Μύηση στην ιερότητα της φύσης της αρχαίας Ελλάδος.

 

Η παρατήρηση της πανίδας και της χλωρίδας της Ελλάδας δεν αποτελεί απλώς μια αισθητική εμπειρία, δημιουργεί ένα κοσμικό και θρησκευτικό συναίσθημα που συγκλονίζει την ψυχή και την οδηγεί στην ποίηση, στον συμβολισμό και στην αλληγορία, άρα στον κόσμο των αρχαίων Eλληνικών μύθων. Κάθε θυμάρι που αρωματίζει το Eλληνικό τοπίο, κάθε ελιά που ριζώνει σε πετρώδες έδαφος, κάθε κυπαρίσσι που υψώνεται προς τον ουρανό, μοιάζει να ψιθυρίζει μια μυστική αφήγηση για τη σχέση του ανθρώπου με το σύμπαν ολόκληρο.

Οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν τον άνθρωπο ως αναπόσπαστο μέρος της φύσης. Ο ρόλος του δεν ήταν να την κατακτά αλλά να την κατανοεί, να αφουγκράζεται τους ρυθμούς της και να εναρμονίζεται με αυτούς. Η φύση δεν ήταν μόνο η τροφός όλων των έμβιων όντων, αλλά και πεδίο μύησης, ένας ζωντανός οργανισμός που διαπερνάται από ψυχή και λόγο.

🍂 «Χλωρίς» ονομαζόταν η θεά της βλάστησης, προσωποποίηση της αέναης αναγέννησης της φύσης. Το έργο της ήταν δύσκολο και ιερό.

🌼 Βοηθοί της ήταν οι Ώρες, κόρες της Θέμιδας και του Δία, ακόλουθοι του Ηλίου, που ρύθμιζαν τις τέσσερις εποχές και διασφάλιζαν την ομαλή ανάπτυξη της βλάστησης. 

💦  Ο Ζέφυρος, η γλυκιά πνοή του δυτικού ανέμου, έφερνε την ανοιξιάτικη βροχή, αφυπνίζοντας τη γη από τον χειμερινό της λήθαργο. 

🌊 Οι Ωκεανίδες, νύμφες των υδάτων, προστάτευαν τις πηγές και τα ρυάκια, ενώ οι Δρυάδες και οι Αμαδρυάδες φρόντιζαν τα δάση, κατοικώντας μυστικά μέσα στους κορμούς των δέντρων.

⛈️ Ο Δίας, με τις βροντές και τις αστραπές του, πότιζε τη γη και υπενθύμιζε τη δύναμη του ουράνιου στοιχείου. 

🏹   Η Άρτεμης, προστάτιδα της άγριας φύσης, δρόσιζε τα φυτά με την πάχνη της νύχτας, ενώ ο αδελφός της, ο Απόλλωνας, χάριζε το φως του ήλιου, απαραίτητο για τη βλάστηση. 

🌳 Η Δήμητρα, μητέρα της γεωργίας, εξασφάλιζε το ωρίμασμα των καρπών, και ο ετήσιος κύκλος της βλάστησης, γέννηση, άνθηση, μαρασμός και αναγέννηση, ερμηνευόταν ως ιερό δράμα, αντανάκλαση της αρμονίας και της δικαιοσύνης του κόσμου.

🌿 Ο Διόνυσος ο Δενδρίτης, θεός της αμπέλου και της ζωτικής ορμής, χάριζε στα φυτά τους χυμούς της ανάπτυξης και τη μυστική δύναμη της αναγέννησης. 

🍁 Ο Πλούτων, ο αόρατος άρχοντας του κάτω κόσμου, φύλαγε στα υπόγεια βάθη τον πλούτο των σπόρων και της γονιμότητας, υπενθυμίζοντας ότι κάθε βλάστηση γεννιέται από το σκοτάδι της γης και επιστρέφει σε αυτό.

Παράλληλα, η φαρμακευτική γνώση των αρχαίων για τα φυτά ήταν εντυπωσιακή. Πάνω από χίλια είδη είχαν καταγραφεί και περιγραφεί από φιλοσόφους και συγγραφείς όπως ο Αριστοτέλης, ο Ιπποκράτης, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ο Ηρόδοτος, ο Θεόκριτος και ο Όμηρος. Στα έργα τους τα φυτά δεν εμφανίζονται μόνο ως θεραπευτικά ή διατροφικά στοιχεία, αλλά και ως φορείς συμβολισμών, η δάφνη της νίκης, η μυρτιά του έρωτα, το στάχυ της γονιμότητας, η ελιά της ειρήνης και της σοφίας.

Η φυσιολατρική αυτή αντίληψη κορυφώνεται φιλοσοφικά στη σκέψη του Πλωτίνος. Στις Εννεάδες του περιγράφει έναν κόσμο εμψυχωμένο και ενιαίο, όπου η ψυχή διαπερνά τα πάντα χωρίς να διαιρείται. Στην Εννεάδα IV, 3, 9 αναφέρει ότι η ψυχή είναι παρούσα παντού και ταυτόχρονα δεν περιορίζεται σε κανένα συγκεκριμένο σημείο, δεν διαμερίζεται ούτε τεμαχίζεται, αλλά βρίσκεται ολόκληρη παντού. Δηλαδή, η ψυχή διαπερνά ολόκληρο το σύμπαν χωρίς να χωρίζεται σε κομμάτια, παραμένοντας ενιαία και αποτελώντας τη ζωοποιό και συνεκτική δύναμη του κόσμου.

Στην Εννεάδα III, 8, 4, στο περίφημο χωρίο για τη φύση ως σιωπηλή θεωρία, γράφει ότι η φύση είναι μια σιωπηλή θεωρία και ότι από τη θεωρία προέρχεται η γένεση και το ίδιο το γινόμενο είναι επίσης θεωρία. Με άλλα λόγια, η φύση δεν είναι μια άλογη και μηχανική δύναμη, αλλά μια εσωτερική νοητική ενέργεια. Ο κόσμος γεννιέται ως αποτέλεσμα εσωτερικής πνευματικής πληρότητας. Η φύση δημιουργεί επειδή νοεί, και νοεί επειδή μετέχει στην ανώτατη αρχή της πραγματικότητας.

Τέλος, στην Εννεάδα VI, 9, 5, αναφερόμενος στο Εν, επισημαίνει ότι είναι παντού παρόν και δεν περικλείεται πουθενά. Δηλαδή, το Εν δεν περιορίζεται από τίποτε, δεν περιέχεται σε κανέναν τόπο, αλλά ταυτόχρονα είναι παρόν σε όλα τα όντα ως η βαθύτερη πηγή της ύπαρξής τους.

Μέσα από αυτά τα χωρία γίνεται σαφές ότι για τον Πλωτίνο ο κόσμος δεν είναι ένα άψυχο σύνολο υλικών στοιχείων, αλλά μια ζωντανή ενότητα διαποτισμένη από ψυχή και νόηση. Η φύση, επομένως, δεν είναι απλώς περιβάλλον, αλλά φανέρωση της ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα, μια αδιάκοπη μυστική διαδικασία όπου το ορατό εκφράζει και αποκαλύπτει το αόρατο.

Έτσι, η φύση δεν είναι άψυχη ύλη αλλά έκφραση πνευματικής αρχής. Το ορατό φανερώνει το αόρατο και η πολλαπλότητα ριζώνει σε μια βαθύτερη ενότητα. H Eλληνική χλωρίδα δεν αποτελεί μόνο βιολογικό πλούτο αλλά πνευματικό τοπίο. Είναι ένας ζωντανός ναός όπου το φως, το νερό, ο άνεμος και η γη συνυφαίνονται σε μια αέναη μυσταγωγία, μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος, όπως το δέντρο, αντλεί τη δύναμή του από τις ρίζες του και υψώνεται προς το φως αναζητώντας το Εν.

Φυσιολατρία και ανθρωπισμός στην αρχαία Ελληνική θρησκεία.

 

Η αρχαία Ελληνική θρησκεία είναι φυσιολατρική. Η Γαία αποτελεί την πρώτη θεότητα, και αποτελεί την μήτρα καταγωγής, ζωοδότη και συντηρητή της ζωής, όλης της βιόσφαιρας. Ως μητέρα όλων των υπάρξεων είναι γένους θηλυκού, καθώς ο άνθρωπος την ταύτισε με μία γυναικεία ύπαρξη, την μεγάλη μητέρα.

Το σύμπαν στην συνείδηση του αρχαίου Έλληνα, αποτελεί ένα αέναο, αυτοσυντηρουμένο και αυτοεξελισσόμενο  έμβιο  οργανισμό Ον όπου τα πάντα έχουν μια συνάφεια και μία σύνδεση μεταξύ τους.Η σύνδεση αυτή αποτυπώνεται υπέροχα στο επόμενο απόσπασμα του Στωικούς αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου (εις αυτόν):

" Σκέψου διαρκώς το σύμπαν ως ένα ενιαίο ζωντανό ον, που αποτελείται από μια ενιαία ουσία και μια ενιαία ψυχή- και πώς όλα τα πράγματα πηγάζουν από την ενιαία αντίληψη αυτού του όντος, του σύμπαντος. Και πώς το σύμπαν ολοκληρώνει όλα τα πράγματα μέσω ενός ενιαίου παλμού. Και πώς όλα τα πράγματα στον κόσμο και στο σύμπαν συνεργάζονται για να προκαλέσουν όλα όσα γεννιούνται, και πόσο περίπλοκο και πυκνά υφασμένο είναι το ύφασμα που σχηματίζεται από την συνύφανση  τους".

Οι φυσικές δυνάμεις προσωποποιούνται με ανθρωπομορφικά  χαρακτηριστικά, καθώς ο Έλληνας προσπαθεί μέσα από τις περιορισμένες αισθήσεις του και τις αντιληπτικές του δυνατότητες, να κατανοήσει το σύμπαν. 

Η άποψη αυτή εκφράζεται στο γνωστό ρητό του Πρωταγόρα: 

"πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος". 

Τα χρήματα στη φράση του Πρωταγόρα, δεν σημαίνουν τις νομισματικές αξίες, αλλά, γενικά, τις ποιότητες, τις πεποιθήσεις, τις αρχές, την εσωτερική συγκρότηση με άλλα λόγια, και την ικανότητα κάθε ανθρώπου, χωριστά, να αντιλαμβάνεται με το δικό του τρόπο αυτό που είναι κοινό, μόνο κατ΄ όνομα, για όλους τους ανθρώπους.

Ο αρχαίος  Έλληνας κατανοεί πως ο ίδιος (ο άνθρωπος) αποτελεί μέτρο της αλήθειας και της γνώσης και γι' αυτό κάθε υποκειμενική άποψη για κάποιο θέμα έχει την άξια της.  

Έλλείψη επιστημονικών δεδομένων χειρίζεται τις συμπαντικές δυνάμεις διαισθητικά η ενορατική δίνοντας τους την μορφή που αποτελεί κορωνίδα της νόησης στον πλανήτη, τον άνθρωπο ο οποίος μαζί με την φύση αποτελεί τον μέγα μεγαποιητή του φυσικού περιβάλλοντος.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι Θεοί του Έλληνα λαμβάνουν ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά, καθώς ο Έλληνας προσπαθεί να συσχετίσει τόσο την έλλειψη κατανόησης του, όσο και την συσχέτιση της δικής του ζωής με το σύνολο του σύμπαντος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι απεικόνιση των Νυμφών οι οποίες ως κόρες της Γαίας είναι γένους θηλυκού, καθώς σχετίζονται με την ομορφιά της φύσεως, αλλά με δυνάμεις της Γης που αναπτύσσουν την ζωή.

Τόπος δράσης τους είναι στις κρήνες, τα ποτάμια (Ναϊάδες), την θάλασσα (Νηρηίδες),  στην πρωινή  δροσιά, την βροχή (Υάδες), αλλά και στο βλαστικό βασίλειο, τόσο στα δέντρα όσο και τα δάση (Δρυάδες ή Αμαδρυάδες). 

Ήταν αιθαίριες υπάρξεις,  η χαρά της ζωής που χορεύουν με τις μούσες και τον Πάνα. Οι πρόγονοι μας φαντάζονταν να στροβιλίζονται στα δροσερά νέφη υδρατμών των πηγών ή των ποταμών, σχηματίζοντας  μικρά ουράνια τόξα.

Για αυτό σχετίζονταν κυρίως με το υγρό στοιχείο (και όχι μόνο), καθώς το νερό διαδραματίζει  καταλυτικό ρόλο στην ανάπτυξη των μορφών της ζωής.  

Χωρίς το νερό αυτό ούτε βλάστηση, ούτε γονιμότητα υπάρχει. Μέσω λοιπόν της ζωογόνου δύναμης του νερού οι Νύμφες εξαπλώθηκαν στα βουνά και στα δάση και συνδέθηκαν με την βλάστηση. 

Ακόμη και σήμερα όταν βρισκόμαστε δίπλα από πηγές με τρεχούμενο νερό, υπάρχει μία σωματική ψυχική και πνευματική, αναζωογόνηση καθώς όχι μόνο υπάρχει ενέργεια λόγω της κίνησης του υγρού στοιχείου, αλλά διότι ο χώρος πέριξ των πηγών σφύζει από ζωή, ενώ οι αισθήσεις πλημυρίζουν από τα αρώματα και τα χρώματα που μεγιστοποιούνται από την υγρασία.

Αν υπάρχουν κάποια μέρη όπου μπορείς να αισθανθείς την ενέργεια της φύσης να διεγείρει κάθε σου κύτταρο, σίγουρα μία πηγή, ένα ποτάμι, ένας καταρράκτης ή ένα δάσος  αποτελούν μία εξαιρετική επιλογή. 

To άνθος της γνώσης.

Όλοι επηρεαζόμαστε απο τον περιβάλλον μας, τις συνθήκες, τις συναναστροφές μας. Βρες αυτό που εσύ αγαπάς, βάση των κλίσεων, των ταλέντων και της ιδιοσυγκρασίας σου. Καταδύσου στον πυρήνα του εαυτού σου, αναγνώρισε την αληθινή σου φύση, εντόπισε τον προορισμό σου.

Παρατηρήστε την φύση, όπως έκαναν οι παλιότεροι. Ο σπόρος (κόρη) βρίσκεται αόρατος (Αδης – Αΐδειος) στο έδαφος, στις αγκαλιά της Γαίας(Δήμητρα) , θα αναπτυχθεί με την αρωγή του υγρού στοιχείου - βροχή (Ποσειδώνας), και του ηλίου (Απόλλων).

Ο σπόρος δεν είναι ούτε η γη, ούτε η βροχή, ούτε ο ήλιος, είναι όλα αυτά μαζί, αλλά φέρει εντός του τον δικό του νόμο ανάπτυξης σύμφωνα με το δικό του προορισμό.

Καθένας επηρεάζεται απο το πνεύμα των άλλων μπορεί ωστόσο να διατηρήσει την ατομικότητά του και να αναπτυχθεί σύμφωνα με τον δικό του νόμο ανάπτυξης.

Γίνε άνθρωπος που φέρνει αποτελέσματα και όχι άνθρωπος που θυμάται θεωρίες, οι οποίες ειναι γνώμες και σκέψεις άλλων.

Η αληθινή γνώση κοστίζει ανεκτίμητα όταν βιώνεται και εφαρμόζεται στην πράξη, ενώ χάνει παντελώς την αξία της όταν μένει φυλακισμένη μέσα στις σελίδες ενός βιβλίου, μιας διάλεξης, ενός βίντεο, θεωρίες και γνώσεις παγιδευμένες σε ένα μυαλό πού δεν μπορεί η δεν θέλει να μετουσιώσει την γνώση σε δράση.

Ίσως δεν είναι τυχαίο πως ένα απο τα σύμβολα της πνευματικής γνώσης είναι και το λουλούδι. Ώπως το λουλούδι, η πραγματική γνώση ανθίζει όταν έρθει η κατάλληλη ώρα..