κλασικισμό, την προσήλωση στη μελέτη του αρχαίου Ελληνικού και Ρωμαϊκού πολιτισμού, των Πλατωνικών, Νεο Πλατωνικών και Ερμητικών κειμένων, με εκπροσώπους πανεπιστήμονες και καλλιτέχνες όπως ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ραφαήλ, ο Παράκελσος και άλλοι.

Η συμβολική γνώση δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει, δεν εκλογικεύεται, ερμηνεύεται όμως χρησιμοποιώντας μεθόδους τις οποίες μας άφησαν παρακαταθήκη ο Πλάτωνας, οι Στωικοί, οι Νέο Πλατωνικοί,συνεχίστηκε στους νεώτερους χρόνους με τον Carl Jung, και τον Joseph Campbell, ενώ η συμβολογία έγινε πρόσφατα γνωστή στο ευρύ κοινό από το με το bestseller του DanBrowno«Κώδικας Ντα Βίντσι».

Σήμερα θα παρουσιάσω τρείς φωτογραφίες, από το κάστρο του Δουκάτου του Urbino- Ουρμπίνο, τα οποία αποτυπώνουν την επιρροή της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας και των συμβόλων της, στην αρχιτεκτονική (και όχι μόνο) της Ιταλικής αναγέννησης.

Πριν παρουσιάσω τις φωτογραφίες λίγα λόγια για το Δουκάτο του Urbino.

Το Urbino είναι μια Μεσαιωνική πόλη στην κεντρική Ιταλία , αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1998, και είναι η γενέτειρα ενός από τους τρείς σημαντικότερους εκπροσώπους της Αναγέννησης, του Ραφαήλ.

Η κατασκευή του παλατιού του Δουκάτου του Urbino ξεκίνησε από τον Δούκα Federico III da Montefeltro ( 1422 –1482), γύρω στα μέσα του δέκατου πέμπτου αιώνα, και θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα της Ιταλικής Αναγέννησης. Εκεί ο Ραφαήλ πήρε τα πρώτα ερεθίσματα τέχνης από τον πατέρα του Santi, ο οποίος ήταν επίσης επαγγελματίας ζωγράφος και ποιητής.

Στις φωτογραφίες που θα εξετάσουμε, θα διαπιστώσετε το πως τα σύμβολα υποκρύπτουν σημειολογικά την γνώση, και τονίζουν την ατραπό που οφείλει να ακολουθήσει ο αναζητητής. Στοιχεία που καθόρισαν την Αναγέννηση, και τα οποία δυστυχώς δεν βιώσαμε στην Ελλάδα.

Φωτογραφία πρώτη:

Η είσοδος στην βιβλιοθήκη του κάστρου του Δούκα Federico III da Montefeltro.

Πάνω από την θύρα απεικονίζονται δελφίνια, ανάμεσα σε τρίαινες του Ποσειδώνα. Τα δελφίνια είναι σύμβολο της σωτηρίας. Η σωτηρία λοιπόν εφόσον τα δελφίνια βρίσκονται στην είσοδο της βιβλιοθήκης μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της γνώσης. Η τρίαινα του Ποσειδώνα, αναφέρει ο Πλούταρχος (στο «περί Ισιδος και Οσίριδος»):

«είναι σύμβολο τού τρίτου χώρου, τον οποίον κατέχει η θάλασσα, κατά σειρά ταγμένη μετά από τον ουρανό και τον αέρα. Γι’ αυτό ονόμασαν έτσι την Αμφιτρίτη και τους Τρίτωνες.»

Η Θάλασσα συνδέεται με τα συναισθήματα. Ένας άνθρωπος που ελέγχει τα πάθη και τα συναισθήματα του, βαδίζει προς την αυτοπραγμάτωση, και την αυτογνωσία. Η Τρίαινα συμβολίζει επίσης το  παρελθόν, παρόν, και μέλλον. Το κεντρικό σκέλος το παρόν είναι δώρο του παρελθόντος, και δημιουργός του μέλλοντος. Αντλούμε τις γνώσεις μας από το παρελθόν, μπολιάζουμε με αυτές δημιουργικά το παρόν, δημιουργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα καλύτερο μέλλον.

Φωτογραφία δεύτερη:

Το κάστρο του Sassocorvaro, στο Δουκάτο του Urbino, από ψηλά.

Το κάστρο έχει την μορφή χελώνας, για τέσσερις βασικούς λόγους.

1.    Πρώτον ως γνωστόν η γνώση δύναμη, συνεπώς είναι ικανή υπό όρους να μας προστατεύσει (κάστρο αμυντική κατασκευή).

2.    Δεύτερον η χελώνα βαδίζει αργά, αργά πρέπει να είναι και τα βήματα του μαθητή της γνώσης.

3.    Τρίτον η χελώνα ζει πολλά χρόνια, η μάθηση είναι μία διαδικασία που διαρκεί μια ζωή, που προϋποθέτει να αναιρούμε διαρκώς ότι  γνωρίζουμε.

4.    Τέταρτον η χελώνα λόγω κατασκευής, βάση (Γη - υλη), εσωτερικό σώμα (άνθρωπος - ψύχη) και καβούκι (ουράνιο στερέωμα -πνεύμα), συμβολίζει την ένωση στον άνθρωπου του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου.

Φωτογραφία τρίτη:

Επιγραφή στα Ελληνικά σε έμβλημα του Δούκα Federico III da Montefeltro.

Στην επιγραφή διαβάζουμε: «ΦΙΛΑΡΕΤΩ ΤΑΤΩ», δηλ, αυτός που αγαπά την αρετή. Που σημαίνει πως αυτός που αγαπά την αρετή μπορεί να επιτύχει τους στόχους του. 

Τα προαναφερθέντα, αποτελούν ένα ελάχιστο δείγμα από τους κώδικες και τα  μηνύματα που  υπάρχουν πίσω από συγκεκριμένα σύμβολα της Αναγέννησης,  και τα οποία έχουν την αφετηρία τους στην αρχαία Ελλάδα. Αξίζει να ασχοληθεί κάποιος με τους μύθους και τα σύμβολα καθώς  η φαντασία και ο ψυχισμός των ανθρώπων πάντα θα ελκύεται από αυτά, εφόσον αυτά βρίσκονται βαθειά χαραγμένα στο συλλογικό ασυνείδητο της ανθρωπότητας. 

Η αίσθηση της ενότητας με τη φύση είναι το νόημα της αγάπης.

«Σε όλα υπάρχει εκ φύσεως κάτι το θείο» -‘Πάντα γαρ φύσει έχει τι θείον’.

Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια,1153b,30-32).

Η φύση ως η μεγάλη μητέρα, η πλανητική μήτρα της ζωής, έθρεψε τον άνθρωπο ως κορωνίδα της πλανητικής ύπαρξης. Ο μεταμοντέρνος άνθρωπος, βρίσκεται σε αντίθεση με την φύση, για αυτό και βιώνουμε μια  παγκόσμια οικολογική κρίση και τις συνέπειες της, οι οποίες δεν απειλούν, πλέον, μόνο την ισορροπία των οικοσυστημάτων και την επιβίωση των έμβιων όντων, αλλά και την ψυχοσωματική υγεία και την ποιότητα ζωής των παρόντων και των μελλοντικών γενιών.

Αυτή η οικολογική κρίση έχει βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αιτίες, εφόσον οι ρίζες της  βρίσκονται στην βαθεία αποξενωμένη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τη φύση. Ο σύγχρονος  άνθρωπος έχει χάσει την αίσθηση μιας βαθύτερης ιερής ενότητας με τη φύση, χρησιμοποιεί ανευ ορίου όλους τους  πόρους προς εκμετάλλευση και τελικά καταστροφή. Στον «ανεπτυγμένο» κόσμο έχουμε, πλέον, δημιουργήσει ένα σύστημα που αδυνατούμε να ελέγξουμε.

Ζούμε συνεχώς υπό την πίεση του χρόνου, και της απόκτησης υλικών αγαθών. Έχουμε δημιουργήσει μία κοινωνία όπου οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι και στην οποία είμαστε τόσο απασχολημένοι από τα προσωπικά μας προβλήματα ώστε δεν έχουμε την πολυτέλεια να ασχοληθούμε με το τι συμβαίνει στην ανθρώπινη οικογένεια και στον πλανήτη μας. Μη κατανοώντας τη διαφορά ανάμεσα στην ικανοποίηση από τη ζωή και την ευτυχία αισθανόμαστε δυστυχισμένοι παρά τα υλικά αγαθά που αποκτούμε.

Αυτή η βαθειά οικολογική, κοινωνική και πνευματική κρίση αναδεικνύει την ανάγκη για τον επανακαθορισμό των αξιών και του τρόπου ζωής των σύγχρονων, δυτικών κοινωνιών. Αναδεικνύει, επιπλέον, την ανάγκη εστίασης στη σχέση ανθρώπου - φύσης και στην ενδυνάμωση των περιβαλλοντικών ηθικών αξιών.

Σήμερα, ο άνθρωπος έχει χάσει την αίσθηση της βαθύτερης ενότητας με τη φύση δεν θεωρεί τίποτα ιερό, αντίθετα αναγνωρίζει τα πάντα χρηστικά ως πόρους προς χρησιμοποίηση, εκμετάλλευση και τελικά καταστροφή. Ο Thich Nhat Hanh , ένας από τους βασικούς εκπροσώπους της πνευματικής οικολογίας, Βιετναμέζος βουδιστής μοναχός και Δάσκαλος του Ζεν, γράφει ότι όταν αναγνωρίζουμε τις αξίες και την ομορφιά της Μητέρας Γης γεννιέται μέσα μας, ένα συναίσθημα που τείνει να μας συνδέσει με αυτήν  – η αγάπη. Η αίσθηση της ενότητας με τη φύση είναι το νόημα της αγάπης. [1]

Παλαιότερα όταν ακόμα  οι άνθρωποι δεν είχαν αναπτύξει ένα τεχνολογικό πολιτισμό αντίστοιχο με τον δικό μας, πίστευαν πως υπάρχει στον κόσμο μια κρυμμένη σοφία, μία σοφία, που ο σύγχρονος ανθρωπος έχει πια ξεχάσει. Μια σοφία που κρύβεται σε κάθε δέντρο, σε κάθε βότσαλο, σε κάθε άστρο, αλλά και στο ίδιο μας το σώμα. Όποιος ανακαλύψει ξανά αυτή την κρυμμένη σοφία, θα μάθει όχι μόνο τη γλώσσα του σύμπαντος, αλλά και τα μυστικά της Δημιουργίας. Θα ανακαλύψει χαμένες του δυνάμεις, θα διευρύνει τη συνειδητότητα του αλλά κυρίως, θα συνειδητοποιήσει τη θέση του στο σύμπαν. [2]

H απομάκρυνση του ανθρώπου από τη Φύση δημιουργεί μια απόσταση. Αυτή η απόσταση λειτουργεί ως παραμορφωτικός φακός. Η απόστασή μας είναι που δημιουργεί την αλλοίωση, την παραμόρφωση της όντως πραγματικότητας. Έτσι μαθαίνουμε να μην αναζητούμε τη Θεότητα μακριά από εμάς, αν την έχουμε κοντά μας ή ακόμη και μέσα μας. [3]

Ο καθένας µας είναι υπεύθυνος να προσδιορίσει τον αποκλειστικά δικό του σκοπό ύπαρξης και τη θέση του µέσα σε αυτή τη ζωή που τυχαία του χαρίστηκε. Μια ζωή που είναι «από εδώ µέχρι εκεί», µετρηµένη και όχι άπειρη σαν το σύµπαν που µας φιλοξενεί.[4]

Η επαφή με τη φύση είναι ένας τρόπος ύπαρξης, ζωής και σχέσης με τα άλλα ζωντανά όντα. Ανακτώντας τις αισθήσεις της ύπαρξης στη φύση, θυμόμαστε ότι είμαστε μέρος του ιστού της ζωής, αγαπάμε και φροντίζουμε όλα όσα βρίσκονται γύρω μας, όπως αγαπάμε και φροντίζουμε τους εαυτούς μας. Δεν μπορούμε να αποσυνδεθούμε από αυτό που είμαστε. Η βλάβη σε οποιοδήποτε μέρος του επηρεάζει αναπόφευκτα ολόκληρο το δίκτυο.

Τα πάντα στη Γη αποτελούν μέρος της ίδιας οικογένειας: οι πέτρες, τα δέντρα, τα σύννεφα, τα ζώα που κολυμπούν, πετούν, σέρνονται ή περπατούν, ο ήλιος και το φεγγάρι. Κάθε ένα από τα όντα ενσωματώνει μοναδική σοφία ως αποτέλεσμα των προσαρμογών και σχέσεων του με τα άλλα όντα. Όπως  υποστήριζε ο Πλωτίνος (Eννεάδες):

«Όπως αυτός που αναβλέπει στον ουρανό, και βλέπει το φέγγος των άστρων, αναθυμάται τον δημιουργό τους, και τον αναζητά, έτσι και αυτός που θεάται και ενορά, και θαυμάζει τον νοητό κόσμο, πρέπει να αναζητά τον δημιουργό τούτου: ποιος είναι αυτός που έφερε σε ύπαρξη μια τέτοια λαμπρότητα; που είναι, και πως είναι αυτός που γέννησε έναν τόσο σπουδαίο γιο σαν τον νου, ο οποίος είναι ωραίος κορεσμός [ = «κόρος»] και μάλιστα γιος [ = «κόρος»] Εκείνου [του Θεού]

 ..Καθένας έχει τα πάντα μέσα του, τα πάντα είναι παντού και κάθε τι είναι το παν το ατομικό είναι το όλο και η λαμπρότητα είναι απέραντη. Καθένα τους είναι μεγάλο, γιατί και το μικρό είναι μεγάλο. Ο ήλιος είναι εκεί όλα τα αστέρια, και κάθε αστέρι είναι ήλιος συν όλα τα αστέρια. Σε κάθε ατομικό ον υπερέχει κάτι άλλο, μέσα του όμως φανερώνονται και όλα τα όντα …. Όσο μια ωραιότητα βρίσκεται έξω από εμάς, δεν τη βλέπουμε, όταν όμως εισδύσει στα ενδότερα, μας επηρεάζει…. Όταν δεν γνωρίζουμε τα ενδότερα , επιδιώκουμε τα εξωτερικά και δεν ξέρουμε ότι τα ενδότερα είναι η κινητήρια αιτία. Όπως όταν κάποιος που βλέπει το δικό του κατόπτρισμα, το καταδιώκει, επειδή αγνοεί από πού αυτό προέρχεται ..»

Σε τελική ανάλυση σύμφωνα και με την σύγχρονη αστροφυσική, είμαστε όλοι μας αστρόσκονη, και κάποια μέρα θα ξαναγυρίσουμε στα άστρα. Κάποια μέρα θα υπάρξουν άλλοι κόσμοι, γεμάτοι με άλλα όντα, αστράνθρωποι σαν εμάς, που θα γεννηθούν από τις στάχτες ενός, κάποιου, πεθαμένου άστρου. Ενός άστρου που σήμερα το λέμε Ήλιο. [5]

Η επανα - σύνδεση με την φύση μεγιστοποιεί τα οφέλη όταν γίνεται με την μέγιστη ενσυνειδητότητα. Η φύση είναι το ιδανικό μέρος για να ασκεί κανείς την ενσυνειδητότητα επειδή ο νους έχει λιγότερα εξωτερικά ερεθίσματα, με αποτέλεσμα λιγότερες αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα. Στην πραγματικότητα, οι πρακτικές τόσο της ενσυνειδητότητας όσο και των διαλογιστικών παραδόσεων εκτελούνται συνήθως στη φύση για τον λόγο αυτό.

Τα δέντρα λ.χ εισπνέουν το διοξείδιο τού άνθρακα και εκπνέουν οξυγόνο. Ο άνθρωπος εισπνέει οξυγόνο, εκπνέει διοξείδιο του άνθρακα. Υπάρχει μία αλληλοσύνδεση και μια αλληλεξάρτηση παντού στην φύση, τα πάντα είναι ένας ατελείωτος, ενωμένος ωκεανός. 

Έτσι και στον άνθρωπο, η αναπνοή προσφέρει  στο σώμα μας ζωή, πολύτιμη ζωτική ενέργεια. Ο έλεγχος της αναπνοής είναι ανθρώπινο προνόμιο. Κανένας άλλος ζωντανός οργανισμός δεν μπορεί να ελέγξει συνειδητά την αναπνοή του, εκτός από τον άνθρωπο. Όπως αναφέρει ένα ρητό:

«όταν κάποιος έχει τον έλεγχο της αναπνοής του κανένας δεν μπορεί να του στερήσει την γαλήνη».

Μάθε να αναπνέεις συνειδητά και με ρυθμό. Η συνειδητή και η ρυθμική αναπνοή με εισπνοές, παύσεις και εκπνοές, είναι μυστικό μακροζωίας και πνευματικής διαύγειας. Η συνειδητή αναπνοή αυξάνει την οξυγόνωση, και αυξάνει την εσωτερική θερμότητα στο σώμα.

Ηρεμεί σώμα και νου, προσφέρει μια έντονη αίσθηση ηρεμίας και γαλήνης, βοηθά να συνδεθούμε με τον εσωτερικό μας εαυτό και να αναπτύξουμε την επίγνωση μας. Μας δίνει άμεση πρόσβαση και έλεγχο στο ενεργειακό μας σώμα, διεγείρει τα ενεργειακά μας κανάλια, αυξάνει την δυνατότητα συγκέντρωσης, διευκολύνει την ροή της ζωτικής ενέργειας, ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, εξισορροπεί το καρδιοαναπνευστικό σύστημα, γυμνάζει το διάφραγμα αυξάνοντας την αναπνευστική ικανότητα και την περιεκτικότητα του οξυγόνου στο αίμα.

Η φύση σε συνδυασμό με την ενσυνειδητότητα έχει τη δυνατότητα να προσφέρει ουσιαστικές εμπειρίες ενδοσκόπησης που καλλιεργούν ένα διαφορετικό τρόπο προσέγγισης της φύσης, και της πραγματικής μας φύσης. Σύνδεση με τη γη , σύνδεση με τον ιστό της ζωή, ξύπνημα των αισθήσεων. Ανακτώντας τις αισθήσεις της ύπαρξης στη φύση, θυμόμαστε ότι είμαστε μέρος του ιστού της ζωής, αυξάνοντας τη «ζώνη επίγνωσης» μας.

Για να γίνουν πιο όμορφες οι πόλεις, να  σπέρνετε λουλούδια… Να περπατάτε με τις τσέπες γεμάτες σπόρους και, σαν να μη συμβαίνει τίποτα, να τους σκορπίζετε στην άσφαλτο, μέχρι την μέρα που καινούρια βλαστάρια θα διέλυαν την πόλη με τη δύναμη ενός κατακλυσμού. Να μπήξετε αμέτρητες σφήνες γεμάτες ζωή μες στο μπετόν των μητροπόλεων, και τότε αυτές θα γίνουν πιο αρμονικές, πιο φυσικές, πιο όμορφες, πιο ανθρώπινες..! [6].

Παραπομπές:

1. «Θεραπεύοντας την αποξένωση των νέων γενιών από τη φύση», Ίριδα Τσεβρένη, Δρ. Γαβριήλ Ξανθόπουλος, Π.Ε.Ε.Κ.Π.Ε
2. Απόσπασμα από το Περιοδικό Άβατον ( 164 φάκελος Πανψυχισμός). 
3. Giordano Bruno.
4. Απόσπασμα από συνέντευξη του καθηγητή Δηµήτρη Νανόπουλου. 
5. «Είμαστε αστρόσκονη-Σύμπαν, μια ιστορία χωρίς τέλος», Διονύσης Σιμόπουλος.
6. JEAN-MARIE BLAS DE ROBLES , «εκεί που ζουν οι τίγρεις» (παράφραση). 

Φωτ: Το Κέκενχοφ (Keukenhof), επίσης γνωστό ως ο Κήπος της Ευρώπης, είναι ένας από τους μεγαλύτερους κήπους λουλουδιών στον κόσμο, νοτιοδυτικά του Άμστερνταμ. Περίπου 7 εκατομμύρια βολβοί λουλουδιών φυτεύονται στους κήπους ετησίως, ενώ είναι ευρέως γνωστό για τις τουλίπες του. Συνήθως 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι ετησίως επισκέπτονται το Κέκενχοφ ή 26.000 επισκέπτες την ημέρα.

 

Γαία, ένας συμβιωτικός υπέροχος πλανήτης σε κίνδυνο.

«Είμαστε μια στιγμή μόνο μέσα στο χρόνο, αλλά το αποτύπωμα μας μένει για πάντα. Είμαστε τα πρόσωπα όλων αυτών που ήρθαν πριν από εμάς. Και τώρα ήρθε η σειρά μας. Μπορούμε να διαλέξουμε να ακολουθήσουμε το δικό μας μονοπάτι ,ή, να ακολουθήσουμε το δρόμο που τόσοι άλλοι ακολούθησαν. Η ζωή δεν είναι ταινία με σενάριο που έχει γραφτεί. Εμείς είμαστε οι σεναριογράφοι. Αυτή είναι η δικιά μας ιστορία».
Γιώργος Βασιλορεΐζης

Η γη μας ένα σπάνιο αυτό οργανωμένο σύστημα,  το οποίο γέννηση και συντηρεί τη ζωή  εντός της για πάρα πολλά εκατομμύρια χρόνια. Ως πλανήτης βρίσκεται σε  τροχιά γύρω από τον Ήλιο, κινούμενη με  μεγάλες ταχύτητες στις παρυφές ενός γαλαξία, ο οποίος με τη σειρά του είναι ένας μόνο γαλαξίας σε ένα σύνολο πολλών γαλαξιών. Η τροχιά της  γης  γύρω από τον ήλιο, είναι σχεδόν κυκλική, ώστε να δέχεται από αυτόν τη βέλτιστη ποσότητα θερμότητας. Δέχεται πολύ λιγότερους αστεροειδείς σε σχέση με τους άλλους πλανήτες, καθώς την προστατεύει σε μεγάλο βαθμό, ο δορυφόρος της, η Σελήνη.

Έχει ιδανικό όγκο και μάζα , έχει πυρήνα σε ρευστή κατάσταση που δημιουργεί το ισχυρό μαγνητικό της πεδίο, μαγνητική ασπίδα της ζωής . Έχει πολύ νερό, μια καταπληκτική ατμόσφαιρα με τη μοναδική προστασία της οζονόσφαιρας . Έχει έναν ιδιαίτερα ευκίνητο φλοιό , και κυρίως έχει αναπτύξει εντός της μία μοναδική βιοποικιλότητα. Ο  μοναδικός μας πλανήτης η Γαία,  διαθέτει  ένα ανόργανο υπόστρωμα, το φλοιό του, πάνω στον οποίο αναπτύσσεται ο αισθητός μας κόσμος και στον οποίο επίσης θεμελιώνουμε τη δική μας ανθρώπινη ζωή, ενώ αντλούμε από αυτόν διάφορες οργανικές και ανόργανες  πρώτες ύλες. 

Η βιόσφαιρα της Γης  αποτελεί την  μοναδική, μέγιστη ζωντανή γεωλογική δύναμη στη Γη (βλέπε θεωρία της Γαίας  του Sir James Lovelock), η οποία κινείται, επεξεργάζεται και ανακυκλώνει δισεκατομμύρια τόνους μάζας κάθε χρόνο. Η ζωή που κυοφορεί εντός της, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του ανώτερου φλοιού, της επιφάνειάς του κυρίως και της ατμόσφαιρας, συμμετέχει στις γεωλογικές διεργασίες ως ένας ουσιαστικός παράγοντας.

Διανύουμε ήδη 5 εκατομμύρια χρόνια συνεχούς πλανητικής εξέλιξης, την στιγμή που ο «έξυπνος άνθρωπος»,  ο Homo Sapiens, βρίσκεται στον πλανήτη μόλις εδώ και 120.0000 χρόνια. Ο ανθρωπινός πολιτισμός αναπτύχθηκε τα τελευταία, 7.000 χρόνια, ενώ διάγουμε 300 μόλις χρόνια συνεχούς κοινωνικής και πολιτιστικής και επιστημονικής ανάπτυξης,  και τέλος μόλις 150 χρόνια ραγδαίας τεχνολογικής και ηλεκτρονικής επανάστασης. 

Και όμως φαίνεται πως ο πολιτισμός  και η νοοτροπία που αναπτύξαμε όλα αυτά το χρόνια, μπορεί να αποβεί η αχίλλειος πτέρνα μας για την επιβίωση όχι μόνο του ανθρώπινου είδους, αλλά και του πλανήτη ως σύνολο, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα του πλανήτη υποβαθμίζονται σε βαθμό πρωτοφανή στην ανθρώπινη ιστορία. Με βάση τους σημερινούς ρυθμούς κατανάλωσης, η ανθρωπότητα θα χρησιμοποιεί φυσικούς πόρους που θα αντιστοιχούν σε δύο πλανήτες ως το 2050, αν φυσικά αυτοί οι πόροι δεν έχουν εξαντληθεί ως τότε. 

Ο Πλανήτης αντιδρά στην ανθρώπινη καταστροφική νοοτροπία και μανία, οι φυσικές καταστροφές το υποδεικνύουν αυτό. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον το υφιστάμενο πολιτισμικό μοντέλο  καλείται  να  δημιουργήσει και να  ικανοποιήσει  τεχνητές  και όχι  ζωτικές ανάγκες, οι  οποίες  απαιτούν  όλο  και  περισσότερη  κατανάλωση, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Έτσι βιώνουμε την κορύφωση  του Προμηθεϊκού ανθρώπου, όπου εκδηλώνονται  όλες οι αντιφάσεις που κλείνει μέσα του, το υφιστάμενο κοινωνικό, πολιτισμικό,  και επιστημονικό  μοντέλο, το οποίο έχει φέρει σε αδιέξοδο τόσο τον άνθρωπο όσο και το φυσικό περιβάλλον,  απαιτώντας άμεσες και καινοτόμες δράσεις.

Σε συλλογικό επίπεδο είναι αναγκαίο να υπάρξει εγρήγορση, και μία νέα αντίληψη του ανθρώπινου προορισμού,  και των πραγματικών αναγκών του, που δεν θα βασίζεται στις πλασματικές επιθυμίες του ανθρώπου,  για  υπέρ κατανάλωση, για κυριαρχία, για δύναμη. Οι περιβαλλοντολογικές, οικονομικές και πολιτισμικές κρίσεις του 21ου αιώνα, όπως φαίνεται  θα σηματοδοτήσουν  την αρχή μιας μεταβατικής περιόδου, όπου θα πρέπει να κυριαρχήσει η ανάγκη μίας νέας αντίληψης του ανθρώπου, τόσο με τον ίδιο του τον εαυτό, όσο και με την σχέση του με τον φυσικό κόσμο στο σύνολο του.

Το πρόβλημα σε όλες τις εκφάνσεις του είναι συστημικό, και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται. Η  σύγχρονη επιστήμη και πιο συγκεκριμένα η κβαντική φυσική συναντώντας αρχαίες πεποιθήσεις μας δείχνει το δρόμο. Το « κλειδί»,  είναι η  αναγνώριση της αλληλεπίδρασης του  αλληλοσυνδεόμενου  φυσικού κόσμου στο σύνολό του. «Στο οργανικό όλο, σφαιρικό και μερικό, μέρος και όλο, ενέχονται αμοιβαία και διαπλέκονται», αναφέρει χαρακτηριστικά η Dr. Mae -Wan  Ηο, θυμίζοντας το αρχαίο Εληνικό : «Eν το Παν και δι΄ αυτού το Ππαν και εις αυτό το Παν». [1]

Στο βιβλίο της «Ο συμβιωτικός πλανήτης», η διάσημη βιολόγος Lynn Margulis υποστηρίζει ότι η συμβίωση, δηλαδή το σύνολο των οργανισμών από διαφορετικά είδη που ζουν σε φυσική επαφή μεταξύ τους, έπαιξε κρίσιμο ρόλο στις απαρχές του εξελικτικού νεωτερισμού. Εκτείνοντας την έρευνά της από τις μικρότερες μορφές ζωής, τα βακτήρια, έως τη μεγαλύτερη, την ίδια τη ζωντανή Γη, η Lynn Margulis εξηγεί τη συμβιωτική προέλευση πολλών από τις πιο σημαντικές εξελικτικές καινοτομίες.

Τα κύτταρα εξελίχθηκαν ως συμβιωτικές ενότητες διάφορων ειδών βακτηρίων. Το σεξ (και η αναπόφευκτη συνέπειά του, ο θάνατος) εμφανίσθηκε όταν απέτυχαν οι προσπάθειες για κανιβαλισμό, με αποτέλεσμα τις εποχικές επαναλαμβανόμενες συνενώσεις κάποιων μικροσκοπικών προγόνων μας. Η άγονη στεριά έγινε καταπράσινη μόνο μετά τις συμβιώσεις φυκών και μυκήτων, που εξελίχθηκαν σε φυτά.  Η Γαία, το μεγαλύτερο τέλεια ρυθμισμένο οικοσύστημα στη γήινη επιφάνεια, αποτελεί ένα συμβιωτικό σύστημα, όπως φαίνεται από το Διάστημα.

Το μισό σώμα του ανθρώπου δεν είναι μόνο ανθρώπινο. Δεν είμαστε αυτόνομοι οργανισμοί. Είμαστε συμβιωτικοί οργανισμοί. Συμβιώνουμε με τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς, βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα και ιούς που ζουν στο δέρμα μας, στον πεπτικό μας σωλήνα, στο νευρικό μας σύστημα, στο αναπνευστικό, στο γεννητικό, παντού. Για να καταλάβουμε τα μεγέθη τα  μικρόβια είναι πολλαπλάσια σε αριθμό από τα σωματικά μας κύτταρα, ενώ αριθμούν πάνω από 100.000 διαφορετικά είδη.  Εμείς και τα βακτήρια μας αποτελούμε ένα οικοσύστημα.

Τα μικρόβια βρίσκονται παντού. Στον αέρα, στο έδαφος, στο νερό, πάνω στο δέρμα και τα μαλλιά μας, στο στόμα και το έντερο μας, πάνω και μέσα στις τροφές που καταναλώνουμε. Μετατρέπουν το έδαφος σε εύφορο, καθαρίζουν το περιβάλλον, μεταβάλλουν - συχνά βελτιώνουν - την τροφή μας, σχηματίζουν στο ανθρώπινο σώμα βιταμίνες προς όφελός μας, μερικά μάλιστα μας προστατεύουν από λιγότερο επιθυμητά μικρόβια. 

Τα μικρόβια συχνά θεωρούνται επικίνδυνα, διότι ορισμένα είδη (μικρός όμως αριθμός) μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες, να αλλοιώσουν τις τροφές ή να καταστρέψουν πολύτιμα υλικά. Οι περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούν την ύπαρξη των μικροβίων μόνο όταν συμβούν παρόμοιες ατυχείς καταστάσεις. Ωστόσο, στο σύνολό τους, αντιπροσωπεύουν έναν συναρπαστικό κόσμο αόρατων, ή μετά βίας ορατών πλασμάτων, τα οποία συμμετέχουν σε όλες τις διαδικασίες που η ζωή πάνω στη Γη διαθέτει την ικανότητα να πραγματοποιεί. Πλάσματα τα οποία έχουν επηρεάσει, και εξακολουθούν να επηρεάζουν, βαθιά τη ζωή μας και το περιβάλλον.

Όλα τα ζώα του πλανήτη μας ζουν συμβιωτικά με έναν τεράστιο αριθμό μικροοργανισμών.  Το 57% του ανθρώπινου σώματος αποτελείται από βακτήρια, ιούς και μύκητες.  Τα μικρόβια είναι η πιο πολυπληθής μορφή ζωής στον πλανήτη μας και κατοικούν σε όλα τα πιθανά (και μερικές φορές απίθανα) οικοσυστήματα.  Το έντερο του ανθρώπου φιλοξενεί πάνω από 100 περίπου τρισεκατομμύρια  μικροοργανισμούς.

Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο άνθρωπος (ή μάλλον δεν είναι κατά πλειοψηφία άνθρωπος) ούτε από γενετική άποψη, αφού στο καθαρά ανθρώπινο γονιδίωμα των περίπου 20.000 γονιδίων θα πρέπει να προστεθεί το μικροβιακό γονιδίωμα, κάτι που ανεβάζει τον αριθμό των γονιδίων στο ανθρώπινο σώμα στα δύο έως 20 εκατομμύρια! [2]

Στην αρχαιότητα, όπως και στην αρχαία Ελληνική αντίληψη, εκλαμβάνεται  ως  Όλον, το οποίο περιέχει τον άνθρωπο και το οποίο εκδηλώνει ευφυΐα και λογική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας οντολογίας, η οποία μάλιστα υποβάλλει και την ανάλογη ηθική θεωρία, είναι η στωική αντίληψη περί φύσης η οποία συνδέεται με την ηθική θεωρία του φυσικού νόμου. 

Σ’ αυτή τη θεωρία των Ελληνιστικών χρόνων η οποία ενσωματώνει την Αριστοτελική τελεολογία, και η οποία απετέλεσε στη συνέχεια τη βάση της χριστιανικής διδασκαλίας, τα επί μέρους όντα εντός της φύσης καταλαμβάνουν συγκεκριμένες ιεραρχημένες θέσεις και κατατείνουν προς συγκεκριμένο τελικό σκοπό ο οποίος είναι προεπιλεγμένος είτε από το Θεό-Δημιουργό, είτε από τις αρχές που διέπουν τη φύση. 

Η αρχή που διέπει τη φύση, σύμφωνα με τη Στωική αντίληψη, είναι ο λόγος ο οποίος καθορίζει όχι μόνον πώς είναι τα πράγματα, αλλά και πώς πρέπει να είναι. (Στη χριστιανική θεολογία ο λόγος ταυτίζεται με το Θεό). Επιβάλλει δηλαδή την τάξη και την αρμονία στην κίνηση των όντων και υπ’ αυτήν την έννοια υπαγορεύει τόσο τους περιγραφικούς νόμους της φύσης -αυτούς που μελετά η επιστήμη - όσο και τους κανόνες της ηθικής. 

Το πρέπει βέβαια σε ό,τι αφορά τα άψυχα όντα εκφυλίζεται στην αναγκαιότητα που επιβάλλει ο φυσικός νόμος και η οποία στα ζώα εκδηλώνεται ως ένστικτο. Δηλαδή τόσο τα υλικά αντικείμενα όσο και τα ζώα υπόκεινται κατ’ ανάγκην στις επιταγές του λόγου που ως προς αυτά είναι μία εξωτερική κοσμική αρχή. Τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά για τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος διαθέτει και ο ίδιος λόγο, μετέχει δηλαδή της ευφυΐας της φύσεως (ή της ουσίας του Θεού, στη χριστιανική διδασκαλία), και ως εκ τούτου είναι σε θέση να αντιληφθεί δια της διανοίας του τόσο πώς έχουν τα πράγματα όσο και πώς πρέπει να έχουν. 

Διαθέτοντας μάλιστα ελεύθερη βούληση, μπορεί να επιλέξει αν θα πράξει το ηθικώς ορθό, αν θα υπακούσει δηλαδή στο φυσικό νόμο. Ό,τι αντίκειται στη φύση, αντίκειται στο λόγο, ό,τι είναι «παρά φύσιν» είναι εν τέλει ανήθικο.

Αυτή η αντίληψη που βλέπει τη φύση ως οργανισμό που πάλλεται από ζωή και διαπνέεται από λογική και ευφυΐα σε όλο το εύρος και την πολυμορφία της, από τα υλικά σώματα μέχρι τα ανώτερα όντα, υποβάλλει μια στάση απέναντι στη φύση που επιβιώνει μέχρι σήμερα. Αντιμετωπίζουμε τη φύση ανθρωπομορφικά και λέμε, π.χ., « φύση τιμωρεί» ή «η φύση εκδικείται». 

Χαρακτηριστικό είναι αυτό που αναφέρεται για τους γερμανούς ξυλοκόπους του 19ου αιώνα οι οποίοι θεωρούσαν σώφρον να εξηγούν στα δέντρα που επρόκειτο να κόψουν το λόγο για την ενέργειά τους αυτή. Ένα άλλο, συναφές, ζήτημα που τίθεται από την κοσμοαντίληψη που περιγράψαμε αφορά τη σχέση ανθρώπου και φύσης. Όταν ο άνθρωπος λογίζεται ως μέρος της φύσης τότε η φύση δεν είναι ανοίκεια, δεν είναι ξένη. Μετέχει και ο άνθρωπος της συνολικής αρμονίας και δεσμεύεται από την κοσμική τάξη. Αυτό υποβάλλει, θα έλεγε κανείς μία ταπεινότητα. 

Από την άλλη μεριά όμως, όταν ο άνθρωπος ξεχωρίζει, σύμφωνα με την ίδια αντίληψη, από όλα τα υπόλοιπα όντα ακριβώς διότι διαθέτει τη διάνοια ή μετέχει του θεϊκού λόγου, δεν είναι δύσκολη η μετάβαση στη θέση ότι η φύση, ο κόσμος ολόκληρος, υποδεέστερος καθώς είναι, βρίσκεται στη διάθεση του ανθρώπου. Μάλιστα, στη χριστιανική διδασκαλία υποστηρίζεται συχνά ότι τα πάντα δημιουργήθηκαν από το Θεό για τον άνθρωπο. Ανεξαρτήτως του κατά πόσον η πρόταση αυτή αποτελεί ορθή ερμηνεία του χριστιανικού δόγματος, πολλοί αναζητούν στη θέση αυτή τις ρίζες για την καταστροφή της φύσης που ακολούθησε.

Η σύνδεση όμως δεν είναι αναγκαία. Όπως ισχυρίζεται και ο John Passmore, στο άρθρο του «Attitudes to Nature» (1975), ακόμα κι αν δεχθούμε ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε για τον άνθρωπο, αυτό δε σημαίνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να τον κάνει ό,τι θέλει, αν και εκ του αποτελέσματος κάτι τέτοιο επικράτησε.

Η νεώτερη αντίληψη περί φύσεως, αυτή που συνδέεται με την επιστημονική επανάσταση του 16ου, 17ου και 18ου αιώνα, και φιλοσόφους όπως ο Descartes, βλέπει τη φύση ως μηχανή. Ο Collingwood ονομάζει αυτό το μοντέλο αναγεννησιακό ενώ επικρατέστερος θεωρείται ο χαρακτηρισμός του μοντέρνου. 

Η φύση, σύμφωνα μ’ αυτό το μοντέλο, είναι αδρανής, νεκρή, δεν διαθέτει καμμία ευφυΐα, αποτελείται από στοιχεία τα οποία είναι βασικά ομοειδή και τα οποία μπορούν να υποστούν μαθηματική επεξεργασία. Η φυσική και τα μαθηματικά, με την έμφαση που δίνουν στη μέτρηση και την ποσοτικοποίηση, εξομοιώνουν και ενοποιούν πολλά και διαφορετικά μεταξύ τους φαινόμενα. Δεν μπορούν, ωστόσο, να μετρήσουν φαινόμενα που αφορούν αυτό που ονομάζουμε σήμερα συνείδηση του ανθρώπου. Έτσι ο άνθρωπος, ως πνεύμα πλέον, βρέθηκε απέναντι στη φύση, και στην ίδια του την φύση! [3]

Ως επίλογο παραθέτω την άποψη του Stanislav Grof ( from Beyond the Brain):

 
«Η Δυτική επιστήμη θα έχει σύντομα να αντιμετωπίσει μια ιδεολογική ανατροπή πρωτοφανών διαστάσεων, που θα αλλάξει τις έννοιες της πραγματικότητας και της ανθρώπινης φύσης, θα γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της αρχαίας σοφίας και της σύγχρονης επιστήμης και θα συμφιλιώσει τις διαφορές μεταξύ της πνευματικότητας της Ανατολής και του δυτικού ρεαλισμού. Στο είδος του κόσμου που έχουμε σήμερα, η μεταμόρφωση της ανθρωπότητας μάλλον είναι η μόνη πραγματική ελπίδα μας για επιβίωση. Πιστεύω ότι είναι ουσιαστικό για το πλανητικό μας μέλλον να αναπτύξουμε τρόπους για να αλλάξουμε τη συνείδηση που δημιούργησε την κρίση στην οποία βρισκόμαστε

1. Πηγή: Απόσπασμα από το βιβλίο του γράφοντος, «Άνθρωπος και Γαία», εκδόσεις Γεωργιάδη 2003.                                                         

2. Πηγή: Απόσπασμα από το βιβλίο : «Ο συμβιωτικός πλανήτης», Margulis, Lynn, Εκδόσεις Κάτοπτρο.                                                            

3. Πηγή:  «Η φύση στην οικολογία», Μ. Μοδινός, Η. Ευθυμιόπουλος (επιμ.), Αθήνα: Εκδόσεις Στοχαστής (1999).